IV SA/Po 721/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak WSA Józef Maleszewski (spr.) Protokolant Sekr. sąd. Agnieszka Walocha po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję Wójta [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. znak [...] Wójt [...] na podstawie art. 2 pkt 7 lit. c ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz.1228, obecnie Dz. U. z 2015 r., poz. 859 dalej: u.p.o.u.a.) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej: k.p.a.), że zaliczka alimentacyjna pobrana przez E. S. na córkę J. S. w okresie od dnia 26.02.2006 r. do dnia 31.08.2006 r. w kwocie 170 zł miesięcznie na podstawie decyzji Wójta [...] z dnia [...].02.2006 r., była świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. c u.p.o.a. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...].02.2006 r. nr [...], działając z upoważnienia Wójta [...], Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] przyznał E. S. prawo do świadczenia w formie zaliczki alimentacyjnej na córkę J. S. w kwocie 170 zł miesięcznie w okresie od lutego 2006 r. do sierpnia 2006 r. w oparciu o dokumenty przesłane przez Komornika Sądowego Sądu Rejonowego [...] zawierające wniosek E. S. z dnia [...].02.2006 r. wraz z zaświadczeniem o bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz zaświadczeniem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] o wysokości dochodów Pani E. S. za 2004 rok. Powyższa decyzja wydana została w oparciu o przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r., poz.732). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...].02.2014 r. nr [...] stwierdziło nieważność przedmiotowej decyzji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. W uzasadnieniu swej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że wniosek E. S. stanowiący podstawę do przyznania zaliczki alimentacyjnej, nie zawierał podpisu wnioskodawcy, co zdaniem SKO stanowi rażące naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji na mocy art.156 § 1 pkt 2 kpa. Wskutek stwierdzenia nieważności decyzji [...] przez organ wyższej instancji, uznać należy, że wypłacona zaliczka alimentacyjna była świadczeniem nienależnie pobranym, w rozumieniu przepisów u.p.o.a. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła E. S. Podniosła, że pobierane przez nią pieniądze na rzecz małoletniej córki należnie. Uchylenie po tylu latach decyzji przyznającej zaliczkę alimentacyjną i wydanie decyzji o nienależnie pobranych świadczeniach uznała za bardzo krzywdzące. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że konsekwencją stwierdzenia decyzją z dnia [...].02.2014 r. nr [...] nieważności decyzji z dnia [...].02.2006 r. nr [...] jest uznanie, iż wypłacone na podstawie unieważnionej decyzji zaliczki alimentacyjne są świadczeniem nienależnym. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu E. S. (dalej: skarżąca) oświadczyła, że została skrzywdzona bezdusznym potraktowaniem sprawy przez SKO, które działa pod dyktando jej byłego męża – dłużnika alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę SKO w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Obie wydane w sprawie decyzje nie mogą się ostać. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji SKO oraz – na mocy art. 135 p.p.s.a. – poprzedzającej ją decyzji [...] z dnia [...] października 2014 r. Sąd doszedł do przekonania, że są one co najmniej przedwczesne. Zgodnie z art. 2 pkt 7) lit. c) u.p.o.u.a. nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. W wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim dnia 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Go 441/14 (LEX nr 1519889) stwierdzono, że prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno umożliwiać stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ, a także kontrolę prawidłowości rozstrzygnięcia przez Sąd. Treść uzasadnienia winna obrazować szczegółowy tok rozumowania organu, które doprowadziło do wydania konkretnego rozstrzygnięcia, oraz wskazywać i wyjaśniać przesłanki faktyczne, jakimi kierował się organ podejmując konkretne rozstrzygnięcie. Uzasadnienie decyzji wydawanej przez organ odwoławczy winno nadto zawierać szczegółowe ustosunkowanie się do zarzutów zawartych w odwołaniu i nie może pozostać w obrocie prawnym decyzja organu odwoławczego, która w uzasadnieniu nie zawiera własnych ustaleń i rozważań poprzestając na ustaleniach i rozważaniach organu pierwszej instancji. Podobnie w wyroku z dnia 6 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 257/14 (LEX nr 1465425) WSA w Olsztynie podkreślił, że organ administracji obowiązany jest do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do realizacji decyzji bez stosowania środków przymusu. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do okoliczności istotnych dla danej sprawy. Obowiązkiem organu odwoławczego przy uzasadnianiu decyzji jest więc ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania. Niewykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji. Pogląd ten jest w orzecznictwie ugruntowany (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 1757/12, LEX nr 1303055, wyrok WSA w Kielcach z dnia 28 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Ke 56/13, LEX nr 1311189, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 1039/12, LEX nr 1287174, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 693/11, LEX nr 1139507). Podkreślić przy tym trzeba, że uzasadnienie stanowiące integralną część każdej decyzji jest elementem umożliwiającym sądową kontrolę w zakresie oceny prawidłowości przeprowadzenia postępowania administracyjnego z poszanowaniem reguł wynikających z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Jego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Powinno się w nim znaleźć pełne odzwierciedlenie i ocena zebranego materiału dowodowego oraz wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek jakimi kierował się organ w procesie decyzyjnym. Uzasadnienie powinno przekonywać zarówno co do prawidłowości oceny stanu faktycznego i prawnego, jak i co do zasadności samej treści podjętej decyzji. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. Zasada ta nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody czy też twierdzenia lub wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy - okoliczności podnoszonych przez stronę. Organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia obowiązkom wynikającym z art. 8 i 11 k.p.a. Zaniechanie przez organy administracji państwowej uzasadnienia swych decyzji w sposób przekonujący, a więc odnoszący się do wszystkich zarzutów, zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 7-9 i 11 k.p.a. skutkuje wadliwością tych decyzji jako naruszających dyspozycję art. 77, 80, 81 i art. 107 § 3 k.p.a. (por. wyrok NSA z 11 lipca 2001 r. sygn. akt IV SA 703/99 LEX nr 51234). Tym obowiązkom w niniejszej sprawie organ II instancji nie uczynił zadość. Wprawdzie odwołanie skarżącej było bardzo ogólnikowe, lecz nie zwalniało to organu z obowiązku wszechstronnej analizy sprawy. Zauważyć w tym miejscu należy, że sprecyzowanie zarzutów w skardze do Sądu także nie spowodowało głębszej analizy organu podniesionych kwestii. Jest ona natomiast konieczna dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.). Skarżąca podniosła, że Kolegium świadomie pominęło ją w postępowaniu, nie dając możliwości obrony swych praw i wydało krzywdzącą decyzję z [...] sierpnia 2014 r. Zarzut ten znajduje potwierdzenie w aktach sprawy. Decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] Wójt [...] przyznał skarżącej świadczenie w formie zaliczki alimentacyjnej na J. S. w wysokości 170 zł miesięcznie na okres od 1.02.2006 r. do 31.08.2006 r., uznając jednocześnie, że przyznane świadczenie zostało już wypłacone. SKO w [...] stwierdziło nieważność tejże decyzji swą decyzją z [...] sierpnia 2014 r. nr [...]. Decyzji z dnia [...] sierpnia 2014 r. Kolegium nie doręczyło jednak skarżącej, lecz jedynie pełnomocnikowi M. S. i GOPS w [...]. W ten sposób Kolegium postąpiło wbrew poglądowi wyrażonemu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku w sprawie IV SA/Po 659/13, który to pogląd samo Kolegium przytoczyło w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...]: "Stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest (...) każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji". Skarżącej ewidentnie dotyczyć mogły skutki stwierdzenia nieważności decyzji Wójta [...] z dnia [...] maja 2014 r., zatem obowiązkiem Kolegium było doręczenie jej skarżącej ze stosownym pouczeniem. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi wywołuje doniosłe skutki w sprawie niniejszej. Jak bowiem podkreśla się w orzecznictwie (por. wyrok WSA w Warszawie z 19 listopada 2009 r., sygn. akt I Sa/Wa 1460/09, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 stycznia 2013 r., sygn. akt IV Sa/Wr 446/12, oba dostępne Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: "CBOSA") zobligowanie organu do podjęcia decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane następuje, gdy wcześniejsze orzeczenie uchylające decyzję przyznającą świadczenia (tu: o stwierdzeniu nieważności decyzji przyznającej prawo do świadczenia w postaci zaliczki alimentacyjnej) stanie się prawomocne. Wobec niedoręczenia skarżącej decyzji SKO w [...] z [...] sierpnia 2014 r. nr [...], nie zyskała ona dotąd waloru prawomocności. Na marginesie zauważyć należy, że także co do decyzji SKO w [...] z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] brak jest w aktach sprawy potwierdzenia jej prawomocności (kserokopia decyzji opatrzona jest jedynie potwierdzeniem zgodności z oryginałem). Wyjaśnienia wymaga nadto kwestia daty początkowej przyznania świadczenia: w decyzji z dnia [...] czerwca 2015 r. orzeczono co do zaliczki od dnia [...].02.2006 r., podczas gdy w decyzji z dnia [...] maja 2014 r. – od [...].02.2006 r. W aktach nie ma zaś decyzji Wójta [...] z dnia 28.02.2006 r. nr [...], przyznającej prawo do świadczenia od lutego 2006 r. do sierpnia 2006 r. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, tj. uchylił obie decyzje wydane w sprawie. Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji publicznej uzupełni w niezbędnym zakresie i podda wnikliwej analizie i ocenie cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, mając na uwadze, iż orzeczenie o nienależnie pobranym świadczeniu nastąpić może dopiero po prawomocnym rozstrzygnięciu kwestii nieważności decyzji przyznających prawo do świadczenia. Obowiązkiem organu będzie też wyczerpujące uzasadnienie orzeczenia wyjaśniające wątpliwości w sprawie z uwzględnieniem wymagań wynikających z art. 107 § 3 k.p.a.