IV SAB/Po 116/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Świerczak po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. S. i J. S. na bezczynność Wojewody w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego postanawia: 1. odrzucić skargę 2. zwrócić stronie skarżącej [...] (słownie: [...]) złotych tytułem uiszczonego wpisu od skargi Pismem datowanym na [...] czerwca 2021 r. adwokat wniósł skargę działając w imieniu i na rzecz Z. S. i J. S. reprezentowanych przez rodziców A. B. i M. S. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę. Wskazał, że złożono ponaglenia wobec nierozpoznania czterech wniosków o koordynację systemów zabezpieczeń społecznych dotyczących świadczeń rodzinnych, które załączył do skargi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie. Wskazał, że po pierwsze do organu wpłynęły jedynie trzy ze wskazanych przez skarżącego wniosków. Po drugie uprawnionym do świadczenia jest matka, ojciec, opiekun faktyczny albo opiekun prawny dziecka, zatem stroną postępowania o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego jest zawsze tylko i wyłącznie osoba składająca wniosek – w niniejszej sprawie A. B. – S., a nie małoletni. Interes dzieci jest wyłącznie faktyczny, a nie prawny. Po trzecie, złożone przez pełnomocnika ponaglenia także były składane przez małoletnich, a zatem osoby nieuprawnione – brak bowiem dokumentu pełnomocnictwa udzielonego przez stronę postępowania – A. B. – S. do jej zastępowania i działania w jej imieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga, zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako P.p.s.a.), podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. Pierwszą z przesłanek do jej odrzucenia stanowi niezłożenie ponaglenia. Zgodnie bowiem z art. 52 § 1 i § 2 P.p.s.a., skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia rozumieć należy sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Przepis art. 53 § 2b P.p.s.a. stanowi zaś, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Z kolei w myśl art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej K.P.A.) stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność) (pkt 1) lub postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość) (pkt 2). Ponaglenie wnosi się: do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie bądź do organu prowadzącego postępowanie - jeżeli nie ma organu wyższego stopnia (art. 37 § 3 K.P.A.). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 22 czerwca 2020 r., II OPS 5/19 (wszystkie wymienione w uzasadnieniu orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl), objęty definicją art. 37 § 1 pkt 1 i pkt 2 K.P.A. wadliwy stan, w jakim znajduje się postępowanie w indywidualnej sprawie, może być przez stronę tego postępowania kwestionowany zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak też sądowoadministracyjnym - w obu przypadkach - przy wykorzystaniu tej samej instytucji ponaglenia, funkcjonującej na gruncie obu regulacji, wywierającej wszakże odmienny skutek, z czego jeden polega na zainicjowaniu kontroli administracyjnej obciążonego bezczynnością lub przewlekłością postępowania, a drugi zawiera się w spełnieniu określonego art. 53 § 2b P.p.s.a. wymogu niezbędnego dla wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłość. Tym samym skargę do sądu administracyjnego, stosownie do art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a., musi poprzedzać wezwanie organu odwoławczego do usunięcia naruszenia prawa. Brak ponaglenia czyni skargę niedopuszczalną. W konsekwencji, jeżeli strona skarżąca przed wniesieniem skargi nie wyczerpie przysługującego środka zaskarżenia, to skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 28 października 2016 r. sygn. akt I OSK 125/15). Stroną natomiast, zgodnie z art. 28 K.P.A. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Jak zasadnie wskazał organ w odpowiedzi na skargę, w myśl art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2407, zwanej dalej u.p.p.w.d.), świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Jak wynika z akt sprawy, co nie stanowi przedmiotu sporu, wnioski o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego zostały złożone – prawidłowo – przez A. B. – S. i podpisane przez nią jako osobę ubiegającą się. Natomiast znajdujące się w aktach sprawy pełnomocnictwo udzielone zawodowemu pełnomocnikowi zostało ustanowione "do prowadzenia sprawy Z. S. oraz J. S. i podpisane przez A. B. – S. oraz M. S. jako rodziców małoletnich. Przypomnieć trzeba, że zgodnie z art. 98 § ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1359): § 1. Rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka. § 2. Jednakże żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka: 1) przy czynnościach prawnych między dziećmi pozostającymi pod ich władzą rodzicielską; 2) przy czynnościach prawnych między dzieckiem a jednym z rodziców lub jego małżonkiem, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka albo że dotyczy należnych dziecku od drugiego z rodziców środków utrzymania i wychowania. § 3. Przepisy paragrafu poprzedzającego stosuje się odpowiednio w postępowaniu przed sądem lub innym organem państwowym. Tym samym w ocenie Sądu ponaglenie, złożone w imieniu małoletnich dzieci, nie stanowi ponaglenia złożonego przez stronę, wyczerpującego jednocześnie przesłankę z art. 53 § 2b P.p.s.a. Drugą z przesłanek odrzucenia skargi stanowi jej niedopuszczalność wobec złożenia przez podmiot nieuprawniony, co wynika z braku przymiotu strony. Wobec tożsamego brzmienia pełnomocnictwa złożonego wraz ze skargą (Sąd abstrahuje od prawidłowości określenia w nim, że jest ono udzielone "w zakresie art. 39 p.p.s.a."), a także wyraźnego wskazania, że skarga jest składana przez – podkreślmy – zawodowego pełnomocnika "w imieniu i na rzecz" małoletnich dzieci przypomnieć należy, że art. 50 § 1 P.p.s.a. stanowi, że uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Z artykułu tego wynika jasno, że skarżącym może być każdy, kto ma w tym interes prawny. O "interesie prawnym" w rozumieniu zacytowanego przepisu można mówić tylko wówczas, gdy ma on oparcie w przepisach prawa. Najczęściej wynika on z przepisów prawa materialnego, czasami procesowego czy przepisów ustrojowych. Posiadanie interesu prawnego i tym samym uprawnienia wniesienia skargi do sądu powinno być rozumiane wyłącznie jako obiektywna, aktualna, rzeczywiście istniejąca potrzeba ochrony prawnej. W orzecznictwie jak i doktrynie prawa jednomyślnie wskazuje się, że interes ten musi być osobisty, własny, indywidualny i konkretny. Interesu prawnego nie można opierać na przypuszczeniach, gdyż jest to wartość ochrony praw jednostki określona przepisami prawa materialnego, w mniejszym stopniu prawa procesowego czy ustrojowego (zob. wyrok NSA z 08 października 2020 r., sygn. akt II OSK 592/20). W niniejszej sprawie, jak już wyżej wykazano, interes prawny przysługuje matce albo ojcu (art. 4 ust. 1 pkt 1 u.p.p.w.d.), a nie małoletnim dzieciom. Ostatecznie Sąd zauważa, że jak wynika z akt sprawy, co podkreślał również organ w odpowiedzi na skargę – wnioski o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego zostały złożone: [...] maja 2018 r. na okres [...], [...] czerwca 2018 r. na okres [...], [...] marca 2019 r. na okres [...] i [...] sierpnia 2019 r. na okres [...]. Tymczasem pełnomocnictwo obejmuje swym zakresem "ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego za okres świadczeniowy [...] oraz zasiłku rodzinnego i zasiłku pielęgnacyjnego przed każdym organem oraz w każdej sprawie związanej ze złożonymi w Gminie Z. wnioskami z dnia: [...].03.2018 r., [...].05.2018 r., [...].06.2018 r., dniu [...].08.2019 r.". Tym samym nie obejmuje ono wniosku z [...] marca 2019 r. Końcowo Sąd zaznacza, że odrzucenie skargi w niniejszej sprawie nie ogranicza prawa wnioskodawczyni do sądu, bowiem jak wskazano wcześniej – skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu, aż do chwili ustania stanu bezczynności (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 25 marca 2020 r., sygn. akt II SAB/Po 139/19). Mając wszystko powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 P.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji postanowienia. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w pkt II sentencji, przy czym Sąd zauważa, że zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, a zatem także w przedmiocie ustalenia uprawnienia do świadczenia wychowawczego, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.