IV SA/Po 64/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2019 r. w sprawie ze skargi na postanowienie Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie G. S. wraz z zażaleniem na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 sierpnia 2018 r. odrzucające zażalenie na postanowienie tut. Sądu z dnia 12 czerwca 2018 r. w przedmiocie odrzucenia skargi, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych związanych z zażaleniem. Wobec niezłożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, który to brak formalny nie został uzupełniony pomimo wezwania, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 16 października 2018 r. pozostawiono wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania (zarządzenie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu z dnia 20 listopada 2018 r.). G. S. wraz ze sprzeciwem na urzędowym formularzu zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w którym podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, nie ma żadnego majątku a źródłem jego utrzymania jest renta wynosząca [...] zł i emerytura żony w kwocie [...]zł. Z powyższych dochodów opłacane są wydatki na jedzenie ([...] zł), prąd ([...] zł), gaz ([...] zł), wodę i ścieki ([...] zł), wywóz śmieci ([...] zł), telefon i internet ([...] zł), oraz koszty leczenia, rehabilitacji oraz leki ([...] zł). W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza została zawieszona. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy pismem z dnia 23 listopada 2018 r. (odebranym w dniu 27 listopada 2018 r. – k. 28 akt prawa pomocy), wezwano go do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych (własnych i żony), przedłożenia kopii zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za 2017 r. wraz z potwierdzeniem złożenia w urzędzie skarbowym, wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektr., wodę, telefon; itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przedłożenia ewidencji podatkowej w zakresie PIT i VAT prowadzonej działalności gospodarczej za okres ostatnich 6 miesięcy (w przypadku posiadania udziałów w spółkach należało przedłożyć dokumentację obrazującą bieżącą sytuację tych podmiotów, a w przypadku zawieszenia działalności - zaświadczenie o zawieszeniu), określenia tytułu prawnego do nieruchomości wskazanej jako adres zamieszkania, przedłożenia kopii dowodów rejestracyjnych pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przesłał wydruk z CEIDG o zawieszeniu działalności prowadzonej pod firmą S. G. Przetwórstwo Rolno – Spożywcze, kopię zeznania podatkowego PIT 36L za 2016. W piśmie z dnia 4 grudnia 2018 r. wnioskodawca wyjaśnił również, że nie posiada kopii dowodów rejestracyjnych pojazdów mechanicznych i nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości. Odnosząc się do wezwania w zakresie przedłożenia wyciągów bankowych wnioskodawca wniósł o wydłużenie terminu do dokonania tej czynności o kolejne 14 dni, gdyż zakreślony dotychczas termin okazał się niewystarczający z uwagi na ilość dokumentów, które należy przedłożyć. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 5 lutego 2019 r. odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Wydając postanowienie referendarz sądowy zwrócił uwagę, że w toku postępowania wydano już postanowienie z dnia 27 marca 2018 r. rozstrzygające odmownie złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Powodem negatywnego dla strony rozstrzygnięcia był m.in. fakt, iż mimo wezwania skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, rachunków kart kredytowych, lokat bankowych (własnych i firmowych), kopii dowodów rejestracyjnych pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym i nie podał tytułu prawnego do nieruchomości wskazanej jako adres zamieszkania. Powyższych dokumentów wnioskodawca, pomimo stosowanego wezwania, nie przedłożył również w ramach postepowania dotyczącego obecnie rozpoznawanego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dokumenty te nie zostały udostępnione pomimo faktycznego przedłużenia skarżącemu terminu do uzupełnienia informacji zgodnie z wnioskiem zawartym w piśmie z dnia 4 grudnia 2018 r. Wnioskodawca składając ponowne żądanie zwolnienia od kosztów sądowych nie usunął zatem wątpliwości, jakie budziło wcześniej złożone oświadczenie majątkowe. Za wystarczające w zakresie odnoszącym się do nieruchomości wskazanej jako adres zamieszkania i odnoszącym się do pojazdów mechanicznych nie mogą być bowiem uznane ogólne wyjaśnienia wnioskodawcy, że "nie posiada kopii dowodów rejestracyjnych pojazdów mechanicznych i nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości". Takie działania zdaniem orzekającego w sprawie referendarza oznaczały, że Skarżący ma świadomość braków składanych oświadczeń majątkowych, jednak uchyla się od rzetelnego przedstawienia swej sytuacji finansowej i majątkowej. W ustawowym terminie G. S. wniósł sprzeciw o powyższego orzeczenia, domagając się jego uchylenia i przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Zdaniem wnioskodawcy wydając zaskarżone postanowienie błędnie przyjęto, że wydruk z CEIDG o zawieszeniu działalności prowadzonej pod firmą S. G. Przetwórstwo Rolno – Spożywcze oraz kopia zeznania podatkowego PIT 36L za 2016 r. są niewystarczające do ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw wnioskodawcy nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.- dalej P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienia NSA z 24 listopada 2011 r., I OZ 881/11; z 20 stycznia 2012 r., II FZ 863/11). Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Zatem informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje sądowi przepis art. 255 P.p.s.a. Na tym jednak możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Wobec powyższego w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). W niniejszej sprawie oświadczenie skarżącego zawarte w urzędowym formularzu "PPF" było niewystarczające do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, dlatego też niezbędne okazało się wezwanie go do nadesłania dokumentów i złożenia dodatkowych oświadczeń pozwalających na pełny obraz jego sytuacji majątkowej. Pomimo wezwania skarżący nie przesłał jednak żądanych dokumentów istotnych, z punktu widzenia oceny jego sytuacji finansowej. W tym stanie rzeczy, zasadnie odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. Sąd podziela argumentację przedstawioną przez referendarza w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, zgodnie z którą brak uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o dokumenty źródłowe i dodatkowe oświadczenia w tym w szczególności wyciągi bankowe, uniemożliwił zweryfikowanie oświadczeń skarżącego zawartych we wniosku, a w konsekwencji ocenę jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Podkreślić jeszcze raz należy, że skarżący nie nadesłał pomimo wezwania wymaganych od niego dokumentów. Niedostarczenie żądanych danych powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji referendarz sądowy uprawniony był do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, lex nr 743829). Odnosząc się do argumentacji zawartej w sprzeciwie, że wystarczającym dla oceny sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy był przedłożony wydruk z CEIDG o zawieszeniu działalności gospodarczej oraz kopia zeznania podatkowego PIT 36L za 2016 r. stwierdzić należy, iż nie jest ona zasadna. Zawieszenie działalności gospodarczej powoduje bowiem wstrzymanie jej prowadzenia i czasowy brak dochodu z tego źródła. Dla kompleksowej oceny zdolności płatniczych strony konieczną jest więc m.in. analiza kont bankowych, na których wnioskodawca mógł w trakcie prowadzenia działalności zgromadzić środki pozwalające na opłacenie kosztów sądowych. Również zeznanie podatkowe za 2016 r. z oczywistych względów nie może być podstawą do oceny bieżącej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza Sądowego, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.