IV SA/Po 80/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) WSA Tomasz Grossmann Protokolant ref. staż. Agata Pawlicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2016 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ś. z dnia [...] września 2015 r., nr [...] Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Ś. odmawiającą przyznania M. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na syna A. W.. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że dniu [...] września 2015 r. M. W. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad synem - A. W.. Do wniosku dołączyła: orzeczenie o niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L. nr [...], zaświadczenie z ZUS w L. o przyznaniu zasiłku macierzyńskiego, decyzję o zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej, oświadczenie o sprawowaniu opieki nad synem, odpis skrócony aktu urodzenia A. W. i kserokopię dowodu osobistego. W dniu [...] września 2015 r., decyzją nr [...] Wójt Gminy Ś. odmówił przyznania M. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na syna A. W.. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał m.in, iż "/.. ./w okresie gdy Wnioskodawczyni otrzymuje zasiłek macierzyński nie jest możliwym równoległe ustalenie dla niej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego albowiem cel tych świadczeń jest tożsamy i nie mogą one niejako "dublować się". Odwołanie od wyżej wskazaneej decyzji wniosła w zakreślonym ustawowo terminie M. W., która nie zgodziła się z argumentacją wskazaną w zaskarżonej decyzji. Samorządowego Kolegium Odwoławczego po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015r., poz.114 – dalej "u.ś.r.") wskazało, że ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera legalną definicję "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", stanowiąc w art. 3 pkt. 22, iż ilekroć w ustawie mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenia usług na podstawie umowy agencyjnej, zlecenia, o dzieło albo w okresie członkowstwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z akt zgromadzonych w sprawie, w sposób nie budzący żadnych wątpliwości wynika, że M. W. prowadziła własną działalność gospodarczą w okresie od [...] lutego 2014 r. do dnia jest zaprzestania tj. [...] września 2015 r. Jednocześnie od dnia [...] maja 2015 r. do dnia [...] maja 2016 r., przebywa na urlopie macierzyńskim. Z tytułu pobierania powyższego zasiłku podlega ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu, na który składkę opłaca budżet państwa. M. W. (pobierając powyższy zasiłek) w dniu [...] września 2015 r. wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego na syna, ponieważ został on zaliczona na podstawie stosownego orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L., nr [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r., do osób niepełnosprawnych od urodzenia do dnia [...] sierpnia 2017 r. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji uznając, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego wyklucza otrzymywanie w tym samym okresie czasu świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji, że zasiłek macierzyński jest świadczeniem pieniężnym mającym na celu zapewnienie środków utrzymania w czasie kiedy osoba go otrzymująca nie wykonuje pracy w związku z urodzeniem dziecka i koniecznością opieki nad nim. Zasiłek ten zastępuje dochód z pracy (wynagrodzenie za pracę) mając na względzie to, że osoba taka nie może w tym okresie wykonywać pracy zarobkowej. Jest on świadczeniem okresowym dla osób pozostających w zatrudnieniu ( które powrócą do pracy), ale przysługuje także tym osobom, którym umowa o pracę wygasła z dniem urodzenia dziecka lub jak w przypadku M. W. zakończyła działalność gospodarczą. Zdaniem Kolegium, organ I instancji słusznie zauważył, że co prawda M. W. zakończyła swoją działalność gospodarczą, ale nadal przebywa na urlopie macierzyńskim, który był ściśle powiązany ze wcześniejszym wykonywaniem pracy. Strona ma opłacane składki na ubezpieczenie społeczne. Wobec czego nie zaszła okoliczność przymusowej rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad dzieckiem na zasadzie konieczności gdyż strona korzysta z uprawnienia i możliwości sprawowania tej opieki w ramach urlopu macierzyńskiego. Należy dodatkowo zauważyć, że zasiłek macierzyński stanowi ekwiwalent wynagrodzenia za pracę, podobnie jak świadczenie pielęgnacyjne. W okresie korzystania z urlopu macierzyńskiego (a tym samym również korzystania z zasiłku macierzyńskiego) w istocie nie można mówić o niepodejmowaniu, czy rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem okres ten w zasadzie wyłącza pracownicę z aktywności zawodowej, której nie może ona podjąć nie tracąc wynikających z tego urlopu uprawnień. Wprawdzie ustawodawca pozostawia pracownicy decyzję co do korzystania z tego uprawnienia, a jej wybór oznacza rezygnację ze świadczenia pracy, w istocie jednak nie prowadzi do rozwiązania stosunku pracy, zaś służy umożliwieniu jej sprawowania osobistej opieki i nawiązaniu więzi psychicznej z nowo narodzonym dzieckiem. Z powyższych rozważań wynika, iż zasiłek macierzyński związany jest zatem co do zasady z pozostawaniem w stosunku pracy, przy czym przysługuje on również mimo rozwiązania tego stosunku po zajściu przez pracownicę w ciążę,. (wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 18.09.2014 r., sygn. akt II SA/Go 566/14). W niniejszej sprawie należy zwrócić uwagę na art. 177 § 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm. – dalej "k.p."), jak również wskazać należy na treść art. 177 § 3 k.p. w zw. z art. 177 § 4 zdanie ostatnie k.p., przy czym w art. 177 § 4 zdanie trzecie k.p. mówiące o świadczeniach określonych w odrębnych przepisach należy wskazać na przepisy ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2014 r. poz. 159), a w szczególności na art. 30 ust. 4 w zw. z art. 29 ust. 5 tej ustawy. Wymienione wyżej przepisy stanowią bowiem: "Art. 177. (...) § 3. Umowa o pracę zawarta na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy albo na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, która uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia porodu. (...) § 4. Rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę za wypowiedzeniem w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego może nastąpić tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy. Pracodawca jest obowiązany uzgodnić z reprezentującą pracownicę zakładową organizacją związkową termin rozwiązania umowy o pracę. W razie niemożności zapewnienia w tym okresie innego zatrudnienia, pracownicy przysługują świadczenia określone w odrębnych przepisach. Okres pobierania tych świadczeń wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze." "Art. 29. (...) 5. Zasiłek macierzyński przysługuje przez okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, okres dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego oraz okres urlopu rodzicielskiego, (...). "Art. 30. (...) 4. Ubezpieczonej będącej pracownicą zatrudnioną na podstawie umowy o pracę na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy, z którą umowa o pracę na podstawie art. 177 § 3 Kodeksu pracy została przedłużona do dnia porodu - przysługuje prawo do zasiłku macierzyńskiego po ustaniu ubezpieczenia." Treść wyżej przytoczonych przepisów wskazuje na "okres pobierania zasiłku macierzyńskiego" jako okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego, a więc oznacza to w sposób jednoznaczny taki okres, który jako "okres odpowiadający" urlopowi związanemu z zatrudnieniem jest tym samym okresem wyłączającym możliwość uznania, że w tym okresie odwołująca mogła mieć przyznane świadczenie pielęgnacyjne związane z rezygnacją z pracy lub niemożnością jej podjęcia. Kolegium wskazało na konieczność interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w powiązaniu z całym systemem prawa polskiego, w tym wypadku w szczególności w powiązaniu z ustawą z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788) - regulującą stosunki rodzinne i ze wskazanymi wyżej - Kodeksem pracy i ustawą o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła M. W. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta gminy Ś. i przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ja decyzji Wójta gminy Ś. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi wskazała m.in., że kluczowym problemem w niniejszej sprawie jest okoliczność - której organy rozpoznające sprawę w ogóle nie wzięły pod uwagę - iż po urodzeniu dziecka nadal prowadziła działalność gospodarczą. Natomiast zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bowiem zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej z dniem [...] sierpnia 2015 r. Ze względu na stan zdrowia nie była w stanie godzić pracy i sprawować opieki nad jej niepełnosprawnym synem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej "Ppsa") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Skarga M. W. zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie ze względów w niej podniesionych. Na wstępie należy wskazać, że ustalony przez organy stan faktyczny jest bezsporny i nie budzi zastrzeżeń zarówno skarżącej jak i Sądu. Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że M. W. do dnia [...] września 2015 r. prowadziła działalność gospodarczą. Skarżąca od dnia [...] maja 2015 r. do dnia [...] maja 2016 r. przebywała na urlopie macierzyńskim i otrzymywała zasiłek macierzyński. Z tytułu pobierania powyższego zasiłku podlegała ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu, na które składkę opłacał budżet państwa. Skarżąca (pobierając powyższy zasiłek) w dniu [...] września 2015 r. wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego na syna A. W., ponieważ został on zaliczony na podstawie orzeczenia Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] sierpnia 2015r. do osób niepełnosprawnych - od urodzenia do dnia [...] sierpnia 2017 r. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wyżej wskazany przepis określa dwa niezależne od siebie stany faktyczne, a mianowicie: 1) w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, 2) w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem albo osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W pierwszym z nich chodzi o sytuację, kiedy osoba zainteresowana przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, czyli nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, by opiekować się osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w drugim zaś, kiedy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad taką osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, osobą zainteresowaną jest uzyskaniem świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej (np.: rozwiązuje stosunek pracy, rezygnuje z prowadzonej działalności gospodarczej). Zdaniem Sądu pobieranie zasiłku macierzyńskiego wyklucza otrzymywanie w tym samym okresie czasu świadczenia pielęgnacyjnego. Należy zgodzić się ze stanowiskiem organów, że zasiłek macierzyński jest świadczeniem pieniężnym mającym na celu zapewnienie środków utrzymania w czasie kiedy osoba go otrzymująca nie wykonuje pracy w związku z urodzeniem dziecka i koniecznością opieki nad nim. Zasiłek ten zastępuje dochód z pracy ( wynagrodzenie za pracę) mając na względzie to, że osoba taka nie może w tym okresie wykonywać pracy zarobkowej. Jest on świadczeniem okresowym dla osób pozostających w zatrudnieniu ( które powrócą do pracy) ale przysługuje także tym osobom, którym umowa o pracę wygasła z dniem urodzenia dziecka. Prawidłowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło uwagę na art. 177 § 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeksu pracy oraz na przepisy ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 159), a w szczególności na art. 30 ust. 4 w zw. z art. 29 ust. 5 tej ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 12/15 przytaczając treść powyższych przepisów wyjaśnił, że "Treść wyżej przytoczonych przepisów wskazuje na "okres pobierania zasiłku macierzyńskiego" jako okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego i urlopu rodzicielskiego, a więc oznacza to w sposób jednoznaczny taki okres, który jako "okres odpowiadający" urlopowi związanemu z zatrudnieniem jest tym samym okresem wyłączającym możliwość uznania, że w tym okresie skarżąca mogła mieć przyznane świadczenie pielęgnacyjne związane z rezygnacją z pracy lub niemożnością jej podjęcia." Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela powyższy pogląd. Należy wskazać, że podstawą odmowy przyznania M. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego był fakt pobierania przez skarżącą w okresie od [...] maja 2015 r. do [...] maja 2016 r. - tj. przez okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego zasiłku macierzyńskiego. Tymczasem organy obu instancji odmówiły skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres dłuższy niż data końcowa pobierania zasiłku macierzyńskiego. Tymczasem zgodnie z art. 24 ust.4 u.ś.r. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Zdaniem Sądu, skoro skarżąca pobierała zasiłek macierzyński do dnia [...] maja 2016 r., to nie sposób dopatrzeć się powodu, dla którego organy odmówiły skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres dłuższy, a konkretnie za dalszy okres ustalenia przez Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L. niepełnosprawności małoletniego syna skarżącej A. W. - wraz ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji – tj. aż do dnia [...] sierpnia 2017 r. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa orzekł – jak w wyroku. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy uwzględnią przyjętą wykładnię przepisów oraz na podstawie przedstawionych przez wnioskodawczynię dokumentów ustalą okres w jakim skarżącej przysługuje, a jakim nie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych .