IV SA/Po 905/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Donata Starosta Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika; 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego D. S. kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wójt Gminy [...], decyzją z dnia [...] maja 2021 roku (nr [...]), skierowaną do D. S., odmówił przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Organ wyjaśnił, że wnioskodawca w dniu [...] września 2017 roku zawarł umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego z P. S. (ur. [...] roku). Zgodnie z art. 190 Kodeksu pracy młodocianym jest osoba, która ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18 lat. W chwili zawierania umowy P. S. miał ukończone 18 lat, a zatem nie był osobą młodocianą. Organ odmówił przyznania dofinansowania, gdyż nie zostały spełnione warunki określone w art. 190 Kodeksu pracy w związku z art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy Prawo oświatowe. D. S. skorzystał z prawa do złożenia odwołania. Odwołujący się podniósł zarzut naruszenia art. 353ą Kodeksu cywilnego oraz art. 8 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. W ocenie wnioskodawcy organ I instancji błędnie ustalił datę zawarcia umowy o pracę na dzień [...] września 2017 roku. Umowa została zawarta w dniu [...] czerwca 2017 roku. Umowa o pracę została zawarta z młodocianym, a do jej realizacji przystąpiono z początkiem roku szkolnego, tj. od dnia [...] września 2017 roku. Wnioskodawca uznał, że odmowa przyznania dofinansowania narusza zasadę swobody umów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania, decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 roku (nr [...]), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W ocenie organu odwoławczego Wójt Gminy [...] nieprawidłowo ustalił datę zawarcia umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego. Umowa została zawarta z absolwentem gimnazjum w dniu [...] czerwca 2017 roku. Jednakże zgodnie z zapisem zawartym w treści umowy obowiązywała ona od dnia [...] września 2017 roku przez okres 36 miesięcy, tj. do dnia zdania egzaminu, nie dłużej niż do dnia [...] sierpnia 2020 roku. W ocenie SKO rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe, bo pomimo zawarcia/podpisania umowy z młodocianym, to jednak kształcenie i przygotowanie zawodowe realizowała osoba pełnoletnia. Cały cykl kształcenia, tj. 36 miesięcy odbywał się z osobą pełnoletnią. Egzamin zdawała osoba pełnoletnia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że przepis art. 122 ustawy Prawo oświatowe stanowi o przysługującym pracodawcy dofinansowaniu za kształcenie młodocianych. W ocenie organu pracodawca musi zawrzeć umowę o pracę z młodocianym, lecz powołany przepisy wymaga także, aby "młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał egzamin" oraz "młodociany pracownik ukończył przyuczanie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin". W okolicznościach rozstrzyganej sprawy zachodzi natomiast sytuacja, że pracownik (uczeń) nie tylko zdawał egzamin, jako osoba pełnoletnia, lecz także rozpoczął kształcenie i odbył cały cykl kształcenia, jako osoba pełnoletnia. D. S. skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżący zarzucił organom naruszenie zasad obowiązujących w systemie prawnym Rzeczypospolitej Polskiej poprzez błędne przyjęcie, że umowa w celu przygotowania zawodowego nie została zawarta z pracownikiem młodocianym, lecz pracownikiem pełnoletnim. W ocenie skarżącego stanowisko organów jest sprzeczne z regulacja art. 122 ust. 1 ustawy - Prawo oświatowe. Skarżący uznał, że przy rozstrzyganiu sprawy organy nie uwzględniły zasady rozstrzygania sprawy w sposób pogłębiający zaufanie uczestników postępowania do obowiązującego prawa i pewności stanowionego prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie określonym art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020, poz. 1842 ze zm.). W świetle tego przepisu Przewodniczący może zarządzić rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeżeli uzna, że przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w takich sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zgoda strony na rozpoznanie sprawy w tym trybie nie jest konieczna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021, poz. 137). Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019, poz. 2325 ze zm. dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Skarga okazała się uzasadniona. Treść dokumentów włączonych do akt administracyjnych, treść skargi, a także treść odpowiedzi na skargę, wskazuje jednoznacznie, że pomiędzy stronami nie ma sporu, co do okoliczności stanowiących podstawę faktyczną do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. D. S. prowadzący działalność gospodarczą - Z. , ul [...], [...], w dniu [...] czerwca 2017 roku zawarł z P. S., urodzonym [...] roku, umowę o pracę na czas nieokreślony w celu przygotowania zawodowego. Zgodnie z treścią umowy nauka zawodu ([...]) trwa 36 miesięcy od dnia [...] września 2017 roku do dnia zdania egzaminu czeladniczego, nie dłużej jednak niż do dnia [...] sierpnia 2020 roku. W dniu [...] maja 2021 roku D. S. złożył w Urzędzie Gminy [...] wniosek o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Do wniosku załączył, między innymi, zaświadczenie W. Izby Rzemieślniczej w P. z dnia [...] kwietnia 2021 roku (nr [...]). Z treści zaświadczenia wynika, że P. S. w dniu [...] marca 2021 roku złożył z wynikiem pozytywnym egzamin czeladniczy w zawodzie stolarz. W zaświadczeniu stwierdzono ponadto, że w okresie od dnia [...] września 2017 roku do dnia [...] sierpnia 2020 roku P. S. zatrudniony był na umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego w Zakładzie Stolarskim D. S., ul [...], [...], a dokształcanie teoretyczne odbywało się w Branżowej Szkole I stopnia Nr [...] w Z. S. B.-D. im. B. w P.. Powołane powyżej okoliczności faktyczne znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym włączonym do akt administracyjnych. Sąd przyjmuje je, jako własne ustalenia w sprawie. Kwestią sporną pomiędzy stronami jest treść prawa materialnego przyjęta za podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 122 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 roku Prawo oświatowe (Dz. U. 2020, poz. 910 ze zm.) pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał: a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r. poz. 1267 i 2245 oraz z 2019 r. poz. 1495), b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy; 3) młodociany pracownik ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1. Treść przepisu art. 122 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 roku Prawo oświatowe, aktualna na dzień wydania zaskarżonej decyzji, w odniesieniu do kwestii spornych pomiędzy stronami, pozostawała tożsama z treścią tego przepisu aktualną na dzień zawarcia umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego ([...] czerwca 2017 roku), a także na dzień złożenia wniosku o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika ([...] maja 2021 roku). Analiza argumentacji powołanej w uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego prowadzi do wniosku, że w ocenie organu przepis art. 122 ust. 1 pkt 2 lit a) ustawy Prawo oświatowe wymaga, aby umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego została zawarta z osobą młodocianą oraz, aby taki pracownik rozpoczął oraz ukończył naukę zawodu zdaniem egzaminu, jako młodociany. Wykładnia przyjęta przez skarżony organ odwoławczy nie znajduje potwierdzenia w treści art. 122 ust. 1 pkt 2 lit a) ustawy Prawo oświatowe oraz prowadzi do nieracjonalnych wyników w aspekcie celowościowym. Językowe brzmienie powołanego przepisu nie pozwala na formułowanie stanowiska, że kryterium wykluczającym z możliwość uzyskania przez pracodawcę dofinansowania za kształcenie młodocianego pracownika, jest wiek/pełnoletność tego ostatniego, czy to na dzień zawarcia umowy, czy też na dzień zakończenia nauki zawodu. W ocenie Sądu przepis art. art. 122 ust. 1 pkt 2 lit a) ustawy Prawo oświatowe w zakresie w jakim stanowi, iż "pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia (...)" należy odczytywać w ten sposób, że ustawodawca zobowiązuje organ administracji publicznej do przeprowadzenia oceny, czy pracodawca zatrudniał pracownika/ucznia na warunkach właściwych dla "umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego zawieranej z młodocianymi". Ustawowe warunki zatrudniania młodocianych w celu przygotowania zawodowego określa ustawa z dnia 26 czerwca 1974 roku Kodeks pracy (Dz. U. 2020, poz. 1320 ze zm.). Wskazać zatem należy, że w świetle treści regulacji prawnej ustawy - Kodeks pracy w brzmieniu aktualnym na dzień zawarcia umowy przez skarżącego z P. S. ([...] czerwca 2017 roku), czy też w brzmieniu aktualnym na dzień rozpoczęcia cyklu kształcenia objętego wskazaną umową ([...] września 2017 roku), co do zasady niemożliwym było, aby cały 36 miesięczny cykl kształcenia zrealizowała osoba młodociana. Zgodnie bowiem z ówczesną treścią art. 190 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 roku Kodeks pracy (Dz. U. 2016, poz. 1666 ze zm.) młodocianym w rozumieniu kodeksu była osoba, która ukończyła 16 lat, a nie przekroczyła 18 lat. Przypadki, w których wyjątkowo dopuszczalne było zatrudniania osób niemających 16 lat, w drodze rozporządzenia, określał Minister Pracy i Polityki Socjalnej w porozumieniu z Ministrem Edukacji Narodowej (art. 191 § 5 pkt 3 i pkt 4 Kodeksu pracy). Przy rozstrzyganiu kontrolowanej sprawy Wójt Gminy [...] odwołał się do treści art. 190 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 roku Kodeks pracy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1320 ze zm.), która ustalona została ustawą z dnia 22 listopada 2018 roku o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2018, poz. 2245). Po wskazanej zmianie młodocianym w rozumieniu kodeksu jest osoba, która ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18 lat. Organ pierwszej instancji pominął jednak tę okoliczność, iż z dniem [...] grudnia 2018 roku zaczął obowiązywać także przepis art. 191ą ustawy - Kodeks pracy. W świetle treści tego przepisu osoba, która ukończyła 18 lat w trakcie nauki w ośmioletniej szkole podstawowej, może być zatrudniona na zasadach określonych dla młodocianych w roku kalendarzowym, w którym ukończyła tę szkołę. Z powyższych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem przepisów prawa materialnego, co uzasadniało jej usunięcie z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przystępując do ponownego rozpoznania sprawy Kolegium uwzględni, że negatywną przesłanką przyznania dofinansowania na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit a) ustawy Prawo oświatowe nie jest okoliczność, iż pracownik (uczeń) cały cykl kształcenia odbywał mając już ukończone 18 lat, jeżeli umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego zawarł, jako młodociany absolwent gimnazjum w roku kalendarzowym, w którym kończył tę szkołę (gimnazjum). O kosztach postępowania (pkt 2 wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zasądzona kwota obejmuje wpis od skargi ([...] zł).