IV SA/Po 662/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Tomasz Grossmann Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 lutego 2012 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] maja [...] r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania dłużnika alimentacyjnego do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. zasądza na rzecz radcy prawnego G. W. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P.) wynagrodzenie w kwocie [...] (dwieście czterdzieści) zł podwyższone o kwotę [...] (pięćdziesiąt pięć i 20/100) zł stawki podatku od towarów i usług przewidzianej dla tego rodzaju czynności – łącznie [...] (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] września 2010 r., nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] września 2010 r.) Prezydent Miasta P. (dalej Prezydent albo organ I instancji) działając na podstawie art. 27 ust. 1, 1a i 2 w związku z art. 2 pkt 3, art. 12 ust. 1, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. 2009 r., nr 1, poz. 7 ze zm., dalej ustawa z 2007 r.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.) zobowiązał W. W. (dalej strona, odwołujący albo skarżący) do zwrotu należności w kwocie [...] zł odpowiadającej wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej w okresie od [...] lipca 2009 r. do [...] września 2009 r. na mocy decyzji z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] czerwca 2009 r.) łącznie z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Jednocześnie organ I instancji poinformował, że z uwagi na dokonanie do dnia [...] września 2010 r. wpłaty w wysokości [...] zł pozostała do spłaty kwota wynosi [...] zł. W uzasadnieniu Prezydent wyjaśnił, że w rozpoznawanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu (dalej SKO albo Kolegium) dwukrotnie uchylało decyzję organu I instancji w przedmiocie zwrotu należności wypłaconych osobie uprawnionej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Mając na względzie udzielone przez Kolegium wytyczne organ I instancji przedstawił sposób obliczenia zadłużenia strony z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionego A. W. w okresie od [...] czerwca do [...] września 2009 r. w łącznej kwocie 1.400,00 zł. Z uwagi na dokonanie przez stronę wpłaty w wysokości [...] zł tytułem wypłaconego na rzecz osoby uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, pozostała do spłaty kwota należności głównej wynosi [...] zł, tj. łączna kwota do spłaty (saldo należności powiększone o odsetki ustawowe) wynosi [...] zł. Pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. strona złożyła odwołanie od decyzji z dnia [...] września 2010 r. zaskarżając ją w całości oraz wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu odwołujący zarzucił naruszenie przez Prezydenta art. 10 § 1 kpa przez brak umożliwienia jemu zapoznania się z aktami sprawy oraz złożenia wyjaśnień. Odwołujący wskazał również, że nie zaniedbał obowiązku wynikającego z art. 41 § 1 kpa, ponieważ odbywając karę pozbawienia wolności nie mógł zawiadomić organu I instancji o aktualnym adresie pod którym przebywał. Będąc w Areszcie Śledczym w Poznaniu odwołujący poinformował o sprawach alimentacyjnych, w których jest stroną. Odwołujący zwrócił nadto uwagę, że nie podlega jurysdykcji krajowej. A. W. jest obywatelem Białorusi i wobec tego wszelkie kwestie dotyczące alimentacji powinny być rozstrzygane według prawa białoruskiego. Jedynie sąd białoruski może w sposób zgodny z prawem wymierzyć odwołującemu karę za niewywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] maja 2011 r.) Kolegium utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] września 2010 r. W uzasadnieniu SKO wyjaśniło, że decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. organ I instancji przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego I. K. na rzecz uprawnionego A. W. w okresie od [...] czerwca do [...] września 2009 r. w wysokości po [...] zł miesięcznie. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia. W razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Na etapie wydawania decyzji na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy z 1997 r. organ nie może badać zarówno sytuacji majątkowej zobowiązanego, jak i oceniać potencjalnej możliwości wykonania decyzji. Obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców. Wynika to z faktu, że alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka przez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą, podlegającą ochronie ze strony państwa. W ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów mowa jest o tym, że konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Mając na uwadze powyższe rozważania oraz fakt zakończenia okresu świadczeniowego dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu należności w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. (dalej WSA) z dnia [...] czerwca 2011 r. strona zakwestionowała decyzję SKO z dnia [...] maja 2011 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] września 2010 r. oraz decyzję organu I instancji z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...], która została doręczona skarżącemu do Aresztu Śledczego w P. po złożeniu odwołania z dnia [...] stycznia 2011 r. bez możliwości oddzielnego złożenia środka odwoławczego od niej. Skarżący zaskarżył powyższe decyzje w całości zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 78 § 1 kpa przez brak uwzględnienia wniosków dowodowych i wyjaśnień, nieprawidłowe zebranie materiału dowodowego, brak prawidłowych ustaleń faktycznych na których powinno zostać oparte rozstrzygnięcie. Mając na uwadze sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji oraz z dnia [...] września 2010 r. z powodu wskazanego naruszenia, które miało istotny wpływ na wynik postępowania. W uzasadnieniu skarżący zwrócił uwagę, że organy obu instancji oparły się jedynie na twierdzeniach I. K. bezpośrednio zainteresowanej wynikiem sprawy z uwagi na reprezentowanie A. W., nie uwzględniając wyjaśnień i wniosków dowodowych skarżącego (k. 3-4 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...],[...], Kolegium wniosło o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] maja 2011 r. (k. 9-10 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Złożona skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji z dnia [...] maja 2011 r. oraz poprzedzającego jej wydanie postępowania Sąd miał na uwadze, że decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. organ I instancji działając na wniosek Ireny K. przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości po [...] zł miesięcznie w okresie od [...] czerwca 2009 r. do [...] września 2009 r. dla A. W. Pismem z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...], skarżący został poinformowany przez organ I instancji o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zobowiązania skarżącego do zwrotu należności odpowiadającej wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej w związku z zakończeniem okresu świadczeniowego. Pismem z dnia [...] grudnia 2009 r. skarżący w obszerny sposób ustosunkował się do wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie zobowiązania do zwrotu wypłaconego świadczenia alimentacyjnego. Jednakże decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...], organ I instancji zobowiązał skarżącego do zwrotu kwoty [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami tytułem świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna. Decyzją z dnia [...] marca 2010 r., nr [...], Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu Kolegium zauważyło, że skarżący nie miał zapewnionego czynnego udziału w postępowaniu, ponieważ decyzja organu I instancji została wydana zanim skarżący wypowiedział się co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...], organ I instancji ponownie zobowiązał skarżącego do zwrotu należności w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami tytułem świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna. Decyzją z dnia [...] września 2010 r., nr [...], Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję w całości przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że organ I instancji podał błędną kwotę do zwrotu której zobowiązany został skarżący, nie przedstawiając sposobu przeprowadzenia obliczeń oraz nie wskazując kiedy i jakie dokładnie kwoty zostały uiszczone przez dłużnika alimentacyjnego w okresie świadczeniowym. Decyzją z dnia [...] września 2010 r. organ I instancji orzekł o obowiązku zwrotu należności w kwocie [...] zł, uwzględniając jednocześnie dokonaną przez skarżącego wpłatę w wysokości [...] zł oraz informując, że pozostałą do spłaty kwota wynosi [...] zł. Decyzja ta została następnie utrzymana w mocy zaskarżonym do WSA orzeczeniem SKO z dnia [...] maja 2011 r. Obowiązek zwrotu właściwemu organowi wierzyciela przez dłużnika alimentacyjnego należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami został ustanowiony przez prawodawcę w art. 27 ust. 1 ustawy z 2007 r. Stosownie do art. 27 ust. 2 ustawy z 2007 r. decyzja w sprawie zwrotu należności wydawana jest po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ma ona charakter związany, ponieważ organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń, ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego, wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt II SA/Po 491/10, lex nr 754443, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 06.07.2011 r., sygn. akt IV SA/Po 470/11, baza orzeczeń NSA). Funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia jest w automatyczny sposób powiązane z nakazem wydania decyzji orzekającej zwrot należności. Na etapie wydawania decyzji z art. 27 ust. 2 ustawy z 2007 r. organ nie może badać samej zasadności przyznawania prawa na oznaczony okres świadczeniowy. Rzeczywistym aktem przesądzającym o obowiązku zwrotu przez dłużnika należności wypłaconej uprzednio wierzycielowi pozostaje decyzja ustalająca wierzycielowi prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 12.05.2010 r., sygn. akt II SA/Go 246/10, lex nr 664956). W rozpoznawanej sprawie na skutek wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletniego syna skarżącego, przyznanego decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. na okres od dnia [...] czerwca 2009 r. do [...] września 2009 r. oraz braku dobrowolnego zwrotu przez skarżącego należności odpowiadającej wysokości wypłaconych świadczeń organ I instancji zobowiązany był do wszczęcia postępowania administracyjnego oraz wydania decyzji z dnia [...] września 2010 r. Skarżący miał zapewniony czynny udział w prowadzonym postępowaniu. Zaistniałe w tym zakresie uchybienia prawa procesowego zostały usunięte uchyleniem przez Kolegium pierwotnej decyzji orzekającej o zwrocie wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należy w tym miejscu podkreślić, że skarżący jako dłużnik alimentacyjny nie był stroną postępowania w sprawie o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, zakończonej wydaniem decyzji z dnia [...] czerwca 2009 r. (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 06.07.2011 r., sygn. akt IV SA/Po 470/11, baza orzeczeń NSA). W decyzji z dnia [...] września 2010 r. organ I instancji w prawidłowy sposób dokonał obliczenia zarówno pozostałej do zapłaty kwoty należności głównej, jak i kwoty odsetek naliczonych na dzień sporządzenia decyzji. Odnosząc się do podniesionych przez skarżącego w toku postępowania zarzutów, po pierwsze zgodnie z art. 1a pkt 2 ustawy z 2007 r., świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują obywatelom polskim oraz w określonych przypadkach cudzoziemcom. Małoletni syn skarżącego urodził się w Polsce, mieszka na stałe w P., gdzie uczęszcza do III klasy Szkoły Podstawowej oraz do II klasy Państwowej Szkoły Muzycznej I stopnia. Z samego jedynie faktu, że ma on przyznany numer ewidencyjny PESEL wynika, że jest on zameldowany na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 3 miesiące, stosownie do art. 31a ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodowych osobistych (t.j. Dz. U. 2006 r., nr 139, poz. 993 ze zm.). Poza tym decyzja z dnia 24 czerwca 2009 r. jest już ostateczna i nie podlegała ona badaniu przez Sąd w niniejszym postępowaniu. Po drugie, w postępowaniu którego przedmiotem jest zobowiązanie dłużnika do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie podlegają ocenie osobiste relacje skarżącego z osobą, która złożyła podanie o przyznanie świadczenia na rzecz małoletniego syna skarżącego. Skarżący nie wskazał przy tym wniosków dowodowych, które odnosiłyby się do stanu faktycznego niniejszej sprawy, wyznaczonego hipotezą norm prawnych dekodowanych z art. 27 ust. 1-2 ustawy z 2007 r. Należy w tym miejscu dopowiedzieć, że postanowieniem wydanym podczas rozprawy w dniu 2 lutego 2012 r. WSA działając na podstawie art. 160 ppsa przekazał skargę co do zaskarżonej decyzji organu I instancji z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] do SKO według właściwości celem rozpoznania. Mając powyższe na uwadze Sąd w pkt 1 wyroku działając na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę. W pkt 2 wyroku Sąd działając na podstawie art. 250 ppsa w zw. z §2 ust. 3 oraz §14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) zasądził na rzecz r. pr. G. W. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 zł podwyższone o kwotę 55,20 zł stawki podatku od towarów i usług przewidzianej dla tego rodzaju czynności – łącznie 295,20 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.