IV SA/Po 983/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 listopada 2012 r. wniosku E. R. i K. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. R. i K. R. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazania rozbiórki budynku mieszkalnego postanawia przyznać E. R. i K. R. prawo mocy w zakresie częściowym – zwolnienia od kosztów sądowych Pismem z dnia [...] września 2012 r. E. R. i K. R. (dalej Skarżący) wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (dalej WSA) skargę na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej WWINB) z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu poznańskiego z dnia [...] maja 2012 r. nr [...], nakazującą Skarżącym rozbiórkę budynku mieszkalnego jednorodzinnego zlokalizowanego na działce o nr ewidencyjnym [...], położonej w P., gm. S. przy ul. P. [...] (k. 3-5 akt sądowych). Zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 19 września 2012 r. IV SA/Po 983/12 na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa), wezwano Skarżących do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od skargi na decyzję WWINB w kwocie 500 zł, stosownie do § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.) w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu pod rygorem odrzucenia skargi (k. 9-10 akt sądowych). Wnioskiem nadanym w urzędzie pocztowym dnia [...] października 2012 r. Skarżący zwrócili się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Skarżący wskazali, że znajdują się w trudnej sytuacji finansowej i majątkowej. Skarżący uzyskuje miesięcznie wynagrodzenie w wysokości [...] zł netto, a Skarżąca w kwocie [...] zł netto. Wszystkie środki pieniężne, którymi dysponują Skarżący, przeznaczane są na utrzymanie mieszkania i zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący wynajmują mieszkanie 4-pokojowe, które zajmują z córką, zięciem i dwoma małoletnimi wnukami. Miesięczne koszty związane z jego eksploatacją ponoszone przez Skarżących wynoszą [...] zł. Opłata czynszowa za wynajem mieszkania wynosi [...] zł, za prąd i gaz [...] zł. Po uiszczeniu wszelkich niezbędnych opłat na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych pozostaje Skarżącym około [...] zł miesięcznie. Z tej kwoty Skarżący muszą zakupić żywność (ok. [...] zł), środki czystości (30 zł), opłacić abonament za telefon komórkowy (ok. [...] zł). Skarżący muszą także dokonać zakupu odzieży, lekarstw i węgla do ogrzania mieszkania w kwocie [...] zł na miesiąc. Skarżący podkreślili, że wobec konieczności wyprowadzenia się z budynku przy ul. P. [...] zmuszeni byli przeznaczyć wszystkie zgromadzone dotychczas oszczędności na wynajem mieszkania (k. 19-22 akt sądowych). Postanowieniem z dnia 6 listopada 2012 r. IV SA/Po 983/12, referendarz sądowy WSA w Poznaniu odmówił Skarżącym przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy podkreślając wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym wytłumaczył, że Skarżący nie wyjaśnili w pełni swej sytuacji finansowej. Opierając się na twierdzeniach podanych przez Skarżących we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz zauważył, że mieszkają oni wraz ze swą córką i jej rodziną, która jednak prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Trudno uznać, by w pełni odpowiadało to stanowi rzeczywistemu, tym bardziej, że jest sprzeczne ze złożonym w formularzu wniosku oświadczeniem o wspólnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. W praktyce rzadko zdarza się, by osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym prowadziły odrębne gospodarstwa domowe. Jest to tym bardziej aktualne, gdy w jednym lokalu, czy też domu mieszkają osoby sobie bliskie – w tym przypadku rodzice i córka. Ma to tyle istotne znaczenie, że w przypadku, gdy wnioskodawcy pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, to do rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie wystarcza analiza dochodów i wydatków (potrzeb) tylko samych wnioskodawców. W takiej sytuacji należy dokonać analizy wspólnych dochodów i wydatków wszystkich osób tworzących wspólnotę. Referendarz wskazał, że przy ocenie możliwości płatniczych strony nie uwzględnia się wysokości obciążenia kredytowego uznając, że zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi i z tych też względów nie mogą być wysuwane jako argument do uprzywilejowanego traktowania jakim jest przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, że do wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem nie zalicza się potrąceń wynikających z zajęcia komorniczego i spłacanej pożyczki konsolidacyjnej na cele mieszkaniowe, której rata wynosi [...] zł. Uwzględniając wysokość raty pożyczki referendarz stwierdził, że przedstawione informacje dotyczące dochodów nie są w pełni wiarygodne. Sumując wysokość spłacanej raty ([...] zł), wydatków ponoszonych wspólnie z córką w tym opłaty czynszowej ([...]), opłata za prąd i gaz ([...]), wydatków skarżących na zakup lekarstw, odzieży i opału ([...] zł), wyżywienia ([...] zł), środków czystości ([...] zł), opłat za telefon komórkowy ([...] zł) i innych wydatków ponoszonych przez skarżących ([...] zł), stwierdzić należy, że wysokość ponoszonych przez wnioskodawców wydatków znacznie przekracza wysokość deklarowanego dochodu wynoszącego [...] zł netto. Skarżący nie przedłożyli wyciągu z konta bankowego. Wyjaśnienie, że wynagrodzenia wpływają na konto syna nie może uzasadniać braku przedłożenia stosownego wyciągu w postępowaniu w zakresie przyznania prawa pomocy. Jeśli skarżący korzystają z konta syna, koniecznym do oceny ich sytuacji finansowej jest analiza konta bankowego należącego do syna pod kątem operacji wykonywanych przez skarżących, a do tego konieczne jest dysponowanie kompletnego wydruku z tego konta (k. 55-57 akt sądowych). Pismem z dnia [...] listopada 2012 r. Skarżący wnieśli sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego podkreślając, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego z córką i zięciem, płacąc jedynie wspólne rachunki za wynajem, ogrzewanie i media. Skarżący zauważyli, że ich wynagrodzenia nie wystarczają nawet na podstawowe potrzeby życiowe. Dlatego często pomaga im rodzina, kupując jedzenie czy lekarstwa. Skarżący nie mają możliwości wpłynięcia na zatrzymanie zajęcia komorniczego. Kredyt konsolidacyjny, który Skarżący spłacają nigdy nie był przeznaczony na cele mieszkaniowe. Pozostaje on konsekwencją zaciągniętych kredytów głównie na opłacenie kolejnych spraw sądowych, które nie mają końca. Skarżący podkreślili, że Konstytucja gwarantuje każdemu obywatelowi dostęp do sądu bez względu na to, czy jest biedny, czy bogaty (k. 65 akt sądowych). Jednocześnie Skarżący załączyli do sprzeciwu oświadczenie K. i R. F. o tym, ze nie prowadzą oni wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami, tj. ze Skarżącymi i wyciąg z rachunku bankowego M. R. (k. 66, 67-93 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, że traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu (art. 260 ppsa. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych koszów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozstrzygnięcie sądu będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012 r., s. 618-619, uw. 1-2). Z art. 252 § 1 ab initio ppsa wynika, że wniosek o przyznanie prawa pomocy winien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i osiąganych dochodach. Prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 199 ppsa, że to sama strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tej powinności uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (postanowienie NSA z 25.10.2011 r. II GZ 473/11, Lex nr 984650). W orzecznictwie sądowym podkreśla się przy tym, że obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności stron, które mają stały miesięczny dochód (postanowienie NSA z 21.12.2007 r. I OZ 970/07, Lex nr 1016711). Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy, w ocenie Sądu Skarżący w wystarczający sposób wykazali swą trudna sytuację materialną, która nie pozwala Im na uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Oboje Skarżący zatrudnieni są w Zespole Szkół nr 1 w S. na stanowisku starszego portiera (Skarżący) z przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniem netto w kwocie [...] zł i sprzątaczki (Skarżąca) z przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie [...] zł (k. 23, 24 akt sądowych). Skarżący począwszy od czerwca 2009 r. spłaca pożyczkę konsolidacyjną zaciągniętą w kwocie [...] zł, gdzie kwota miesięcznej raty wynosi [...] zł (k. 25-27 akt sądowych). W stosunku do Skarżącej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym P. – Nowe Miasto i Wilda w P. w sprawie [...], w którym dochodzona należność główna wynosi [...] zł. (k. 29 akt sądowych) i w sprawie [...], tytułem nie uiszczonych kosztów sądowych, adwokackich i egzekucyjnych na sumę przekraczającą [...] zł (k. 30 akt sądowych). Skarżący ponoszą miesięczne koszty opłat za media i wynajem mieszkania. W 2010 r. uzyskali oni łączny dochód po odliczeniach w kwocie [...] zł, a w 2011 r. w kwocie [...] zł (k. 47-49, 50-52 akt sądowych). Uzyskiwane miesięczne wynagrodzenia za świadczoną pracę Skarżących wpłacane są na rachunek bankowy M. R. (k. 67-93 akt sądowych). Skarżący ma [...] lata; choruje na chorobę wieńcową; w 2007 r. przeszedł operację wszczepienia protezy zastawki mitralnej i rewaskularyzacji mięśnia sercowego; choruje na nadciśnienie tętnicze i przewlekłą obturacyjną chorobę płuc; zażywa leki (k. 28 akt sądowych). Z przedstawionych okoliczności faktycznych wynika, że Skarżący nie należą do osób majętnych i uiszczenie wpisu w kwocie 500,00 zł wiązałoby się dla Nich z poniesieniem uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Uzupełnienie dowodów w postępowaniu ze sprzeciwu, a zwłaszcza przesłanie historii rachunku M. R., pozwoliło Sądowi na precyzyjne ustalenie przesłanek udzielenia Skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznał Skarżącym prawo pomocy w zakresie częściowym.