IV SA/Po 816/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Tomasz Grossmann (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2012 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności otrzymanych przez osobę uprawnioną z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje radcy prawnemu R. H. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) zł podwyższone o kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) zł stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Pismem z [...] listopada 2011 r. Wójt [...] (dalej: "Wójt" lub "organ I instancji") zawiadomił D. W. (dalej: "Dłużnik" lub "Skarżący") o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko, K. W., od 01.08.2011 r. do 30.09.2011 r. w wysokości 300 zł miesięcznie. Decyzją z 05 grudnia 2011 r. Wójt zobowiązał Dłużnika do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w wysokości: należność główna 600 zł oraz ustawowe odsetki naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Na skutek odwołania Dłużnika, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] stycznia 2012 r. uchyliło ww. decyzję Wójta i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania, wskazując, że zaskarżona decyzja nie zawiera uzasadnienia odpowiadającego wymogom art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.; dalej w skrócie: "k.p.a."). Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wójt – działając z urzędu na podstawie art. 2 pkt 3 i 10, art. 9–art. 12, art. 25 i art. 27 ust. 1–3 ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.; dalej: "ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów", w skrócie "u.p.o.u.a.") oraz art. 104 i art. 107 k.p.a. – decyzją z [...] maja 2012 r., nr [...], zobowiązał Dłużnika do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych decyzją Wójta z [...] września 2011 r. dla S. W. na dziecko, K. W., w okresie od 01 sierpnia 2011 r. do 30 września 2011 r., w wysokości: należność główna 600 zł oraz ustawowe odsetki naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Wójt zastrzegł, że kwota odsetek na dzień wydania niniejszej decyzji (określony w sentencji decyzji jako "dzień [...].05.2012 r.") wynosi 48,08 zł. Ponadto określił, że należność należy uiścić niezwłocznie po uprawomocnieniu się decyzji oraz poinformował o możliwości skontaktowania się z pracownikiem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w celu ustalenia wysokości odsetek na dzień spłaty. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że na podstawie decyzji z [...] września 2011 r. S. W. nabyła w okresie od 01.08.2011 do 30.09.2011 prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko, K. W., w wysokości 300 zł miesięcznie, którą ustalono na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w [...] zobowiązującego Dłużnika, będącego ojcem dziecka, do ponoszenia kosztów jego utrzymania w wysokości 300 zł miesięcznie. Łącznie za cały okres objęty decyzją organ właściwy wierzyciela wypłacił uprawnionej świadczenia w wysokości 600 zł. Świadczenia za sierpień i wrzesień 2011 r. wypłacone zostały w dniu 22 września 2011 r. Odsetki naliczone zostały od dnia 23 września 2011 r. do dnia wydania decyzji i na ten ostatni dzień (określony w uzasadnieniu decyzji jako "dzień [...].05.2012 r.") wyniosły 48,08 zł. Wójt przytoczył też treść art. 27 ust. 1-3 u.p.o.u.a. Od opisanej decyzji Dłużnik wniósł odwołanie, domagając się jej uchylenia w całości i umorzenia postępowania bądź uchylenia decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Zarzucił naruszenie podstawowych zasad Kodeksu postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 75, art. 77 i art. 80 k.p.a., oraz przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.; dalej: "ustawa o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych"), ze szczególnym uwzględnieniem jej art. 16. Przepis ten umożliwia umorzenie należności dłużnika, o co - jak podkreślił Skarżący - wnosił, przedstawiając dogłębnie swoją sytuację dochodową, majątkową i zdrowotną. Wskazał, że matka pobierała na niego jedynie zasiłek pielęgnacyjny (153 zł), oraz że uznany został inwalidą II grupy (całkowita niezdolność do pracy zarobkowej) ze względu na chorobę psychiczną i pobyt w szpitalu psychiatrycznym na oddziale zamkniętym. Zarzucił, że organ poruszył w decyzji kwestie wypłaty świadczenia uprawnionej i obowiązku jego zwrotu, a nie ustosunkował się do zebranego w sprawie materiału dowodowego, pomijając przysługujące prawne możliwości ustawowe udzielenia pomocy osobie chorej, z uwagi na zachodzące podstawy do umorzenia żądanej kwoty. Decyzją z [...] czerwca 2012 r., Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "SKO" lub "organ odwoławczy"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu, SKO, z powołaniem się na treść art. 27 ust. 1 i 2 u.p.o.u.a., stwierdziło, że z przepisów tych wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia. W razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń, ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Na etapie wydawania decyzji na podstawie art. 27 ust. 2 u.p.o.u.a. organ nie może badać sytuacji majątkowej zobowiązanego, jak i oceniać potencjalnej możliwości wykonania decyzji. Odnosząc się zaś do wniosku o umorzenie należności, SKO wskazało na treść, przewidującego taką możliwość, art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., podkreślając, że z tego przepisu wynika, iż dopiero po uprawomocnieniu się zaskarżonej decyzji dłużnik alimentacyjny będzie miał możliwość zwrócenia się do organu I instancji z wnioskiem o zastosowanie wobec niego ulg w spłacie, bądź umorzenie wymienionej należności. Na opisaną decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł Dłużnik, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i umorzenia postępowania lub uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, a także przyznania prawa pomocy. Uzasadniając, powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z 28 sierpnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 816/12, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, którego następnie wyznaczyła Okręgowa Izba Radców Prawnych w Poznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie może być uwzględniona, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Kontrola sądu nie obejmuje natomiast zasadniczo oceny wypełniania przez organy administracji pozasystemowych kryteriów słusznościowych, w szczególności kierowania się zasadami współżycia społecznego, ani kryteriów celowościowych, takich jak realizacja określonej polityki stosowania prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z 25.09.2009 r., I OSK 1403/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się przy jej wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tego aktu, względnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa. W szczególności, w ocenie Sądu, organy administracji prawidłowo zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy niezbędny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i na tej podstawie dokonały prawidłowych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Ustalenia te Sąd w pełni podziela i czyni integralną częścią swoich ustaleń oraz podstawą dalszych rozważań. Ponadto podkreśla, że ani fakt powstania zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ani jego wysokość nie były w sprawie przedmiotem sporu. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia zapadłego w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (nie zaś – wskazywanej przez Skarżącego – nieobowiązującej już od czterech lat ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych). Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Art. 27 ust. 2 u.p.o.u.a. jednoznacznie stanowi przy tym, że organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z tego funduszu. Powyższe przepisy przesądzają, że organ administracji zobowiązany był do wydania decyzji w tym przedmiocie i ustalenia w niej wysokości zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych z funduszu alimentacyjnego świadczeń przez osobę uprawnioną. Ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego powstaje, gdy wydana została decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego, a następnie zakończył się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub przedmiotowa decyzja została uchylona. Bezspornie obie wskazane wyżej przesłanki zostały w niniejszej sprawie spełnione, wobec czego organ nie miał podstaw prawnych, aby orzec w odmienny sposób lub zupełnie odstąpić od orzekania w tym zakresie. Decyzja, o której mowa w art. 27 ust. 2 u.p.o.u.a., nie ma charakteru uznaniowego, a w postępowaniu zmierzającym do jej wydania organ musi jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń (por. wyrok NSA z 09.11.2011 r., I OSK 1070/11, CBOSA). W niniejszym postępowaniu organ nie mógł zatem wziąć pod uwagę sytuacji osobistej Skarżącego i jego możliwości płatniczych. Kwestie te mogą być rozpatrywane w odrębnym postępowaniu w sprawie udzielenia ulg w spłacie lub umorzenia należności podlegających zwrotowi. Wobec powyższego podniesione w skardze zarzuty i argumenty, ogniskujące się wokół trudnej sytuacji życiowej Skarżącego, nie mogły odnieść skutku w niniejszej sprawie. Należy bowiem podkreślić, że nie jest możliwe orzekanie o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bez uprzedniego wydania decyzji (ostatecznej) w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń. (zob. wyrok NSA z 09.11.2011 r., I OSK 1070/11, CBOSA). Nawiązując do opisywanej przez Skarżącego jego trudnej sytuacji życiowej oraz składanych przezeń wniosków o umorzenie należności, Sąd wskazuje na unormowania zawarte w art. 30 u.p.o.u.a. - którego przepisy obecnie regulują kwestię umorzenia należności dłużników alimentacyjnych - a zwłaszcza na ust. 2 tego artykułu, w myśl którego organ właściwy wierzyciela (w niniejszej sprawie: Wójt) może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3 u.p.o.u.a.). Należy zauważyć, że Skarżący zarówno w odwołaniu, jak i w skardze, powołuje się na przepisy ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych. Tymczasem przywołana przez Skarżącego ustawa została uchylona z dniem 01 grudnia 2008 r. Zastąpiła ją ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na podstawie której wydano obie decyzje w sprawie. SKO nie dostrzegło, a przynajmniej nie zwróciło uwagi Skarżącemu (art. k.p.a.), iż ten powołuje się na nieobowiązujące już przepisy prawa. Powyższe uchybienie nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, bowiem organ odwoławczy orzekał na właściwej podstawie prawnej, a przy tym postąpił trafnie utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Innym uchybieniem Kolegium było niedostrzeżenie tego, że Wójt wskazał w sentencji oraz w uzasadnieniu decyzji dwie różne daty naliczenia odsetek (odpowiednio: 05.05.2012 r. oraz 04.05.2012 r.). Zgodnie z art. 27 ust. 1a u.p.o.u.a., odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. W niniejszej sprawie świadczenie zostało wypłacone w dniu 22 września 2011 r., zatem organ I instancji prawidłowo naliczył odsetki począwszy od dnia 23 września 2011 r. Prawidłowo również obliczył wysokość odsetek na dzień wydania decyzji, tj. na dzień [...] maja 2012 r. (48,08 zł), co zaznaczył w uzasadnieniu decyzji. Natomiast błędne wskazanie w sentencji decyzji daty wydania własnej decyzji będącej datą naliczenia odsetek, jest wprawdzie uchybieniem, ale noszącym znamiona oczywistej omyłki pisarskiej, a więc nie mającym istotnego wpływu na wynik sprawy. W związku z powyższym, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił (pkt 1 sentencji wyroku). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 15 pkt 1 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.), przyznając pełnomocnikowi Skarżącego wynagrodzenie (opłatę) w wysokości 240 zł podwyższone o kwotę podatku od towarów i usług (55,20 zł) – łącznie 295,20 zł. MZ