IV SA/Po 685/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: starszy referendarz sądowy Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 5 września 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprawy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z wniosku A. W. w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2017r. Nr [...] i [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, 2. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. A. W. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2017r. Nr [...] i [...] w przedmiocie zasiłku celowego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, nie ma żadnego dochodu a jego jedyny majątek stanowi dom o pow. [...] m2 oraz nieruchomość stanowiąca las o pow. [...] ha, która nie przynosi żadnego dochodu. W uzasadnieniu wniosku Skarżący poinformował również, że jest osobą schorowaną i nie uzyskuje żadnego dochodu. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy nie ma on kredytów i pożyczek, nie uzyskuje żadnych dochodów z dzierżaw oraz nie otrzymuje środków z pomocy społecznej na leczenie, rehabilitację i zakup leków. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy pismem dnia 26 lipca 2017r. (odebranym w dniu 16 sierpnia 2017r. – k. 22 akt), wezwano go do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych, przedłożenia kopii zeznania podatkowego za 2016r., wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektr., wodę, telefon; itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, wskazania źródła utrzymania w tym m.in. przez kogo i w jakim zakresie skarżący jest utrzymywany, tj. kto zapewnia mu żywność, odzież i.t.p. lub też kto udziela mu wsparcia finansowego i w jakiej kwocie, oświadczenia, czy jest zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych (jeśli tak, to należało przedłożyć stosowne zaświadczenie z właściwego powiatowego urzędu pracy ze wskazaniem ewentualnego okresu pobierania zasiłku). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący pismami z dnia 24 sierpnia 2017r. oświadczył, że nie ma żądnych kart, lokat ani rachunków bankowych. Wnioskodawca wyjaśnił, że pomimo że jest bezrobotny to nie jest zarejestrowany Urzędzie Pracy i nie pobiera z tego tytułu żadnego zasiłku, skarżący oświadczył także, że nie korzysta z pomocy MGOPS. W piśmie wnioskodawca wyjaśnił również, iż nie uzyskał żadnego dochodu w związku z czym nie składał zeznania podatkowego. Wnioskodawca oświadczył również, iż korzystał z pomocy finansowej przyjaciela. Mając powyższe na uwadze zacząć należy od tego, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 – dalej P.p.s.a.), obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach m.in. z zakresu pomocy i opieki społecznej. Uwzględniając fakt, iż przedmiotowa skarga dotyczy decyzji w przedmiocie zasiłku celowego, stwierdzić należy, że skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. zwolnienia z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uznać należy zatem za bezprzedmiotowy, co oznacza, iż wydanie orzeczenia w tym zakresie jest zbędne. Na podstawie art. 249 a P.p.s.a. orzeczono więc jak pkt 2 sentencji postanowienia. Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań skarżącego a mianowicie ustanowienie adwokata. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż na podstawie art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 §1 pkt. 1 i 2 P.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Ponadto należy podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest także formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie wyjaśnił w pełni swej sytuacji finansowej, gdyż wbrew wezwaniu nie przedłożył dokumentów ani informacji koniecznych do ustalenia wysokości uzyskiwanych dochodów. W tym miejscu należy wskazać, iż informacje złożone przez wnioskodawcę budziły uzasadnione wątpliwości. We wniosku skarżący wyraźnie podkreślając, iż nie uzyskuje żadnych dochodów, nie wyjaśnił skąd czerpie środki na bieżące utrzymanie. Należy w tym miejscu podkreślić, że samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wystosowane do niej wezwanie, nie uzasadnienia uwzględniania jej żądania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 115/10 dostępne: LEX nr 591337). Jak wskazano, podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan rodzinny, majątkowy i dochodowy strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Do ustalenia tych okoliczności nie przyczynił się również sam skarżący. W realiach niniejszej sprawy oświadczenie zawarte we wniosku wzbudzało wątpliwości i było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, bowiem strona nie ujawniła żadnych dochodów. Skoro zatem prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 258/06), to sam wnioskodawca winien dołożyć starań celem wykazania zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 marca 2005 r. sygn. akt I FZ 63/05). W niniejszej sprawie wezwano skarżącego szczegółowo wskazując na te informacje, które powinny umożliwić ocenę sytuacji majątkowej skarżącego z wyraźnym wskazaniem, że informacje te posłużą do ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego. Bez takich informacji nie można było ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Sam skarżący wiedząc, że chce skorzystać z ulgi dostępnej tylko dla osób w trudnej (szczególnie trudnej) sytuacji materialnej, winien wykazać, że taka sytuacja dotyczy także jego osoby. W przedmiotowej sprawie trudno jednak uznać, że wnioskodawca dochował szczególnej staranności w udokumentowaniu swej sytuacji finansowej. Za wystarczające w ocenie orzekającego w sprawie nie można uznać bowiem bardzo ogólnikowych wyjaśnień zawartych w piśmie z dnia 24 sierpnia 2017r. w tym dotyczących wysokości pomocy finansowej uzyskiwanej od osób trzecich. W tym miejscu wskazać należy, iż szczegółowe ustalenie sytuacji finansowej skarżącego było konieczne, gdyż z informacji zawartych we wniosku wynika, że skarżący dysponuje majątkiem, który nie jest w żaden sposób obciążony. Przy braku jakichkolwiek informacji o źródle bieżącego utrzymania trudno ustalić jakie są faktyczne dochody skarżącego. Na marginesie wskazać należy, iż sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie można było również ustalić na podstawie akt sprawy. W trakcie postępowania administracyjnego wnioskodawca, przy tożsamych informacjach co do posiadanego majątku i braku dochodu odmawiał podani informacji dotyczących źródła utrzymania w tym zakupu wierzby energetycznej, którą obsadzona jest należąca do niego nieruchomość przy ul. [...]. W tym miejscu wskazać należy, iż odmowa przyznania prawa pomocy niniejszym postanowieniem nie oznacza, że ustalono, iż wykazane przez wnioskodawcę stan rodzinny, majątkowy i możliwości płatnicze pozwala na opłacenie kosztów pełnomocnika z wyboru. Odmowa przyznania prawa pomocy podyktowana jest w tym przypadku nie wykonaniem nałożonego na stronę zobowiązania do uzupełnienia oświadczenia celem ustalenia sytuacji finansowej i majątkowej (w tym źródeł utrzymania), które spowodowało, że niemożliwe jest ustalenie, czy skarżący spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 i §3, art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono jak w pkt 1 sentencji postanowienia.