IV SA/Po 64/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) WSA Maciej Busz Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2014 r. sprawy ze skargi J. Ś. i D. S. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie nakazu wypłaty bezpodstawnie dokonanego potrącenia z należnego wynagrodzenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzający ją nakaz inspektora pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w P. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. zasądza od organu Okręgowego Inspektora Pracy na rzecz skarżących J. Ś., D. S. kwotę 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów sądowych oraz kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Przedmiot zaskarżenia stanowi decyzja Okręgowego Inspektora Pracy z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2012 r., poz. 404, ze zm.), utrzymująca w mocy nakaz Inspektora Pracy z dnia [...] października 2013 r., nr [...]. W dniach 2 i 10 września 2013r. inspektor pracy, działający w ramach właściwości terytorialnej Okręgowego Inspektoratu Pracy w P. przeprowadził kontrolę w "I. P." Ś. i wspólnicy s.c. J. Ś., D. S. W wyniku ustaleń kontroli sporządzony został protokół, na podstawie którego Inspektor Pracy nakazem z dnia [...] października 2013r. na podstawie art.11 pkt 7 w zw. z art.33 ustawy o PIP, nakazał "I. P." Ś. i wspólnicy s.c. J. Ś., D. S. niezwłocznie wypłacić byłej pracownicy A. K. kwotę 554,38 zł netto tytułem bezpodstawnego potrącenia z wynagrodzenia za pracę za miesiąc czerwiec 2013r. Pracodawca powołując się na zapisy umowy cywilnoprawnej zawartej z pracownicą potrącił z jej wynagrodzenia kwotę stanowiącą koszty użytkowania auta firmowego do celów prywatnych. W odwołaniu od powyższego nakazu pracodawca wniósł o jego uchylenie twierdząc że jest on niesłuszny i nie został należycie uzasadniony. Pracownik wyraził zgodę na potrącenie przez podpisanie dwóch umów w dniu [...].03.2013r., a potrącenia te miały być dokonywane na zasadach określonych w art.91 k.p. Przy wyrażaniu zgody na potrącenie przez pracownika nie musi być wskazana konkretna kwota, zwłaszcza że może ona znacznie się różnić w różnych okresach czasu. Nie ma też żadnej podstawy prawnej aby twierdzić, że pracownik musi wyrazić zgodę na konkretną kwotę. Zatem potrącenie kwoty 544,38 zł zostało dokonane zgodnie z obowiązującym prawem. Okręgowy Inspektor Pracy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2012 r., poz. 404, ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżony nakaz. W uzasadnieniu organ stwierdził, że nie może być ważne ani skuteczne wyrażenie przez pracownika zgody na potrącenie z jego wynagrodzenia niedoborów, które mogą powstać w przyszłości bez względu na to, kto je spowodował i w jakiej wysokości. W niniejszej sprawie z taką sytuacją mamy do czynienia. Brak było w sprawie pisemnej zgody pracownika na potrącenie konkretnej kwoty wynagrodzenia za pracę za czerwiec 2013r., a tylko taka skonkretyzowana zgoda upoważniać może pracodawcę do dokonywania potrąceń z wynagrodzenia za pracę. Podstawowym obowiązkiem pracodawcy jest terminowa i prawidłowa wypłata wynagrodzenia. Skargę na powyższą decyzję złożył pracodawca "I. P." Ś. i wspólnicy s.c. J. Ś., D. S. domagając się jej uchylenia zarzucili naruszenie prawa materialnego art.91 § 1 k.p. przez jego błędną interpretację. W uzasadnieniu zaznaczyli, że potrącenie zostało dokonane w związku z kosztami użytkowania do celów prywatnych powierzonego pracownikowi samochodu. Nie zgadzają się z wydanym nakazem, a zgoda pracownika była i została wyrażona przez podpisanie przez niego dwóch umów z dnia [...].03.2013r. o odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie i umowy użyczenia samochodu. W żadnych przepisach nie ma wzmianki o tym ,że w pisemnej zgodzie pracownika musi być wskazana konkretna kwota. Nadto strony umowy o pracę umówiły się, że takie należności będą potrącane z wynagrodzenia za pracę w zakresie dozwolonym przez prawo. Ponieważ była to zgodna wola stron, kwestionowanie takiego porozumienia przez organy państwowe stanowi naruszenie swobody kształtowania umów przez podmioty prawa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz .U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sądy administracyjne powołane są, m.in. do sprawowania kontroli nad działalnością administracji publicznej, pod względem jej zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sąd przy rozpatrywaniu sprawy nie bada, zatem zaskarżonego rozstrzygnięcia w kategoriach celowości ani słuszności, ograniczając się do ustalenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego zasadne było wydanie zaskarżonej decyzji będącej przedmiotem kontroli Sądu. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), a także innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast w razie uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw, podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a. Ponadto wskazać należy, iż zgodnie z art. 134 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzona według powyższych kryteriów kontrola legalności zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji - nakazu zapłaty Inspektora Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w P, w ocenie składu orzekającego, wykazała, że naruszają one przepisy prawa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Przyjdzie przypomnieć, że podstawą działania Okręgowego Inspektora Pracy na dzień wydania zaskarżonej decyzji był art. 11 pkt 7 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2012 r., poz. 404 ze zm., w skrócie ustawa o PIP). Przepis ten stanowi, że w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy uprawnione są do nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi. Nakaz zapłaty wynagrodzenia lub innego świadczenia jest decyzją, której wydanie musi być poprzedzone zbadaniem stanu faktycznego i ustaleniem, że skutkiem naruszenia przez pracodawcę normy prawa pracy jest niewypłacenie pracownikowi należnego wynagrodzenia za pracę lub innego wymagalnego świadczenia przysługującego mu od pracodawcy (art. 33 ust. 1 pkt 1 oraz art. 21 ustawy o PIP). Wskazany przepis art. 11 pkt 7 ustawy o PIP nie jest przepisem szczególnym, o którym mowa w art. 2 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. nr 43, poz. 296 ze zm., dalej K.p.c.), wyłączającym rozstrzyganie sporów między pracodawcą, a pracownikiem z kognicji sądów powszechnych. Sądy powszechne, mimo regulacji określonej w art. 11 pkt 7 ustawy o PIP, są jedynym organem państwa uprawnionym do rozstrzygania ewentualnych roszczeń wynikających ze stosunku pracy, w tym sporów o wypłatę wynagrodzenia między pracownikiem i pracodawcą, ponieważ są to sprawy cywilne, a te podlegają kognicji sądów powszechnych. Zauważyć należy, że w orzecznictwie sądowym podkreśla się, iż nakaz wystawiony przez Inspektora Państwowej Inspekcji Pracy na podstawie wskazanego przepisu spełnia inną funkcję. Wydawany jest w formie decyzji, która powinna oprócz treści zawierać określenie podstawy prawnej, termin realizacji oraz pouczenie o przysługujących środkach odwoławczych. Jego zadaniem jest skłonienie pracodawcy do wypełnienia ciążącego na nim względem pracownika obowiązku wypłaty należnego wynagrodzenia (lub innego świadczenia) związanego z pracą. Nakaz zapłaty może być zatem wydany wówczas, gdy obowiązek ten jest bezsporny i wymagalny w momencie przeprowadzania kontroli. Nakaz jest więc niczym innym jak urzędowym stwierdzeniem istnienia zobowiązania po stronie pracodawcy z jednoczesnym nakazaniem mu w trybie administracyjnoprawnym wypłaty zaległego wynagrodzenia. Oznacza to, że gdy istnieje spór między pracownikiem a pracodawcą co do zasadności, wysokości, okresu czy tytułu wypłaty wynagrodzenia, wydanie nakazu płatniczego nie jest uzasadnione. W takim przypadku do rozstrzygnięcia spornej kwestii właściwy jest sąd powszechny. Podkreśla się przy tym również, iż nie można uznać, że sytuacja ma charakter niesporny, jeżeli z przebiegu postępowania wyraźnie wynika, iż jedna ze stron, tj. pracodawca kwestionuje zasadność, podstawę prawną czy też wysokość należnego świadczenia. W tej sytuacji inspektor pracy nie może nałożyć obowiązku wypłaty należnego pracownikowi wynagrodzenia i innych składników z nim związanych, ale może nakazać pracodawcy rozstrzygnięcia spornej kwestii w określonym terminie, czy też wystąpienie do sądu o rozstrzygniecie tej kwestii (por. wyroki Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 13 lipca 2006 r., sygn. akt I OSK 1400/05 z dnia 25 października 2008 r., sygn. akt. I OSK 1528/07 – publ. strona internetowa Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia nsa.gov.pl.; postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 13 lutego 2008 r. sygn. akt SK 5/07 OTK-A 2008/1/19 – dalej CBOSA). Odnosząc powyższe rozważania natury ogólnej na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że zaskarżony nakaz zawiera wszystkie elementy formalne. Decyzja została wydana po ustosunkowaniu się organu do zastrzeżeń skarżącej złożonych do protokołu. Terminy zostały zachowane. Analiza akt administracyjnych wskazuje, że skarżący nie kwestionuje dokonanych przez organy ustaleń faktycznych, natomiast zarzuca organom inspekcji pracy brak zasadności co do wydania nakazu, w sytuacji gdy pracownica podpisała wcześniej umowę o możliwości potrącenia z wynagrodzenia kwot stosownie do § 3 umowy z dnia [...].03.2013r. Kwota została już potrącona, zatem jest wymagalna. W załączniku nr 2 do protokołu kontroli znajduje się szczegółowe wyliczenie tej kwoty. Jednakże samo kwestionowanie zasadności wydania nakazu oznacza, że sytuacja nie jest bezsporna, zatem brak było podstaw do jego wydania. Należy zaznaczyć na marginesie, że zgodnie z art.91 k.p. należności innej niż wymienione w art.87 § 1 i 7 mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie. Zgoda pracownika, o jakiej mowa w art.91 k.p. nie może być "blankietowa", czyli dokonana bez odniesienia się do konkretnej, znanej już należności oraz do skonkretyzowanej kwoty. Nie może być ważne ani skuteczne wyrażenie przez pracownika zgody na potrącenie z jego wynagrodzenia niedoborów, które mogą powstać w przyszłości, bez względu na to kto je spowodował i w jakiej wysokości. Zatem to, czy zawarta umowa na którą w niniejszej sprawie powołuje się skarżący mogła czy też nie stanowić podstawę do potrącenia danej kwoty z wynagrodzenia, będzie należało do właściwości sądu powszechnego. W tych okolicznościach Sąd uchylił w całości zaskarżoną decyzję oraz nakaz inspektora pracy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 P.p.s.a. O niewykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł zgodnie z art. 152 P.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art.200 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącego zwrot uiszczonego wpisu sądowego w wysokości 200 zł oraz zwrot kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 257 zł na podstawie w przepisu § 18.1 pkt 1 c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).