IV SA/Po 730/05

Dnia 14 września 2006r.r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz – Frymus WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska Protokolant ref.-staż. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 września 2006 r. sprawy ze skargi B. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję /-/ E.Kręcichwost-Durchowska /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ E.Makosz-Frymus Wnioskami z dnia [...] r. B.H. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na córki K., M. i K. R. oraz prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na córkę M.. W treści wniosku strona podała, iż jest osobą rozwiedzioną, a w skład rodziny oprócz niej wchodzą wskazane trzy córki, z których ojcem nigdy nie była zamężna. Strona załączyła zaświadczenie z Urzędu Skarbowego z dnia [...] r., w treści którego podano, iż za [...] roku nie złożyła zeznania rocznego o dochodach podlegających opodatkowaniu, zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. z którego wynika, iż w [...] roku otrzymała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł, a także, że świadczenia te otrzymywała do [...] r. włącznie. Załączyła także protokół rozprawy przeprowadzonej w dniu [...] r. w Sądzie Rejonowym w Ś., na okoliczność zawarcia ugody z ojcem córek – J.R., który zobowiązał się płacić na rzecz każdej z córek alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie. Załączyła także orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ś. dot. niepełnosprawności córki M.. W punkcie 3 złożonego przez B.H. wniosku pracownik Ośrodka Pomocy Społecznej dopisał J.R. jako osobę wchodzącą w skład rodziny. Decyzjami z dnia [...] r. oraz [...] r. stronie działający z upoważnienia Burmistrza Ś. Kierownik MOPS w Ś. przyznał B.H. zasiłek pielęgnacyjny na córkę M. oraz zasiłki rodzinne i dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na wskazane we wniosku córki oraz z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Wniosek strony w zakresie przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wyżej wskazany organ rozpatrzył odmownie. Decyzję podjęto na podstawie art. 6 ust. 1, art. 12 i art. 47 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228 poz. 2255 z późn. zmianami), a w jej uzasadnieniu podano, iż strona nie jest matką samotnie wychowującą dzieci, ponieważ wychowuje je wspólnie z ojcem dzieci – J.R., z którym razem zamieszkują w małym jednopokojowym mieszkaniu, co zdaniem organu dowodzi, iż ojciec dzieci aktywnie uczestniczy w procesie ich wychowywania. Organ wyjaśnił, iż podjął wszystkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i jest w posiadaniu informacji sprzecznych ze złożonym wnioskiem, w którym nie podano, że w skład rodziny wchodzi J.R.. Składając odwołanie od powyższej decyzji B.H. wniosła o przyznanie przedmiotowego dodatku. Wyjaśniła, że otrzymywała alimenty z funduszu alimentacyjnego oraz, że od około trzech lat wraz z J.R. nie tworzą rodziny, on sam bardzo rzadko przebywa w mieszkaniu i nie uczestniczy w wychowaniu dzieci. Wskazała, iż przyjmujący wniosek pracownik socjalny opiekuje się J.R., który od trzech lat korzysta z pomocy społecznej i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Wyjaśniła także, że mieszkanie nie jest takie małe, a ojciec dzieci śpi w przedpokoju, który ma 10 m2 powierzchni. Zdaniem odwołującej się pracownik socjalny bezpodstawnie dopisał J.R. jako członka rodziny, tłumacząc, iż aby otrzymać dodatek z tytułu samotnego wychowania dzieci zmuszona będzie wyrzucić go z mieszkania. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy, wskazując na jej zgodność z przepisami prawa. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Kolegium wyjaśniło, iż po szczegółowej analizie postanowień art. 3 pkt 16 i 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych za prawidłowy uznać należy pogląd prawny organu I instancji wyrażony w treści uzasadnienia decyzji. Zdaniem Kolegium nie ulega wątpliwości, iż zarówno odwołująca się jak i ojciec dzieci sprawują nad nimi opiekę, co wynika zarówno z oświadczeń skarżącej złożonych przez organem I instancji, jak i z tego, że zgodnie z postanowieniami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ojciec dzieci sprawuje nad nimi władzę rodzicielską, a więc także je wychowuje. W skardze na powyższą decyzję B.H. wniosła o jej uchylenie, przytaczając argumentację, którą zawarła w odwołaniu od decyzji organu I instancji, dodatkowo zarzucając Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu rozpatrzenie sprawy na podstawie dokumentacji organu I instancji, która w jej ocenie jest niezgodna ze stanem faktycznym. Skarżąca wyjaśniła, że J.R. choruje, bierze silne leki i nie wychowuje dzieci. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kolegium podkreśliło, iż nie można przyjąć za wiarygodne twierdzenie strony, aby od lat mieszkający wspólnie z nią ojciec dzieci nie współuczestniczył w procesie ich wychowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadną, choć z innych przyczyn, aniżeli wskazano w jej treści. Zgodnie z art. 1 §1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. W ramach tej kontroli Sąd bada, czy organ administracyjny prawidłowo ustalił stan faktyczny, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy i czy prawidłowo zastosował właściwe normy prawa materialnego i procesowego. W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja jest wadliwa, bowiem wydano ja z naruszeniem art. 7, art. 77 §1 i 4 oraz art. 107 §3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późniejszymi zmianami). W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o niekompletne akta administracyjne sprawy prowadzonej przez organ I instancji, które nie zawierają wszystkich dowodów mających znaczenie dla rozpatrzenia sprawy. Dowodami takimi są akta spraw związanych z udzieleniem pomocy społecznej J.R., a w szczególności zawarte w tych aktach wywiady środowiskowe przeprowadzane w związku z złożonymi przez niego wnioskami. W sytuacji, gdy wywiady te przeprowadzano z J.R. w mieszkaniu strony, treść zawartych w nich zapisów pozwalałaby wykazać, na podstawie niepodważalnych dowodów, iż sytuacja rodzinna skarżącej jest organowi znana i że osoba ta przebywa w mieszkaniu strony. W rozpatrywanej sprawie do akt administracyjnych organ I instancji dokumentów tych nie załączył, załączył natomiast oświadczenia własne oraz pracownika socjalnego (notatka służbowa), w których jako dowód w sprawie powołano fakty znane organowi z urzędu, z racji wykonywanych funkcji, zgodnie z art. 77 §4 k.p.a. Zważyć jednakże należy, iż zgodnie z wskazanym przepisem fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. W wyroku z 11.05.1993 r. sygn. V SA 2360-2364/93 (ONSA 1994 Nr 2 poz. 82) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż wykonanie tego obowiązku powinno nastąpić w takim terminie, aby strona przed wydaniem decyzji w ramach przysługującego jej uprawnienia do wypowiedzenia się o zebranych dowodach i materiałach oraz zgłoszonych żądaniach mogła także ustosunkować się do faktów znanych organowi z urzędu. Dopiero wówczas dopuszczalne jest uznanie faktów wynikających z dokumentacji organu. W badanym przypadku decyzja organu II instancji wydana została z pominięciem tego obowiązku, a także z pominięciem obowiązku zawiadomienia strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. W świetle powyższego uznać należy, iż zaskarżona decyzje wydano z naruszeniem art. 138 §1 i 2 k.p.a., który obliguje organ odwoławczy do merytorycznego rozpoznania sprawy, z uwzględnieniem zasad dotyczących przeprowadzenia postępowania dowodowego tj. art. 7 i 77 §1k.p.a. Zastrzeżenia Sadu dotyczą także uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 107 §1 k.p.a. decyzja powinna m.in. zawierać powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne. Zgodnie z art. 107 §3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W świetle powyższego obowiązkiem organu rozstrzygającego sprawę - w ramach motywowania podjętej decyzji - jest ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania. Odzwierciedlenie tego winno znaleźć się w uzasadnieniu decyzji. W niniejszej sprawie uzasadnienie zaskarżonej decyzji wymogów tych nie spełnia. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca podniosła w stosunku do przeprowadzonego postępowania dowodowego szereg zarzutów, w tym bezpodstawne dopisanie do wniosku ojca dzieci jako członka rodziny. Podniosła także, iż ojciec córek bardzo rzadko przebywa w jej mieszkaniu, nie zajmuje się wychowaniem dzieci oraz, że J.R. korzysta z opieki pomocy społecznej i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. W świetle takich zarzutów obowiązkiem organu odwoławczego było przedstawienie argumentacji, która uniemożliwiała ich uznanie. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonej decyzji ogranicza się do wyjaśnienia, że decyzja organu I instancji nie narusza prawa, bowiem nie ulega wątpliwości, że zarówno skarżąca jak i J.R. sprawują opiekę nad dziećmi, co zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego wynika zarówno z oświadczeń skarżącej jak i z regulacji zawartych w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. W ocenie Sądu argumentacja ta nie jest wystarczająca, pomija bowiem omówienie tych okoliczności, które w świetle zarzutów skargi oraz załączonych do akt sprawy oświadczeń pracowników Ośrodka mają istotne znaczenie dla oceny prawa strony do otrzymania przedmiotowego dodatku. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, iż brak odniesienia się przez organ rozstrzygający sprawę do podnoszonych przez stronę zarzutów stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonych decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14.04.2005 r. sygn. III SA/Wa 180/05 LEX nr 166546). Stanowisko to jest aktualne w niniejszej sprawie, w której organ odwoławczy zobligowany był wyjaśnić stronie, na podstawie jakich dowodów ustalono, iż jej twierdzenia o nie przebywaniu ojca dzieci w jej mieszkaniu nie mogą zostać uznane za wiarygodne, a także na jakiej podstawie uznano go za członka rodziny, tym bardziej, że także uzasadnienie decyzji organu I instancji jest w tym zakresie niepełne. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję Przepisu art. 152 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zastosowano z uwagi na negatywny charakter rozstrzygnięcia podjętego w postępowaniu administracyjnym. Rozpoznając sprawę ponownie organ II instancji zobligowany jest przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe w zakresie wskazanym w treści niniejszego uzasadnienia, a staranną ocenę dowodów zawrze w uzasadnieniu przyszłej decyzji, które sporządzi zgodnie z regułami określonymi w art. 107 §3 k.p.a. /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/E. Makosz-Frymus jf