IV SA/Po 639/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: starszy referendarz sądowy Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 12 września 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia S. W. w W. o przyznanie prawa pomocy w częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewody z dnia [...] maja 2016r. nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Stowarzyszenie S. W. w W. wniosło skargę na postanowienie Wojewody z dnia [...] maja 2016 nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej. Wraz z powyższą skargą Stowarzyszenie złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, który został rozstrzygnięty negatywnie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 13 września 2016r. (w/w orzeczenie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu z dnia 4 października 2016r.). Po uiszczeniu wpisu sądowego w kwocie [...]zł., Stowarzyszenie S. W. w W. pismem z dnia 10 listopada 2016r. złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Z uwagi na nie złożenia (pomimo stosownego wezwania) powyższego wniosku na urzędowym formularzu, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 20 grudnia 2016r. pozostawiono wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Wraz ze sprzeciwem od w/w zarządzenia (rozpoznanym postanowieniem tut. Sądu z dnia 24 stycznia 2017r.), Stowarzyszenie S. W. w W. na urzędowym formularzu wniosku złożyło wniosek o ustanowienie radcy prawnego. Powyższy wniosek o ustanowienie pełnomocnika został rozstrzygnięty negatywnie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 14 lutego 2017r. (w/w orzeczenie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu z dnia 4 kwietnia 2017r.) Prowadząc dalej postępowanie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 4 lipca 2017r. odmówił dopuszczenia S. O. z siedzibą w R. do udziału w sprawie. Stowarzyszenie S. W. w W. kwestionując powyższe postanowienie Sądu z dnia 4 lipca 2017r. wniosło zażalenie, domagając się również zwolnienia od kosztów sądowych od niniejszego zażalenia i ustanowienia radcy prawnego. W formularzu, skarżący podobnie jak w poprzednich wnioskach podał, że nie posiada konta bankowego i nie ma żadnego majątku ani środków finansowych, a jako organizacja non profit swą działalność opiera na ofiarności swych członków. Przedstawicielka stowarzyszenia za pełnioną funkcję nie pobiera również żadnego wynagrodzenia. W formularzu wniosku o przyznanie Stowarzyszenie wskazało, że nie prowadzi działalności gospodarczej, jak również nie czerpie żadnych dotacji od Skarbu Państwa, instytucji samorządowych ani Unii Europejskiej. Mając powyższe na uwadze na wstępie należy wskazać, że w przedmiotowej sprawie skarżące Stowarzyszenie składało już wnioski o przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wnioski te zostały rozpoznane odmownie i korzystają z przymiotu prawomocności. Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie (a za taki należy uznać obecnie składany wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów wpisu od zażalenia i ustanowienia pełnomocnika z urzędu) winien być więc rozpoznany w oparciu o treść art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017r., poz. 1369, dalej P.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie uzależniona jest od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie przyjęto za przesłankę pierwotnego rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego sprawy dotyczącego sytuacji finansowej strony nie można zmienić lub uchylić postanowienia bez zmiany okoliczności sprawy, nawet gdyby poprzednia ocena tych okoliczności była błędna. Wynika z tego, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie należy dokonywać ponownej oceny tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Porównać należy sytuację zakreśloną w dwóch wnioskach, następnie dokonać oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, zdecydować, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2012 r. sygn. akt II FZ 768/12 [w:] CBOSA). Przy ocenie poprzednich wniosków Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy, uznano, że może uzyskiwać środki na swoją działalność nie tylko ze składek członkowskich, ale także z dotacji i darowizn. Nie jest, zatem pozbawione jakiegokolwiek źródła finansowania. Ze Statutu Stowarzyszenia wynika, że uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Jakkolwiek uprawniony jest wniosek, że Stowarzyszenie nie jest pozbawione źródeł finansowania i nie są nimi tylko dobrowolne składki członkowskie. Co więcej, obowiązkiem członków Stowarzyszenia jest opłacanie składek członkowskich w realnej wysokości. Zatem ustalenie odpowiedniej wysokości składek członkowskich oraz ich egzekwowalność leży w dobrze pojmowanym interesie Stowarzyszenia. Obciążenia wynikające z kosztów postępowania dotyczące postępowania prowadzonego na rzecz Stowarzyszenia powinni w pierwszej kolejności ponosić jego członkowie. Członkowie Stowarzyszenia przystępujący do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, muszą liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. W aktualnie złożonym wniosku, tak samo jak w poprzednich, Stowarzyszenie powtórzyło, że prowadzi działalność o charakterze "non profit", nie posiada żadnego majątku, ruchomości, nieruchomości, ani żadnych akcji, udziałów, obligacji. Jedyne środki finansowe na pokrycie kosztów działalności pochodzą z dobrowolnych składek członkowskich. Stowarzyszenie nie korzysta z żadnej dotacji ze Skarbu Państwa i nie prowadzi działalności gospodarczej. Przekreślono rubryki wniosku dotyczące majątku i dochodów Stowarzyszenia oraz dotyczące stanu rachunków bankowych. Analiza wniosków o przyznanie prawa pomocy, który były poddane ocenie na wcześniejszym etapie postępowania sądowego oraz ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie wskazuje, że dane w nich zawarte nie uległy żadnej zmianie, w szczególności Stowarzyszenie nie wykazało, że aktualna sytuacja finansowa uległa pogorszeniu w stopniu uzasadniającym zmianę poprzednich postanowień i przyznanie prawa pomocy chociażby w części. Nadal bowiem Stowarzyszenie poprzestaje jedynie na oświadczeniu, że nie posiada żadnego majątku, dotacji i dochodów z działalności gospodarczej, utrzymuje się z dobrowolnych składek członkowskich i pracy społecznej swoich członków. Jednakże Stowarzyszenie nadal nie wykazuje, że podejmuje czynności celem pozyskania realnych środków na prowadzenie swojej działalności, w tym na opłacenie kosztów postępowania zainicjowanych spraw sądowych. Jak już wskazywano w postanowieniach wydanych w sprawie rozpoznania poprzednich wniosków Stowarzyszenia zawarty w przepisie art. 246 § 2 P.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Chcąc uzyskać prawo pomocy Stowarzyszenie powinno wykazać, że podjęło wszelkie, niezbędne kroki zmierzające do wygospodarowania środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania, jednakże nie przyniosły one zamierzonego efektu. Udzielenie Stowarzyszeniu prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Raz jeszcze należy zatem podkreślić, że istnieją instrumenty prawem przewidziane, które umożliwiają zgromadzenie środków finansowych na funkcjonowanie Stowarzyszenia, w tym na jego udział w postępowaniach przed sądem. Skoro samo Stowarzyszenie, pomimo obowiązku, nie wykazuje zamiaru zgromadzenia środków finansowych od swoich wszystkich członków, a więc osób bezpośrednio zainteresowanych działalnością Stowarzyszenia, w wysokości umożliwiającej prowadzenie sporu sądowego, ani nie podejmuje innej dopuszczalnej Statutem aktywności, to brak jest podstaw, aby przerzucać ciężary związane z jego funkcjonowaniem na Państwo, czyli ogół obywateli. Stowarzyszenie nie posiada przy tym nawet statusu organizacji pożytku publicznego. Stowarzyszenie poprzestaje jedynie na gołosłownym oświadczeniu, że środki na finansowanie działalności pochodzą wyłączenie z dobrowolnych składek członkowskich, ale Stowarzyszenie nie podaje nawet liczy członków i wysokości tych składek, które rzeczywiście są uiszczane. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06, należy stwierdzić, że powyższe działanie rodzi ten skutek, że faktycznie działalność Stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasadzie, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja RP przewiduje wprawdzie prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje to jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie nadal uchyla się od wykazania, że podjęło czynności zmierzające do uzyskania środków finansowych, czy majątkowych w taki sposób, aby uzyskać środki na opłacenie kosztów postępowania chociażby w części. Nie wykazało, że podjęło czynności zmierzające do wyegzekwowania ustalonej wysokości składek od wszystkich członków, jak to przewiduje Statut Stowarzyszenia, w taki sposób, aby uzyskać środki na opłacenie kosztów postępowania chociażby w części. Opłacenie kosztów postępowania ma bowiem charakter incydentalny, ale nienadzwyczajny, a Stowarzyszenie powinno się do ponoszenia takich wydatków przygotować. Przyjąć zatem należy, że Stowarzyszenie ma możliwości, by zgromadzić niezbędne środki na opłacenie kosztów niniejszego postępowania. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania środków także na ten cel. Stowarzyszenie nie wykazało zatem pogorszenia swojej sytuacji finansowej w stopniu uzasadniającym zmianę poprzednio wydanego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy wniosek Stowarzyszenia o prawo pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie i należało go oddalić. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z art. 246 §2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. i art. 165 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu.