IV SA/Po 802/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Stankowski po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia A od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia z dnia 15 grudnia 2015r. sygn. akt IV SA/Po 802/15 w sprawie ze skargi A.P., A.W., Stowarzyszenia A oraz Fundacji B na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Zaskarżonym postanowieniem z dnia z dnia 15 grudnia 2015r. Referendarz tut. Sądu odmówił Stowarzyszeniu A (zwanemu dalej również jako "Wnioskodawca" lub "Stowarzyszenie") przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Referendarz wyjaśnił, że Stowarzyszenie w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł., złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podając, iż nie ma ono żadnych środków finansowych, a konto bankowe prowadzone w Banku [...] ma saldo ujemne. Referendarz wskazał też, że Stowarzyszenie oświadczyło, iż nie ma żadnego majątku ani środków finansowych, bowiem jego członkowie realizują postanowienia statutowe poprzez wkład własnej pracy uczestnicząc w różnych postępowaniach, gdyż nie są w stanie uiszczać składki. Stowarzyszenie podkreśliło, iż jego członkowie to osoby z obszarów wiejskich, które przystąpiły do Stowarzyszenia tylko w tym celu aby jako pełnomocnicy Stowarzyszenia brać udział w postępowaniach gdzie wymagany jest udział społeczny. Referendarz wskazał też, że w uzupełnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszenie przedłożyło statut i sprawozdanie za ostatni rok obrotowy, odpis rocznego zeznania podatkowego, aktualny wykaz członków. Stowarzyszenie oświadczyło, iż wydatki na opłacenie korespondencji w tym zakup papieru i tuszu poniesione do stycznia do sierpnia 2015r. ponoszone były z prywatnych środków Stowarzyszenia oraz, że na dzień składania oświadczenia nie ma żądnych środków na koncie. Nie prowadzi działalności gospodarczej, nie zatrudnia pracowników, a saldo konta jest ujemne. Referendarz wskazał również, że z oświadczenia Stowarzyszenia wynika, że były podejmowane próby zebrania składek członkowskich od członków Stowarzyszenia na realizację zadań określonych w statucie, jednak członkowie sprzeciwili się temu argumentując, że angażują się działalność stowarzyszenia. Na podstawie znajdującego się w aktach sprawy statutu Stowarzyszenia Referendarz ustalił, że majątek Stowarzyszenia pochodzi m.in. ze składek członkowskich. Na podstawie treści wniosku ustalił, że jedyne środki Stowarzyszenia z przeznaczeniem na pokrycie kosztów korespondencji pochodzą ze środków prywatnych jego członków. W ocenie Referendarza w sytuacji rezygnacji przez członków Stowarzyszenia z obowiązku uiszczana składek członkowskich i przyjęcia dobrowolności składek, przy uwzględnieniu stanowiska członków Stowarzyszenia odmawiających uiszczania składek członkowskich, przyznanie prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których Stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie, jednak te w ocenie Referendarza nie zaistniały w niniejszej sprawie. Referendarz zaznaczył też, że w sytuacji kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Składając sprzeciw od ww. postanowienia Stowarzyszenie wniosło o zmianę postanowienia i zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie stowarzyszenia Referendarz odmówił przyznania pomocy, powołując się na inne przesłanki niż wynikające z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 zwanej dalej jako "P.p.s.a."). Ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania, że wnioskodawca nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, nie jest natomiast istotne, czy pozyskanie tych środków jest możliwe czy też nie. Niezależnie od ustawowych przesłanek Stowarzyszenie wskazało, że były podejmowane próby ściągnięcia składek od członków Stowarzyszenia, jednak ci, będąc osobami niemajętnymi, odmówili ich uiszczenia. Zdaniem Stowarzyszenia jest to jedyny sposób w jaki jest ono w stanie gromadzić środki finansowe. Tym samym Stowarzyszenie uznało, że podjęło wszelkie możliwe środki aby zgromadzić pieniądze na uiszczenie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Natomiast zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wyjaśnić należy, iż celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2013 r. sygn. akt II OZ 1166/12 oraz z dnia 2 kwietnia 2014r. sygn. akt II OZ 316/14 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie "CBOSA"). Jeżeli natomiast chodzi o osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej to zasadnie zarówno w orzecznictwie jak i w doktrynie podnosi się, że podmiot taki powinien wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjął wszelkie niezbędne działania żeby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568, a także postanowienia NSA z dnia 4 marca 2014r. sygn. akt II OZ 204/14 oraz z dnia 25 lipca 2014r. sygn. akt II OZ 723/14, CBOSA). W ocenie Sądu Referendarz słusznie odmówił Wnioskodawcy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem Stowarzyszenie w ramach planowanej działalności oraz planowanych wydatków powinno uwzględnić konieczność zgromadzenia środków finansowych na realizację swoich celów statutowych. Skoro Stowarzyszenie w § 8 pkt 20 Statutu przewidziało, iż swoje cele realizuje m.in. poprzez inicjowanie i udział w postępowaniach sądowych (karta 74 verte akt sądowych) to przed wystąpieniem na drogę sądową powinno zabezpieczyć również odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów tego postępowania. Sam fakt ujemnego salda na koncie bankowym, a także braku środków finansowych oraz majątku nie może uzasadniać przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy, w sytuacji gdy Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło skuteczne działania zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jak już wskazano powyżej Stowarzyszenie wnosząc o przyznanie prawa pomocy powinno wykazać, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a także, że nie ma ich pomimo, iż podjęło wszelkie niezbędne działania żeby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Tego w ocenie Sądu Stowarzyszenie jednak nie wykazało. Nie można bowiem uznać, ażeby za takie uznać można było podjęcie uchwały przez członków Stowarzyszenia o odstąpieniu od pobierania składek członkowskich. W ocenie Sądu nie jest też tak jak twierdzi Stowarzyszenie, że pobieranie składek od swoich członków jest jedynym sposobem w jaki może ono pozyskać środki finansowe. Wskazać trzeba, że Stowarzyszenie jest tzw. "stowarzyszeniem rejestrowym" i zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz.U. z 2015r. poz. 1393) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. W myśl natomiast art. 33 ust. 2 ww. ustawy stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej. Ponadto z art. 34 tejże ustawy wynika, że stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach, a dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych. Podsumowując, w ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki wskazane w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. uzasadniające przyznanie Stowarzyszeniu prawa pomocy. Zwolnienie Stowarzyszenia z obowiązku ponoszenia kosztów niniejszego postępowania prowadziłoby do niepożądanej sytuacji, w której kosztami funkcjonowania Stowarzyszenia i realizacji jego statutowych celów obarczony zostałby Skarb Państwa. W świetle powyższego należy uznać, że Referendarz dokonał prawidłowej oceny wniosku Stowarzyszenia. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1 w związku z art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.