IV SA/Po 64/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie WSA Bożena Popowska As.sąd. Izabela Kucznerowicz (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 lipca 2008 r. przy udziale sprawy ze skargi H.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] nr [...] /-/I.Kucznerowicz /-/M.Dybowski /-/B.Popowska Decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 2 pkt. 5, art. 7 ust. 1, art. 7 ust. 2, art. 10 ust. 1, 2, 3, 5, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r. nr 86, poz. 732 ze zm. dalej uzal albo ustawa o zaliczce alimentacyjnej, art. 3 pkt 1, art. 3 pkt 2, art. 3 pkt 16, art. 3 pkt 18 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 9920 ze zm.- dalej uśr), oraz art. 104 kpa odmówiono P.B. przyznania zaliczki alimentacyjnej. W uzasadnieniu podniesiono, że zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy o zaliczce alimentacyjnej osobą uprawnioną jest osoba usprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna. W myśl art. 7 ust. 2 wyżej cytowanej ustawy, zaliczka przysługuje jeśli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza 583,00 zł. Dochód rodziny P.B. w 2006 r. wynosił 583,70 zł na osobę w rodzinie, a zatem jest wyższy od ustawowego o kwotę 0,70 gr. H.B. odwołała się od tej decyzji, podnosząc, iż jest ona krzywdząca dla Jej rodziny. Nadto stwierdziła, że syn otrzymuje rentę socjalną, zasiłek pielęgnacyjny a ona emeryturę. Są to ich jedyne dochody a syn wymaga całodobowej opieki. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o Samorządowych Kolegiach Odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. , nr 79, poz. 865 ze zm.) oraz art. 127 § 2 art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 7 ust. 2 uzal zaskarżoną decyzję utrzymano w mocy. W uzasadnieniu podniesiono, iż dochód rodziny przekroczył kryterium dochodowe warunkujące prawo do zaliczki alimentacyjnej. Kwota przekroczenia jest bardzo niewielka ale przepis w tej kwestii jest jednoznaczny i nie przewiduje wyjątków. H.B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Do skargi dołączyła pismo Ministra Pracy i Polityki Społecznej Departamentu Świadczeń Rodzinnych w Warszawie z dnia 19 stycznia 2008 r. Z treści tego pisma wynika, iż decyzja w sprawie prawa do zaliczki alimentacyjnej jest błędna gdyż zarówno Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze, obliczając dochód nie uwzględniły dopuszczalnego przekroczenia o kwotę 48 zł na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do treści pisma Ministra Pracy i Polityki Społecznej Departamentu Świadczeń Rodzinnych Organ stwierdził, że nie podziela stanowiska wyrażonego w piśmie. Zgodnie bowiem z art. 18 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej w sprawach nieregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli nie są sprzeczne z niniejszą ustawą, a także przepisy kpa. Kwestia kryterium dochodowego dla zaliczki alimentacyjnej jest wyraźnie uregulowana w ustawie o zaliczce alimentacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270 ze zm. - dalej ppsa) sądowa kontrola decyzji administracyjnej polega wyłącznie na ocenie jej legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej w danym postępowaniu. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa). Decyzje: organu I instancji- z dnia [...] i SKO– z dnia [...], zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego. Przesłanki przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej określa art. 2 pkt 1 i 5 uzal w zw. z art. 3 pkt 13 i 17a uśr oraz art. 7 uzal. W myśl art. 2 pkt 5 uzal osoba uprawniona to osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie Komornika Sądowego Rewiru II przy Sądzie Rejonowym o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego oraz o wysokości wyegzekwowanego świadczenia alimentacyjnego. Zgodnie z art. 7 ust. 1 uzal zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia, albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej, do ukończenia 24– roku życia. P.B. ma 20 lat, uczy się w Zespole Szkół nr 101. Egzekucja świadczeń alimentacyjnych od ojca– K.K. jest bezskuteczna. Skarżący spełnia w związku z tym przesłanki określone w art. 7 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 1 i 5 lit. c uzal w zw. z art. 3 pkt 13 uśr. Kolejnym warunkiem przyznania zaliczki alimentacyjnej jest spełnianie kryterium dochodowego – świadczenie przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 583 zł (art. 7 ust. 2 uzal). Przekroczenie dochodu określonego w owym przepisie o 0,70 gr było wyłączną podstawą odmowy przyznania P.B. zaliczki alimentacyjnej. Skarżąca nie kwestionowała poprawności obliczenia uzyskanego w roku 2006 dochodu. W Jej ocenie do ustalenia prawa do zaliczki alimentacyjnej dla P.B. winien mieć zastosowanie art. 5 ust. 3 uśr. Sposób obliczania dochodu i przeliczania go na członka rodziny nie został uregulowany w uzal, dlatego też na podstawie art. 18 ust. 2 uzal, w tym zakresie mają zastosowanie – odpowiednio- przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, o ile nie są sprzeczne z uzal (W. Maciejko "Postępowanie wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczka alimentacyjna. Komentarz" C.H. Beck 2007 s. 231 uw. 6). W ustawie o świadczeniach rodzinnych także wprowadzono sztywne kryterium dochodowe - zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 uśr, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł (art. 5 ust. 1 uśr). Konsekwencje wprowadzenia sztywnego kryterium dochodowego, sprowadzające się do utraty prawa do zasiłku rodzinnego w sytuacji uzyskania dochodu nawet w nieznacznym stopniu przekraczającego kryterium dochodowe - np. o 0,70 gr, łagodzi regulacja art. 5 ust. 3 uśr. W przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje. Art. 18 ust. 2 uzal nakazuje odpowiednie stosowanie uśr w sytuacjach nieuregulowanych w uzal, z wyjątkiem sprzeczności między przepisami obu ustaw. Między art. 5 ust. 3 uśr a regulacją uzal nie ma sprzeczności wykluczającej zastosowanie owego przepisu do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Stosowanie art. 5 ust. 3 uśr nie zostało wyłączone w uzal, która to ustawa także nie obejmuje materii w nim uregulowanej. Przeszkody nie stanowi także art. 7 ust. 2 uzal, ustanawiający kryterium dochodowe. Norma dekodowana z art. 5 ust. 3 uśr w zw. z art. 18 ust. 2 uzal uzupełnia bowiem zasady ustalania prawa do zaliczki alimentacyjnej. Formuła "odpowiedniego" (mutatis mutandis) stosowania przepisów nakazuje uwzględnienie, w zakresie i w sposobie sięgania po instytucje i procedury regulowane w uśr, specyfiki i funkcji ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, w tym zwłaszcza odmienności celów obu aktów prawnych. Instytucje i reguły postępowania stosowane w uśr mogą w oparciu o dyspozycję art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych znaleźć zastosowanie do postępowania toczonego na podstawie tej ustawy tylko o tyle, o ile pozwala na to specyfika orzekania w sprawach o zaliczkę alimentacyjną. Odpowiedniemu stosowaniu art. 5 ust. 3 uśr nie przeciwią się cele uzal. Ustawa o zaliczce alimentacyjnej ma przeciwdziałać negatywnym skutkom społecznym polegającym na braku środków utrzymania rodziny z przyczyn niezgodnego z prawem prywatnym naruszenia obowiązku alimentacyjnego (W. Maciejko- op. cit s. 33-36). Realizuje normę programową zawartą w art. 71 ust. 1 zd. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którą rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza rodziny wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Świadczenie, jakim jest zaliczka alimentacyjna, ma charakter świadczenia pomocowego, zbliżonego do świadczeń przyznawanych w ramach pomocy społecznej. Celem tej instytucji jest bowiem zapewnienie uprawnionym niezbędnych środków do życia w sytuacji, gdy nie mogą ich uzyskać od osoby obowiązanej do ich dostarczenia. W sprawach z zakresu pomocy społecznej należy kierować się dobrem osób korzystających z tego rodzaju pomocy (wyrok NSA z dnia 11.04.2006– I OSK 743/05, wyrok WSA w Warszawie z dnia 4.10.2006 r.– I SA/Wa 1251/06, LEX 303221). W sprawach o przyznanie zaliczki alimentacyjnej, art. 5 ust. 3 uśr ma zastosowanie, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się (zgodnie z art. 7 ust. 2 uzal) do zaliczki alimentacyjnej o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zaliczka alimentacyjna przysługuje, jeżeli przysługiwała w poprzednim okresie zasiłkowym. Przekroczenie przez Skarżącą o 0,70 gr kryterium dochodowego określonego w art. 7 ust. 2 uzal, nie stanowi uzasadnionej podstawy do odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zaliczka alimentacyjna nie przysługuje (odpowiednio- na gruncie świadczenia pielęgnacyjnego- wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 18.12.2007 r.- II SA/Bd 892/07, www.cbois.nsa.gov.pl). Wobec naruszenia prawa materialnego (art. 7 ust. 2 i art. 18 ust. uzal w zw. z art. 5 ust. 3 uśr), mającego wpływ na wynik sprawy, decyzja SKO z dnia 13 grudnia 2007 r. i organu I instancji z dnia 25 października 2007 r., podlegały uchyleniu (art. 145 § 1 pkt 1 a i art. 135 ppsa). Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej ppsa). Zaskarżona decyzja i decyzja z dnia [...] zostały poprzedzone wadliwie przeprowadzonym postępowaniem administracyjnym i to w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa). W postępowaniu administracyjnym wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku winno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie, stosownie do art. 7 i 77 § 1 kpa. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i decyzji z dnia 25 października 2007 r., wbrew art. 107 § 1 i 3 kpa, nie wskazano faktów, które organy uznały za udowodnione, dowodów, na których się oparły, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej, oraz nie wyjaśniły podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Należy przypomnieć, że wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa polega nie tylko na obowiązku powołania podstawy prawnej w każdej decyzji i obowiązującego prawa, ale także na wszechstronnym wyjaśnieniu, dlaczego organ orzekający zastosował określony przepis - rozstrzygając sprawę, względnie dlaczego przyjął daną wykładnię, gdy strona przedstawiła wykładnię odmienną (wyrok WSA w Warszawie z 29.06.2006 r.– II SA/Wa 616/06 LEX nr 221929). Naruszenie prawa materialnego przez niezastosowanie art. 5 ust. 3 uśr w związku z art. 18 ust. 2 i art. 7 ust. 2 uzal, a także opisane wyżej naruszenie przepisów postępowania, skutkowały, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, i art. 135 ppsa, uchyleniem zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Wobec odmownego charakteru zaskarżonej decyzji, nie zachodziła potrzeba orzekania o wykonalności na podstawie art. 152 ppsa. Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji zobligowane są ustalić i rozważyć zagadnienia podniesione w uzasadnieniu niniejszego wyroku, będąc związanymi oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania ( art. 153 ppsa). /-/ I. Kucznerowicz /-/ M. Dybowski /-/ B. Popowska Za nieobecnego sędziego /-/ B.Popowska AT