IV SA/Po 931/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Sędziowie WSA Maciej Dybowski WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2011 r. sprawy ze skargi E. P. na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia 1. stwierdza nieważność postanowienia Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] września 2010 r. nr [...] 2. uchyla postanowienie Wójta Gminy K. z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] 3. uchyla postanowienie Wójta Gminy K. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] Pismem z dnia [...] grudnia 2009r. E. P. wystąpił do Urzędu Gminy w K. o wymeldowanie H. P. (byłej żony) z lokalu mieszkalnego w K. przy ul.S. 7. W uzasadnieniu podniósł, iż H. P. od [...]r. nie zamieszkuje w powyższym lokalu. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2010r. nr [...] Wójt Gminy K. na podstawie art.97 par 1 pkt 4 kpa zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie wymeldowania z pobytu stałego H. P. do czasu wydania przez Sąd Rejonowy w J. prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie podziału majątku wspólnego i przywrócenia posiadania nieruchomości położonej w K. przy ul.S. 7. W uzasadnieniu organ wskazał, iż rozstrzygnięcie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd. Pismem z dnia [...] lipca 2010r. E. P. ponownie złożył wniosek o wymeldowanie H. P.. Następnie pismem z dnia [...] sierpnia 2010r. (data wpływu do organu [...] sierpnia 2010r. złożył wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania. Pismem z dnia [...] sierpnia 2010r. Wójt Gminy K. poinformował skarżącego, iż sprawa nadal jest zawieszona bowiem nie ustąpiły przyczyny jej zawieszenia, gdyż sprawa o podział majątku nadal nie została zakończona przed Sądem Rejonowym w J.. Jednocześnie organ na podstawie art.133 kpa, pismo E.a P. z dnia [...] sierpnia 2010r. traktuje jako odwołanie – zażalenie na postanowienie z dnia [...] stycznia 2010r. i przekazuje Wojewodzie [...] do rozpoznania. Postanowieniem z dnia [...] września 2010r. Wojewoda [...]stwierdza, że zażalenie na postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania z dnia [...] stycznia 2010r. zostało wniesione z uchybieniem 7 dniowego terminu. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył E. P., w której podnosi, iż nie zaskarżał postanowienia z dnia [...] stycznia 2010r., a jego intencją było zaskarżenie postanowienia Wójta, w którym odmówiono mu podjęcia zawieszonego postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, względnie odrzucenie, z uwagi na fakt, iż w ocenie organu skarżący nie jest stroną postępowania i nie ma interesu prawnego, bowiem sprawa o wymeldowanie go nie dotyczy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze. Sąd, kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżone postanowienie Wojewody [...]w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, doszedł do przekonania, iż postanowienie organu odwoławczego narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie go z obrotu prawnego. W przedmiotowej sprawie Wojewoda rozpoznał odwołanie skarżącego jako zażalenie na postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania, choć z pisma skarżącego z dnia [...] sierpnia 2010r. wyraźnie wynika, iż jego intencją jest wznowienie ( a więc podjęcie) zawieszonego postępowania. Już organ I instancji dokonał błędnej interpretacji wniosku skarżącego, kwalifikując go jako zażalenie na postanowienie o zawieszeniu postępowania, a organ II instancji błąd ten powielił. Dlatego też należało w ocenie Sądu na podstawie art. 145 par 1 pkt 2 ppsa stwierdzić nieważność w całości postanowienia Wojewody [...]z dnia [...] września 2010r. jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa. A pismo skarżącego z dnia [...] sierpnia 2010r. (data wpływu do organu [...] sierpnia 2010r.) potraktować tylko i wyłącznie jako wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania. W związku z tym pismo Wójta Gminy K. z dnia [...] sierpnia 2010r., w ocenie Sądu stanowi postanowienie o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania. Ponadto należy wskazać, iż nie ma racji organ II instancji domagając się w odpowiedzi na skargę jej odrzucenia, podnosząc iż skarżącemu nie przysługuje przymiot strony w niniejszym postępowaniu. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; ze zm. –dalej "Kpa") stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W doktrynie przyjmuje się stroną w rozumieniu art. 28 Kpa "będzie osoba (jednostka organizacyjna) wymieniona w art. 29 Kpa lub przepisach odrębnych, która na podstawie prawa obowiązującego może czy powinna uzyskać konkretne korzyści albo też może być (powinna być) obarczona powinnością określonego zachowania wyznaczonego nakazem lub zakazem, jednakże dopiero po skonkretyzowaniu ich w decyzji administracyjnej przez organ administracji publicznej, działający w granicach jego właściwości i kompetencji" (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 9, Warszawa 2008, s. 238). Podstawową przesłanką definiującą pojęcie strony w postępowaniu administracyjnym, a więc przesłanką decydującą o uzyskaniu legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym jest "interes prawny". W doktrynie wskazuje się, iż "cechami tego interesu będzie to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego" (W. Klonowiecki, Strona w postępowaniu administracyjnym, Lublin 1938 [cyt. za:] B. Adamiak, J. Borkowski, op. cit., s. 231). Ponadto zauważyć należy, iż w orzecznictwie wskazuje się, iż mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś własnej potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu, sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania (por. wyrok NSA z 17 września 1999 r. (IV SA 1285/98, niepubl.). Natomiast w wyroku z 26 października 1999 r. (IV SA 1693/97; LEX nr 48702) NSA stwierdził: "Interes prawny powinien być rozumiany jako zobiektywizowana, czyli realnie istniejąca potrzeba ochrony prawnej. Jest to interes o charakterze osobistym, przez to, że jest własny, zindywidualizowany i skonkretyzowany. Ponadto musi on aktualnie istnieć w sprawie, w której organ administracji władny jest wydać decyzję". Zwrócić również należy uwagę, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie podkreślano, iż interes prawny w rozumieniu art. 28 Kpa może wynikać nie tylko z przepisów prawa administracyjnego, ale również z przepisów prawa cywilnego. Sąd w niniejszym składzie podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2006 r., (II OSK 106/06, Lex 319423 ), iż w postępowaniu administracyjnym w sprawie o wymeldowanie (zameldowanie) interes prawny wnioskodawcy wywodzi się najczęściej z przysługującego mu prawa do nieruchomości o charakterze rzeczowym, tj. prawa własności, użytkowania wieczystego, spółdzielczych praw do lokalu, często również z praw o charakterze zobowiązaniowym, głównie prawa najmu lokalu. Ponadto zauważyć należy, iż skarżącemu jako właścicielowi nieruchomości na mocy art. art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, przysługuje uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o dokonanie czynności meldunkowej. Przepisy te nakładają na właściciela nieruchomości lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu szczególne obowiązki, tj. obowiązek potwierdzenia faktu pobytu osoby zgłaszającej pobyt stały lub czasowy trwający ponad 3 miesiące w tym lokalu (art. 29 ust. 1 powołanej ustawy) oraz obowiązek zawiadomienia właściwego organu gminy o stałym lub czasowym pobycie innej osoby w lokalu (pomieszczeniu) oraz o opuszczeniu przez nią tego lokalu (pomieszczenia), jeżeli osoba ta nie dopełniła obowiązku meldunkowego (art. 29 ust. 2). W wyroku z dnia 30 sierpnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (II SA/Wr 1282/2003, LexPolonica nr 2155092, http://orzeczenia.nsa.gov.pl) orzekł, iż w sprawie meldunkowej niewątpliwie interes prawny posiadają osoby, na których spoczywa zarówno obowiązek jak i uprawnienie zameldowania się w związku z pobytem czasowym lub stałym w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem; dotyczy to także wymeldowania. Interes taki, występować może także po stronie właścicieli domów i lokali oraz innych podmiotów dysponujących tytułem prawnym do lokalu - a to wobec nałożenia na nich obowiązków określonych przepisem art. 29 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Stosownie do art. 30 ustawy o ewidencji ludności właściciel domu jest obowiązany zawiadomić właściwy organ wymieniony w art. 11 ust. 1 o niedopełnieniu obowiązku zameldowania lub wymeldowania się przez osobę przebywającą w tym domu. Sąd w niniejszym składzie nie podziela poglądu, iż właściciel nieruchomości ma wyłącznie interes faktyczny, a nie ma interesu prawnego w sprawie meldunkowej. Właściciel nieruchomości, któremu przysługują do niej określone prawa i na którym w związku z tym prawem spoczywają określone ustawą obowiązki ma interes prawny w sprawie meldunkowej. Należy podkreślić, iż zgodnie z art. 147 § 2 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń ( tekst jednolity Dz. U. z 2010, Nr 46, poz. 275 ze zm.) kto, będąc do tego obowiązany, nie zawiadamia właściwego organu o niedopełnieniu przez inną osobę ciążącego na niej obowiązku meldunkowego, podlega karze grzywny albo karze nagany. Podkreślenia wymaga, iż organ I instancji błędnie wydał postanowienie o zawieszeniu postępowania w sprawie o wymeldowanie, do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd Rejonowy w J. sprawy o podział majątku wspólnego, w skład którego wchodzi sporny lokal mieszkalny w K. przy ul.S. 7. Nie było podstaw do zawieszenia postępowania, a sprawa o podział majątku wspólnego nie stanowi zagadnienia wstępnego dla sprawy o wymeldowanie. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowi przepis art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z treścią powołanego przepisu, rozpatrywanego w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. (sygn.akt K 20/01) orzekającego o niezgodności z Konstytucją art.9 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, warunkiem wymeldowania jest spełnienie łącznie następujących przesłanek _ faktyczne opuszczenie lokalu oraz niedopełnienie obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego. Jednocześnie zaś, co wynika z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, winno być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu oraz dobrowolne opuszczenie tego lokalu. Dobrowolne opuszczenie ma zaś miejsce wówczas, gdy wynika z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Przedmiotem oceny w postępowaniu o wymeldowanie są okoliczności istniejące w dniu faktycznego opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania, a nie w dniu orzekania przez organy. Z kolei ustalając, czy opuszczenie spornego lokalu miało charakter dobrowolny, organ meldunkowy powinien uwzględnić przyjęty w orzecznictwie pogląd, że przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. A zatem organ I instancji badając wymienione wyżej przesłanki winien prowadzić sprawę o wymeldowanie, a nie błędnie wydawać postanowienie o jej zawieszeniu. Dlatego też Sąd na postawie art.145 par 1 pkt 1 lit. c ppsa uchylił postanowienie Wójta Gminy K. z dnia [...] stycznia 2010r. o zawieszeniu postępowania. Ponadto organ błędnie potraktował wniosek skarżącego o podjęcie zawieszonego postępowania, jako zażalenie na postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania. W związku z czym błędnie też postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2010r. odmówił podjęcia zawieszonego postępowania, które to postanowienie na podstawie art.145 par 1 pkt 1 lit. a i c ppsa należało uchylić. Organ administracji będąc związany niniejszym orzeczeniem i rozpoznając sprawę merytorycznie ustali czy zachodzą przesłanki do wymeldowania H. P. z lokalu mieszkalnego w K. przy ul.S. 7. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, i pkt 2 Ppsa orzeczekł jak w punkcie 1, 2 i 3 sentencji wyroku. Art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zastosowano z uwagi na negatywny charakter rozstrzygnięcia. Sąd rozstrzygając w punkcie 1, 2 i 3 sentencji wyroku oparł się na treści art.135 ppsa, w myśl którego sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. O kosztach nie orzeczono albowiem skarżącemu postanowieniem z dnia 30 listopada 2010r. zostało przyznane prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.