IV SA/Po 645/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Tomasz Grossmann Protokolant st. sekr. sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 lutego 2011 r. sprawy ze skargi R. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania kserokopii dokumentów uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta L. z dnia [...] 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. postanowieniem z dnia [...] utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta L. z dnia [...] odmawiające wydania kserokopii dokumentów. Powyższe postanowienia wydano w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem z dnia [...] r. R. S. zwrócił się do Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o wydanie kserokopii zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy, którego oryginał - jak wskazał - znajduje się w posiadaniu MOPR w L.. Wnioskodawca podkreślił, że wcześniej ubiegał się już ustnie o wydanie wskazanej kserokopii, jednak w dniu [...] r. jego prośbę załatwiono odmownie. Następnie, w dniu [...] r. R. S. zwrócił się do Dyrektora MOPR w L. z wnioskiem o wydanie również kserokopii kwestionariusza środowiskowego wywiadu rodzinnego przeprowadzonego [...] r. Wnioskodawca wyjaśnił, że o wydanie tego dokumentu też zwracał się ustnie, ale również uzyskał odpowiedź odmowną Postanowieniem z dnia [...] r. Prezydent Miasta L. działając na podstawie art. 73 ustawy z dnia 14.06.1960r - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej jako kpa) odmówił R. S. wydania kserokopii wskazanych we wnioskach dokumentów. Uzasadniając wydane postanowienie Prezydent Miasta L. wskazał, iż stosownie do treści art. 73 kpa w każdym stadium postępowania organ administracji publicznej obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. W dalszej kolejności wyjaśniono, że strona może żądać uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów z akt sprawy, jak również wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Natomiast, jak podkreślił organ, R. S. składając wniosek o sporządzenie kopii potwierdzonych za zgodność z oryginałem dokumentów nie wskazał na istnienie jakiegokolwiek interesu. W uzasadnieniu postanowienia podkreślono również, że w dniu [...]2010 r. skarżącemu udostępniono dokumentację, zawierającą m.in. wskazany we wniosku wywiad środowiskowy z [...].2010 r., a skarżący fakt ten potwierdził własnoręcznym podpisem. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył R. S. wskazując na naruszenie art. 73 i 74 kpa oraz art. 217 i art. 218 § 1 kpa. Skarżący podkreślił, że naruszono jego prawo, bowiem organ miał obowiązek wydania wskazanych kserokopii dokumentów. W zażaleniu podkreślono, że żądanie wydania kopii wskazanych dokumentów załatwiono odmownie, pomimo iż składając ustny, a później pisemny wniosek skarżący umotywował go. Postanowieniem dnia [...].2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie Prezydenta Miasta L. wyjaśniając, że treść przepisu art. 73 kpa w sposób jednoznaczny wskazuje, że zarówno uprawnienie do przeglądania akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek i odpisów, jak i żądanie uwierzytelnienia sporządzonych odpisów z akt sprawy lub wydania z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów przysługuje stronie pod określonymi warunkami. Kolegium zauważyło, że strona żądając wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy ma obowiązek wykazać swój ważny interes, a więc wskazać, do czego potrzebne jej są żądane dokumenty. Natomiast, w ocenie organu II instancji, R. S. w swoich wnioskach nie wykazał, że ma interes prawny w uzyskaniu uwierzytelnionych odpisów dokumentów z akt sprawy. Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. podkreśliło, że na organie administracji publicznej nie ciąży obowiązek wykonywania na rzecz wnioskodawcy kserokopii wskazanych dokumentów z akt sprawy znajdujących się w siedzibie tego organu. Na poparcie swojej argumentacji Kolegium przywołało poglądy doktryny i orzecznictwa sądowoadministracyjnego m.in. wyrok NSA z 27.11.1996 r. I SA/Lu 139/96, wyrok WSA w Warszawie z 20.04.2006 r. SA/Wa 29/06. Odnosząc się do argumentacji zażalenia organ II instancji wyjaśnił, że przepisy art. 217 i art. 218 kpa dotyczą spraw związanych z wydawaniem zaświadczeń. Nie dotyczą natomiast spraw związanych z wydawaniem uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy. Stąd zarzuty zażalenia uznano za bezzasadne. Na zakończenie swoich rozważań Kolegium pouczyło skarżącego, że jeżeli jego intencją jest otrzymanie aktualnego zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w L., to do niego powinien zwrócić się z tym żądaniem. Na powyższe postanowienie R. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia. Skarżący w uzasadnieniu podniósł, iż organy administracji publicznej naruszyły jego prawo do informacji na temat materiału gromadzonego w toczącej się i dotyczącej jego interesu prawnego sprawie. Podkreślono, że zaskarżone postanowienie pozbawione jest uzasadnienia, co do tego jaki, lub czyj faktyczny interes prawny zobligował Kolegium do zwolnienia organu I instancji z obowiązku wydania stronie kserokopii konkretnie wskazanych dokumentów. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Poza sporem pozostaje, że intencją złożonego przez R. S. wniosku inicjującego postępowanie w niniejszej sprawie było uzyskanie kserokopii wskazanych przez niego dokumentów, znajdujących się w aktach sprawy administracyjnej. Istota sporu w przedmiotowej sprawie dotyczy dopuszczalności odmownego załatwienia wniosku skarżącego w sprawie wydania kserokopii środowiskowego wywiadu rodzinnego przeprowadzonego [...].2010 r. oraz kserokopii zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy. Materialnoprawną podstawę wydanego w niniejszej sprawie postanowienia stanowił art. 73 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej jako: kpa). Podkreślenia jednak wymaga, że regulujący zasady udostępniania akt przepis art. 73 składa się z trzech paragrafów normujących zasady postępowania w różnych sytuacjach, przy czym dla oceny legalności postanowień wydanych w niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie miała treść art. 73 § 1 i 2 kpa. Pierwszy z nich dotyczy udostępniania stronie akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek i odpisów (§ 1). Natomiast przedmiotem regulacji § 2 art. 73 kpa stało się uwierzytelnianie oraz wydawanie stronie z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów. Jednocześnie zauważyć należy, że orzekające organy nie wskazały, który konkretnie przepis stanowi podstawę wydawanego postanowienia oraz – jak wynika z treści obu uzasadnień – błędnie przyjęły, iż wynikający z art. 73 § 2 kpa wymóg wykazania ważnego interesu strony, znajduje zastosowanie również w okolicznościach określonych w art. 73 § 1 kpa. Tymczasem, udostępnianie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i wniosków, nie jest – jak błędnie przyjęły organy obu instancji – uwarunkowane istnieniem ważnego interesu strony, o którym mowa w § 2 art. 73 kpa. Jednocześnie, analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że błędnie organy obu instancji przyjęły jakoby wolą skarżącego było uzyskanie "uwierzytelnionych" odpisów wskazanych pism. Przyjęcie takiego założenia nie znajduje, bowiem uzasadnienia w zgromadzonym w aktach sprawy materiale. Brzmienie składanych przez R. S. wniosków nie pozostawia wątpliwości, iż żądaniem tych pism objęto "wydanie kserokopii zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy" oraz "wydanie kserokopii kwestionariusza środowiskowego wywiadu rodzinnego". Z treści złożonych wniosków nie sposób natomiast wywieść - jak uczyniły to organy obu instancji - iż skarżący domaga się wydania uwierzytelnionych dokumentów. Ustalenia organów w tym zakresie uznać zatem należy za dowolne, tzn. nieznajdujące oparcia w zebranym materiale dowodowym, a więc dokonane z naruszeniem zawartych w art. 9 i 10 kpa reguł postępowania administracyjnego. Zważywszy zatem na fakt, że istotą żądania R. S. było wyłącznie uzyskanie kserokopii pism znajdujących się w aktach sprawy, wadliwie organy uzależniły pozytywne załatwienie złożonych przez niego wniosków od wykazania ważnego interesu strony. Przede wszystkim, bowiem podkreślić należy, iż regulacja przepisu art. 73 kpa ma za zadanie zapewnić rzeczywiste funkcjonowanie zasady jawności postępowania wobec strony. Na tej zasadzie opiera się konstrukcja zasady czynnego udziału strony, co z kolei służy realizacji zasad prawdy obiektywnej i pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Stosownie do treści art. 73 § 1 kpa realizacji zasady jawności służyć ma możliwość przeglądania akt sprawy w każdym stadium postępowania oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi, przy tym wątpliwości, że również sporządzenie kopii pisma z akt sprawy za pomocą kserokopiarki zaliczyć należy do pojęcia udostępniania akt w rozumieniu art. 73 § 1 kpa. Jak się, równocześnie zauważa przepis art. 73 § 1 kpa nie stwarza - żadnych - ograniczeń w wykonywaniu odpisów z akt sprawy. Przyjmuje się, bowiem, że skoro strona ma prawo sporządzać notatki lub odpisy z wszelkich pism znajdujących się w aktach sprawy, to tym samym brak jest podstaw do odmowy sporządzenia kopii tychże pism za pomocą kserokopiarki jak i innych nowoczesnych urządzeń służących do powielania i gromadzenia materiałów oraz informacji. Problem w takiej sytuacji, jak zauważa Naczelny Sąd Administracyjny, sprowadzać się może jedynie do ustalenia odpłatności (por. postanowienie NSA z 19.01.2010 r., sygn. II OSK 2043/09). Skoro zatem, uprawnienie R. S. do sporządzania odpisów z akt sprawy może być realizowane również przez sporządzenie kserokopii pism zawartych w aktach, a ich wydanie nie zostało uzależnione od wykazania ważnego interesu strony, to odmowę wydania kserokopii dokumentów z akt sprawy uznać należało za naruszającą art. 73 § 1 kpa. Z tego też względu koniecznym było uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia je poprzedzającego zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organów będzie uwzględnienie wytycznych zawartych w niniejszym wyroku i załatwienie wniosku z uwzględnieniem treści zawartego w nim żądania, a także wzięcie pod rozwagę konieczności interpretacji szczegółowych przepisów kpa (takich jak art. 73 kpa) przez pryzmat zasad ogólnych postępowania (m. in. art. 9 i 10 kpa).