IV SA/Po 846/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2025 r. sprawy za skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 czerwca 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę w całości. Decyzją z 23 czerwca 2025 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z 27 stycznia 2025 r. o odmowie umorzenia A. P. należności z tytułu wypłaconych uprawnionej Z. P. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzja zapadła w następującym stanie sprawy. Wnioskiem, który wpłynął do [...] Centrum Świadczeń w dniu 26 listopada 2024 r. A. P. zwrócił się o umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Wniosek uzasadnił tym, że boryka się z problemami finansowymi i opiekuje się córką posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przedmiotowa należność według stanu na dzień 27 stycznia 2025 r. wyniosła kwotę [...]zł, z czego kwota [...]zł stanowi należność główną, a kwota [...]zł odsetki ustawowe za opóźnienie. Należność została wypłacona uprawnionej na podstawie następujących decyzji: nr [...] z dnia 28 marca 2014 r. (okres świadczeniowy [...]); nr [...] z dnia 6 grudnia 2011 r. (okres świadczeniowy [...]); nr [...] z dnia 25 marca 2014 r. (okres świadczeniowy [...]); nr [...] z dnia 11 kwietnia 2014 r. (okres świadczeniowy [...]); nr [...] z dnia 12 grudnia 2014 r. (okres świadczeniowy [...]). Do dnia wydania decyzji przez organ I instancji na poczet spłaty ww. należności wpłynęła kwota [...]zł, przekazana przez komornika sądowego. W dniu 27 grudnia 2024 r. A. P. złożył oświadczenie dotyczące aktualnej sytuacji dochodowej, rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej. W oświadczeniu wskazał, że mieszka z córką – D. P., posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mieszkają w domu jednorodzinnym, stanowiącym własność D. i W. P.. Wykazane dochody rodziny to świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] zł, renta socjalna w kwocie [...]zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł i alimenty w kwocie [...]zł. Razem miesięczne dochody wynoszą [...] zł. Wnioskodawca powołał się na pomoc rodziny i osób trzecich oraz wykazał wydatki tj: podatek od nieruchomości - [...] zł na rok, czyli [...] zł miesięcznie, olej opałowy - [...] zł na rok, czyli miesięcznie [...] zł, energia elektryczna - [...] zł, woda, kanalizacja, wywóz śmieci - [...] zł, alimenty dla córki Z. - [...] zł, ubezpieczenie mieszkania na rok - [...] zł czyli miesięcznie [...] zł, ubezpieczenie samochodu - [...] zł na rok, czyli miesięcznie [...] zł, ochrona zdrowia – [...] zł, telefon, telewizja kablowa, internet - [...] zł, dojazdy na warsztaty terapii zajęciowej i obsługa samochodu -[...] zł. Razem wykazane wydatki miesięczne wynoszą [...] zł. Po odliczeniu wydatków od dochodów na pozostałe wydatki pozostaje kwota [...]zł. Decyzją z 27 stycznia 2025 r. organ I instancji odmówił umorzenia w całości należności wypłaconej z funduszu alimentacyjnego, od której to decyzji A. P. wniósł odwołanie wskazując, że ma [...] lat, opiekuje się od kilkunastu lat – jako jedyny – niepełnosprawnymi córkami, jest osobą schorowaną, nieaktywną na rynku pracy, a jego trudna sytuacja finansowa nie pozwala u na spłatę zadłużenia. Organ odwoławczy utrzymując decyzję organu I instancji w mocy wskazał, że decyzja ma charakter uznaniowy. Organ miał na względzie trudną sytuację dochodową i rodzinną wnioskodawcy to, że sprawuje samodzielną opiekę na niepełnosprawną córką oraz że osiągnął wiek emerytalny. SKO w oparciu o złożone oświadczenie majątkowe wnioskodawcy dokonało analizy czy jego sytuacja rodzinna i dochodowa wyróżnia go na tle innych dłużników alimentacyjnych. W szczególności organ miał na uwadze, że na pozostałe wydatki pozostaje stronie kwota [...]zł oraz że nie wskazał jakie ponosi wydatki na żywność, środki czystości, ubrania czy obuwie. Z tego względu w ocenie SKO, w świetle art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nie ma podstaw do umorzenia zaległości dłużnika w całości. Jednocześnie organ wskazał, że istnieje możliwość rozłożenia należności na raty, po uprzednim złożeniu wniosku, powołując się na przepis art. 30 ust. 2 ww. ustawy. W skardze wniesionej do tut. Sądu A. P. zaskarżył decyzję SKO z dnia 23 czerwca 2025 r. w całości zarzucając decyzjom wydanym przez organy obu instancji błędną ocenę faktów i zignorowanie jego zarzutów podnoszonych w toku postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się niezasadna. W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., zwanej dalej – "p.p.s.a."). W ocenie sądu organy administracji publicznej I i II instancji prawidłowo i w stopniu wystarczającym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ustaliły niekwestionowany stan faktyczny sprawy, który Sąd przyjmuje i uznaje za podstawę do swoich dalszych rozważań. Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji był przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2025 r., poz. 438, jako "p.o.u.a."), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Analiza treści przepisu art. 30 ust. 2 p.o.u.a. w zakresie zawartego w nim zwrotu, że organ "może (...) umorzyć" przesądza, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy, co oznacza także, że organ ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. Jednakże wybór ten poprzedzać ma należyte zgromadzenie i zanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. Zaznaczyć należy także, że dokonując wykładni użytego przez ustawodawcę sformułowania "uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną" dłużnika alimentacyjnego należy mieć na względzie definicję dłużnika alimentacyjnego zawartą art. 2 pkt 3 ustawy. Według tego przepisu dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Powyższe oznacza, że co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Podkreślenia jednak wymaga, że taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, na które dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 746/18, z 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1015/20, z 21 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 3074/19, czy z 21 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 344/19 i I OSK 346/19, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Mając na względzie okoliczność, że zastosowanie wyjątku od reguły płacenia należności alimentacyjnych, przepis art. 30 ust. 2 p.o.u.a. powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Podkreślić należy na wstępie dalszych rozważań, że zaskarżona decyzja dotyczyła odmowy umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Tym samym wszelka argumentacja i zarzuty skarżącego co do słuszności uiszczania świadczenia alimentacyjnego jak też okoliczności powstania tego obowiązku pozostawały w organie i pozostają przed sądem bez wpływu na ocenę zaskarżonego orzeczenia SKO w [...]. Jak wskazano wyżej sąd administracyjny ocenia działanie organów pod kątem jedynie zgodności z prawem konkretnej decyzji: w tym wypadku o odmowie umorzenia należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest natomiast w ogóle właściwy dla oceny słuszności czy prawidłowości nałożonego obowiązku alimentacyjnego. W niniejszej sprawie organy w należyty sposób ustaliły i oceniły aktualną sytuację dłużnika. Ustalono, że A. P. ma [...] lat czyli jest w wieku emerytalnym, nie posiada żadnego istotnego majątku ani dóbr materialnych. Prowadzi gospodarstwo domowe z niepełnosprawną córką D. , nad którą sprawuję opiekę. Ustalono – czego skarżący nie kwestionował – że na dochody składają się świadczenie pielęgnacyjne, renta socjalna, zasiłek pielęgnacyjny i alimenty w łącznej kwocie [...]przy miesięcznych wydatkach [...] zł. Wskazano i oceniono także, że pozostała do dyspozycji kwota daje możliwość spłaty należności choćby w systemie ratalnym. Ustalono także, że rodzina zamieszkuje w domu jednorodzinnym należącym do D. i W. P.. Powyższe ustalenia Sąd uznał jako wystarczające do wydania przez organy uzasadnionej decyzji o charakterze uznaniowym. Sytuacja majątkowa skarżącego – choć subiektywnie oczywiście uciążliwa - nie jest szczególnie trudna na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Jak wskazano już wyżej umorzenie należności alimentacyjnych stanowi absolutny wyjątek od reguły spłacenia należności alimentacyjnych. Tym samym ocena przesłanek do umorzenia tych należności musi być restrykcyjna i obiektywna. Organy pozostały zdaniem sądu obiektywne i nie przekroczyły reguł uznaniowości a nadto w stopniu wystarczającym uzasadniły swoje stanowisko. Wskazać przy tym należy, że z przepisu art. 30 ust. 2 p.o.u.a. można wywnioskować, że ustawodawca przewidział trzy rozwiązania dla dłużnika alimentacyjnego, które winny przyczyniać się do poprawy jego sytuacji. Dłużnik ten może więc wystąpić o odroczenie spłaty występującego zadłużenia, o rozłożenie na raty, a w ostateczności o umorzenie występującego zadłużenia. Zamieszczenie w przywołanym przepisie wymienionych możliwości poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego równoznaczne jest z tym, że stosowane one winny być w określony sposób, a mianowicie począwszy od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek największy. Z tego też powodu dłużnik alimentacyjny ma do wykorzystania w pierwszej kolejności przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożyć tę spłatę na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie występującej należności (wyr. WSA w Gliwicach z 19 lutego 2015 r., sygn. IV SA/Gl 649/14, Legalis). Słusznie argumentowały organy, że umorzenie należności z tytułu alimentów jest formą najdalej idącej ulgi w spłacie należności, dlatego stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym i powinno mieć miejsce wówczas, gdy sytuacja dochodowa dłużnika nie pozwala na wywiązywanie się w najmniejszym nawet stopniu z ciążącego na nim obowiązku. Wobec powyższego nie można przyjąć, że aktualna sytuacja skarżącego, jakkolwiek ciężka, nie wskazuje na brak możliwości spłaty zadłużenia, tym bardziej, że ma on sposobność wystąpienia z wnioskiem o odroczenie terminu płatności, a następnie rozłożenia należności na raty. Skarżący ze swej strony nie wykazał, by jego sytuacja była sytuacją szczególną, wyróżniającą go spośród innych dłużników alimentacyjnych. Zaznaczyć także należy, że w razie pogorszenia sytuacji zdrowotnej, czy innej zmiany sytuacji życiowej i wykazania tej okoliczności właściwym dokumentem, dłużnik w każdym czasie może wystąpić z ponownym stosownym wnioskiem o umorzenie należności. Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że umorzenie należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego byłoby przedwczesne (zob. wyrok NSA z 24 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 710/21, orzeczenia.nda.gov.pl). Oceniając tok postępowania administracyjnego Sąd uznał, że organy nie dopuściły się także naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji lub poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. M. Świerczak I. Bąk-Marciniak Sz. Widłak