IV SA/Po 878/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant: sekretarz sądowy Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi K. P. na postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w P. z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania; 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w P. na rzecz skarżącego K. P. kwotę 255 /dwieście pięćdziesiąt pięć/ złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, 3. określa, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Dybowski MW sygn. IV SA/Po 878/05 U Z A S A D N I E N I E Prawomocnym wyrokiem z dnia 18 listopada 2004 r.- sygn. IV SA/Po 1091/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził nieważność postanowienia Wojewody z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez K. P. od orzeczenia z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] Powiatowej Komisji Lekarskiej w W., uznającego poborowego K. P. za osobę niezdolną do służby wojskowej w czasie pokoju. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2005 r.- sygn. IV SA/Po 224/05 stwierdził nieważność postanowienia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w P. z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez K. P. od orzeczenia z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] Powiatowej Komisji Lekarskiej w W., uznającego poborowego K. P. za osobę niezdolną do służby wojskowej w czasie pokoju; zasądził od Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w P. na rzecz K. P. kwotę 255 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania; określił, że zaskarżone postanowienie i poprzedzające je orzeczenie z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] Powiatowej Komisji Lekarskiej w W. nie mogą być wykonane. Orzeczeniem z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] Powiatowa Komisja Lekarska w W. uznała poborowego K. P. na podstawie art. 26 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 21/02/205 ze zm.- dalej ustawa) i § 1 ust. 1-4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. 57/92/278, zm. 31/94/113- dalej rozporządzenie) za osobę niezdolną do służby wojskowej w czasie pokoju. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że w wyniku przeprowadzonych badań lekarskich stwierdzono u poborowego "zez utajony lub zez jawny nieznacznego stopnia przy ostrości wzroku każdego oka 0,5 lub większej, z korekcją szkłami sferycznymi wklęsłymi lub wypukłymi do 3,0 D albo cylindrycznymi wklęsłymi lub wypukłymi do 1,0 D; pogranicze upośledzenia umysłowego, co zgodnie z § 11 p.1, § 72 p.2 wykazu chorób i ułomności przy ocenie zdolności fizycznej i psychicznej do czynnej służby wojskowej, stanowiącej załącznik nr 1 do rozporządzenia ( przy nie w pełni przytoczonym katalogu zmian) kwalifikuje go do kat. D". W pouczeniu poinformowano Zainteresowanego, że zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy, od orzeczenia przysługuje poborowemu odwołanie do Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w P. za pośrednictwem tutejszej Komisji lekarskiej w terminie 14 dni od daty doręczenia. Na odpisie decyzji znajduje się data "17.II.2004" i podpis "P." (k. 16). Pismem z 24 maja 2004 (prezentata Wojskowej Komendy Uzupełnień w G. z 31 maja 2004 r.) K. P. wniósł o ponowne skierowanie Go na badanie lekarskie przy Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w P. "ponieważ nie zgadzam się z orzeczeniem Powiatowej Komisji Lekarskiej w W. z dnia [...].2. 2004 r., gdzie zostałem zaliczony do kat. D w czasie pokoju." Odwołujący wskazał, że Komisja Lekarska dnia [...].2.2004 r. zaliczyła Go do osób upośledzonych umysłowo, z czym nie może się zgodzić, bo nigdy nie leczył się w Poradni Zdrowia Psychicznego; leczył tylko wzrok, który po zastosowaniu odpowiednich szkieł korekcyjnych uległ poprawie. Szkołę podstawową ukończył w określonym terminie, bez żadnych przeszkód i opóźnień. Werdyktem Powiatowej Komisji Lekarskiej w W. został skrzywdzony, co zaszkodziło Mu w życiu prywatnym i środowisku. Zwrócił się "z uprzejmą prośbą o przychylne ustosunkowanie się do" Jego prośby. Pismem z dnia 27 grudnia 2004 r., nawiązując do "prośby z dnia 24.5.2004 r." Zainteresowany wskazał, że Jego "prośba nie została uwzględniona odnośnie przywrócenia terminu przez Urząd Wojewódzki w P.- Wydział Spraw Obywatelskich i Migracji z uwagi na uchybienie terminu odwoławczego, który przekroczył o 80 dni". W piśmie K. P. przywołał postanowienie "Urzędu Wojewódzkiego w P." z [...] lipca 2004 r. i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 18 listopada 2004 r. "odnośnie ponownego badania mojej osoby". Odwołujący się wskazał, że w związku z orzeczeniem Powiatowej Komisji lekarskiej w W. otrzymał skierowanie od lekarza rodzinnego do Zakładu Opieki Zdrowotnej MSWiA- Oddziału Psychiatrii i Leczenia Uzależnień w P.; w okresie od 11 października 2004 do 27 października 2004 przeszedł wszechstronne badania specjalistów psychologów, lekarzy psychiatrów ordynatora- biegłego sądowego dra Z. K. Badania nie potwierdziły żadnego upośledzenia umysłowego i nie zalecały leczenia w Poradni Zdrowia Psychicznego. Do pisma Odwołujący się załączył kartę informacyjną, celem przekazania Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej. Wojewódzka Komisja Lekarska w P. postanowieniem z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] na podstawie art. 134 kpa stwierdziła, że odwołanie K. P. od decyzji Powiatowej Komisji Lekarskiej w W. z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] zostało wniesione z uchybieniem terminu przewidzianego dla jego wniesienia w art. 129 § 2 kpa, w związku z czym pozostawiła je bez rozpoznania. W uzasadnieniu podano, że od orzeczenia Powiatowej Komisji przysługuje Poborowemu odwołanie do Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w terminie 14 dnia od dnia jego doręczenia; Poborowy otrzymał oryginał orzeczenia i zapoznał się z jego treścią dnia 17 lutego 2004 r., co potwierdził własnoręcznym podpisem na kopii orzeczenia znajdującej się w aktach sprawy. Odwołanie K. P. złożył dnia 24 maja 2004 r.- po upływie 80 dni od daty doręczenia. Nie jest prawdziwym twierdzenie, że "orzekany" zapoznał się z treścią orzeczenia Powiatowej Komisji po otrzymaniu decyzji do domu. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy (j.t. Dz.U. 241/04/2416), określenie zdolności poborowych do czynnej służby wojskowej należy do powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich, z zastrzeżeniem art. 29 ust. 1. W przypadku istotnych zmian w stanie zdrowia poborowego ( rezerwisty), udokumentowanych odpowiednio zaświadczeniami lekarskimi, przysługuje prawo złożenia prośby do komendanta wojskowej komendy uzupełnień właściwego dla miejsca zamieszkania o skierowanie do Terenowej Woskowej Komisji Lekarskiej działającej przez cały rok kalendarzowy. Postanowienie zostało wydane po zapoznaniu się przez Wojskową Komisję Lekarską z całą dokumentację orzeczniczo- lekarską oraz z uzasadnieniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu- sygn. IV SA/Po 224/05 a w szczególności z częścią tego uzasadnienia, dotyczącą rozstrzygnięć w sprawach proceduralnych. Od powyższego postanowienia skargę złożył K. P., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem, domagając się uchylenia postanowienia. Skarżący zarzucił postanowieniu naruszenie: art. 58 § 1 kpa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, przez nieuzasadnione nie przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, gdy Odwołujący uchybił terminowi bez swej winy; art. 125 § 3 kpa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, przez nie odpowiadające wymogom ustawowym uzasadnienie postanowienia. Organ II instancji w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną. Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270 ze zm.- dalej upsa, sądowa kontrola decyzji i postanowień administracyjnych polega wyłącznie na ocenie ich legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej. W doktrynie trafnie wskazuje się, że przywrócenie terminu jest instytucją procesową, mającą na celu ochronę jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę (B. Adamiak w: "Kpa. Komentarz" CH Beck 2003 s. 322 nb.1). Obowiązkiem organu administracji publicznej jest ustalenie rzeczywistej treści oświadczeń woli, zawartych w piśmie procesowym strony. W niniejszej sprawie Wojewódzka Komisja Lekarska nie dokonała wystarczającej analizy pisma Strony z dnia 24 maja 2004 r. W polskim prawie procesowym dostrzega się sytuacje, w których strona zgłasza w jednym piśmie procesowym kilka oświadczeń woli, pociągających za sobą różne skutki prawne. Zaskarżone postanowienie zapadło przedwcześnie. Konstrukcja art. 58 § 1 i 2 kpa wzorowana jest na art. 169 § 1-3 kpc. Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie jest pogląd, że pismo zawierające wniosek o przywrócenie terminu musi odpowiadać warunkom formalnym pisma procesowego, a nadto winno zawierać uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek i równoczesne dokonanie czynności procesowej, która nie została dokonana w terminie, przy czym nie wyklucza się, by jednym pismem procesowym objąć wniosek o przywrócenie terminu, jak i spóźniony środek odwoławczy. Wniosek o przywrócenie terminu, gdy nie uwzględnia szczególnych warunków, może być uzupełniony w drodze wezwania do uzupełnienia braków formalnych ( M. Jędrzejewska w: "Komentarz do kpc" W.Pr. 2001 t. 1 s.335-336 uw. 3,7,9 do art. 169; w postępowaniu administracyjnym- art. 64 § 2 kpa). W niniejszej sprawie Wojewódzka Komisja Lekarska potraktowała pismo Zainteresowanego z dnia 24 maja 2004 r. jako odwołanie od decyzji Powiatowej Komisji Lekarskiej w W. z dnia 17 lutego 2004 r., lecz błędnie nie dostrzegła, że pismo owo zawiera immanentnie zawarty w nim wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (odpowiednio- uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 września 1997- III CZP 39/97- OSNC 12/97/191 z akceptującą glosą A. Szpunara PS 6/98/100 i przywołanym przez SN i Glosatora orzecznictwem SN i GKA, i piśmiennictwem). Nie ulega bowiem wątpliwości, że stosując kryterium racjonalności Odwołującego się, zawarł On w piśmie z dnia 24 maja 2004 r. nie tylko odwołanie, lecz i wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Za taką wykładnią pisma z dnia 24 maja 2004 r. przemawiała również jednoznaczna treść pisma Zainteresowanego z dnia 27 grudnia 2004 r. (k.13-15 akt administracyjnych). W takiej sytuacji organ odwoławczy obowiązany był wezwać Skarżącego do uzupełnienia braków formalnych pisma przez uprawdopodobnienie przyczyn opóźnienia złożenia wniosku o przywrócenie terminu i dopiero po uzupełnieniu tego braku bądź bezskutecznym upływie terminu do uzupełnienia braków, rozstrzygnąć o owym wniosku o przywrócenie terminu ( odpowiednio- orzeczenie SN z: 1.9.1958- 2 CR 119/58- RPEiS 2/60/407; 5.2.1987- III ARN 36/86; 8.5.1935- C I 2395/34- GSW 51-52/35/722; 18.10.1954- 1 CZ 238/54- OSN 2/55/44, akceptowane przez J. Gudowskiego "Kpc- tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W.Pr. 1998 t. 1 s. 332- 333, uw. 1, 4, 5). Uchybienie tym obowiązkom stanowiło naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c upsa). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie wskazuje się, że choć kpa nie nakłada na organy administracji obowiązku pouczenia strony o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, złożonego po upływie ustawowego terminu, to jednak w szczególnych wypadkach ze względu na przedmiot postępowania lub cechy strony, organy te- stosownie do zasady zawartej w art. 9 kpa- winny o tej możliwości pouczyć stronę (odpowiednio- wyrok NSA z 12.1.1994- SA/Ł 15/93- Prok. i Pr. 2/95/55, akceptowany przez Zespół pod red. A. Wróbla "Kpa orzecznictwo piśmiennictwo" Zakamycze 2002 s.317 uw. 17). Skoro organy winny w szczególnych okolicznościach pouczyć stronę o samym wniosku z art. 58 § 1 i 2 kpa, to tym bardziej winny wezwać do usunięcia braków takiego wniosku. Obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy winien być rozumiany tak szeroko, jak to jest tylko możliwe; jest to jedyny odpowiadający zasadzie art. 2 Konstytucji RP z 2.4.1997 r. sposób rozumienia art. 9 kpa ( wyrok SN z 23.7.1992- III ZRN 40/92 z akceptującą glosą W. Tarasa- PiP 3/93/ 110 i częściowo akceptującą glosą J. Zimmermanna- PiP 8/93/116; B.Adamiak- op. cit. s. 79 nb. 2). Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia narusza art. 125 § 3 kpa w zakresie, w jakim nie zawiera ustaleń faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak i aktu subsumcji (wyrok NSA z 7.7.1998-I SA 2137/97, akceptowany przez P. Przybysza "Kpa Komentarz" W. Pr. 2004 s. 248 uw. 3). Należy nadto wskazać, że akta administracyjne, przedłożone Sądowi są daleko niekompletne- w szczególności brak "całej dokumentacji orzeczniczo- lekarskiej" (którą badał organ odwoławczy- s. 2 zaskarżonego postanowienia); karty informacyjnej, powołanej w piśmie z dnia 27 grudnia 2004 r. i szeregu dokumentów, obrazujących przebieg poszczególnych etapów tego samego postępowania (np. jest postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej z dnia [...] stycznia 2005 r., a brak postanowienia Wojewody z [...] lipca 2004 r.- nr [...] i ewentualnych innych dokumentów z powołanych etapów postępowania). Z istoty postępowania sądowoadministracyjnego wynika, że Sąd winien dysponować materiałem nie mniejszym, niż badany przez organy administracji publicznej w danym postępowaniu ( art. 106 § 1 i 3, i art. 134 § 1 upsa). Nie wiadomo, pod jakim kątem organ odwoławczy badał "całą dokumentację orzeczniczo- lekarską", skoro przedwcześnie stwierdziwszy uchybienie terminu do wniesienia odwołania ( art. 134 kpa), nie mógł badać jej merytorycznie (w szczególności dla wyjaśnienia, czy oceny sprawności intelektualnej Zainteresowanego dokonano z udziałem psychologa, bądź czy i z jakich powodów od badania psychologicznego odstąpiono- Objaśnienia szczegółowe do § 72 p. 2 Załącznika nr 1 do rozporządzenia); nie badał jej też z punktu widzenia uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy Odwołującego się (art. 58 § 1 kpa). Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 200 upsa należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżone postanowienie i orzec o zwrocie kosztów ( § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu- Dz.U. 163/02/1348 ze zm). O wykonalności zaskarżonego postanowienia rozstrzygnięto w oparciu o art. 152 upsa. /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Dybowski MW