IV SA/Po 717/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 3 września 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Towarzystwa Rozwoju Ż. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] maja 2013r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Towarzystwo Rozwoju Ż. wniosło skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] maja 2013r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł., skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano, iż Towarzystwo Rozwoju Ż. stanowi stowarzyszenie zwykłe, nie prowadzi działalności finansowej i gospodarczej, opiera się wyłączne na pracy społecznej członków i nie dysponuje żadnymi funduszami. Poza zarzutami dotyczącymi zaskarżonej decyzji wnioskodawca wskazał również, iż regulamin stowarzyszenia nie przewiduje obowiązku opłacania składek członkowskich. W myśl art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej P.p.s.a.) można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie całkowitym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna jednak wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Instytucja prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż Towarzystwo Rozwoju Ż. będące stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (j.t. Dz.U. z 2001r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) nie wykazało, że podjęło jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Za nie wystarczające uznać bowiem należy twierdzenie, iż Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków. Jeżeli bowiem działalność Stowarzyszenia związana jest z realizacją jego praw przed sądem, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Towarzystwo Rozwoju Ż. powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki np. w formie składek członkowskich. Z obowiązku tego nie zwalnia fakt, iż nie zdecydowało się podjąć uchwały w przedmiocie obowiązku uiszczania składek członkowskich. Ponadto wskazać należy, iż przepis art. 42 ustawy Prawo o stowarzyszeniach określa, że stowarzyszenie zwykłe wprawdzie nie może prowadzić działalności gospodarczej, ani przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej, lecz jednak może uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Stąd uprawniony jest wniosek, że stowarzyszenie zwykłe nie jest pozbawione jakiegokolwiek źródła finansowania. Zatem ustalenie odpowiedniej wysokości składek członkowskich oraz ich egzekwowalność leży w dobrze pojmowanym interesie Stowarzyszenia. Zaś stwierdzenie strony, że działalność Stowarzyszenia jest realizowana społecznie przez jego członków prowadzi do wniosku, że obciążenia wynikające z kosztów sądowych na rzecz Stowarzyszenia mogą ponosić jego członkowie. Mając więc na uwadze fakt, iż skarżące Stowarzyszenie nie korzysta z żadnej możliwości zdobycia środków finansowych, świadomie rezygnując w przyjętym regulaminie prawa uzyskania środków ze składek członkowskich stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie może skutecznie żądać pokrycia kosztów postępowania przez Skarb Państwa. Przyznanie skarżącemu prawa pomocy w sytuacji rezygnacji z podjęcia uchwały w przedmiocie obowiązku uiszczania składek członkowskich i braku inicjatywy członków stowarzyszenia mającej na celu zebranie środków w wyniku dobrowolnych składek celem realizacji celów stowarzyszenia, stanowiłoby bowiem de facto przeniesienie ciężaru prowadzenia działalności Towarzystwa Rozwoju Ż. na Skarb Państwa, podczas gdy stowarzyszenie powinno było co do zasady we własnym zakresie zabezpieczyć środki na swoją działalność, w tym na występowanie do sądów administracyjnych z pismami, które podlegają opłacie sądowej (por. postanowienie NSA z dnia 30.11.2009r. sygn. akt II OZ 1004/09, post. NSA z dnia 1.12.2009r. sygn. akt II OZ 1056/09). W związku z powyższym na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7, art. 246 §2 pkt 1 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.