IV SAB/Po 154/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi P. N. na bezczynność Dyrektora Przedszkola P. " w K. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Dyrektora Przedszkola P. " w K. do rozpoznania wniosku P. N. z dnia [...] marca 2021 r.; 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności w załatwieniu ww. wniosku; 3. stwierdza, że bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. zasądza od Dyrektora Przedszkola P. " w K. na rzecz skarżącego P. N. kwotę [...](słownie: [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; Pismem z dnia [...] maja 2021 r. P. N. (dalej: skarżący) wniósł skargę na bezczynność Dyrektora Przedszkola P. " w K. w zakresie udostępniania informacji publicznej, zarzucając naruszenie art. 10 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198 ze zm., dalej: u.d.i.p.) w zw. z art. 61 ust. 1 Konstytucji RP, przez nieudzielenie informacji publicznej zgodnie z żądanym zakresem i wniósł o zobowiązanie organu do załatwienia wniosku z dnia [...] marca 2021 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że wskazało, że dnia [...] marca 2021 r., złożyło wniosek za pośrednictwem platformy ePUAP o przesłanie kopii wszystkich anonimowych pism oskarżających osoby skierowanych do przedszkola w grudniu 2020 r. i w styczniu 2021 r. Do dnia złożenia skargi podmiot obowiązany nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Przedszkola potwierdził okoliczność złożenia przez skarżącego powyższego wniosku. Poinformował, że dopiero w sierpniu 2021 r. odkryto, że Przedszkole posiada 2 panele wiadomości – Domyślny i Skład_ESP. Wiadomości od skarżącego przychodziły za pośrednictwem poczty Skład_ESP i były niewidoczne, nie wpłynęło także żadne powiadomienie poprzez wiadomość mailową. Przedszkole nie otrzymało nigdy anonimowych pism dotyczących żadnych sytuacji lub osób (o czym poinformowano skarżącego pismem z dnia [...] sierpnia 2021 r.), a takie zawiadomienia i skargi nie mają waloru informacji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki przewidziane w ustawie, zaś kontrola tej działalności, zgodnie z § 2 pkt 8 tego przepisu, obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że skarga do sądu administracyjnego na bezczynność organu w przedmiocie informacji publicznej nie musi być poprzedzona żadnym środkiem zaskarżenia na drodze administracyjnej, ponieważ zgodnie z art. 16 ust. 1 i 2 u.d.i.p., przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się jedynie do decyzji o odmowie udzielenia informacji publicznej, a zatem Kodeks nie ma zastosowania do pozostałych czynności podejmowanych w trybie u.d.i.p., które mają charakter czynności materialno-technicznych z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Skarga na bezczynność w zakresie udzielenia informacji publicznej jest dopuszczalna bez wzywania do usunięcia naruszenia prawa w trybie art. 52 § 3 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 24 maja 2006 r., sygn. akt I OSK 601/05; dostępne http://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Skarga na bezczynność może być skutecznie wniesiona aż do chwili ustania stanu bezczynności, tj. do chwili załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej poprzez wydanie decyzji, postanowienia albo innego aktu lub podjęcie czynności (por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt I FSK 249/10; wyrok WSA w Poznaniu z 27 października 2011 r., sygn. akt II SAB/Po 60/11 – CBOSA). W przypadku skarg na bezczynność kontroli sądu poddawany jest brak aktu lub czynności w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w określonej formie i w określonym przez prawo terminie. Dla dopuszczalności skargi na bezczynność nie mają znaczenia powody, dla jakich akt nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, jak również to, czy bezczynność organu spowodowana została zawinioną, czy niezawinioną opieszałością organu. Bez znaczenia dla oceny, czy organ postawał w bezczynności mają zatem wyjaśnienia organu dotyczące początkowego błędnego skierowania sprawy do załatwienia. Zwrócić należy również uwagę, że postępowanie w przedmiocie udzielenia informacji publicznej jest postępowaniem odformalizowanym, co wynika z tego, że w u.d.i.p. nie zostały wskazane jakiekolwiek wymagania formalne dotyczące samego wniosku, czy też sposobu jego złożenia. Stąd też za równorzędne złożeniu wniosku pisemnego będzie przesłanie zapytania drogą elektroniczną. Z samej istoty prawa dostępu do informacji publicznej wynika także, że wnioskodawca nie jest zobowiązany do wskazywania w jakim celu chce uzyskać wnioskowaną informację. W świetle art. 13 ust. 1 u.d.i.p. udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2 u.d.i.p. Zgodnie z art. 13 ust. 2 u.d.i.p., jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku. W formie zwykłego pisma informuje się natomiast wnioskodawcę o tym, że podmiot nie jest zobowiązany do udostępnienia informacji publicznych, dana informacja nie jest informacją publiczną, organ lub podmiot zobowiązany informacją taką nie dysponuje, czy też zachodzi sytuacja wskazana w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., a więc że informacja publiczna podlega udostępnieniu na podstawie innych ustaw, które ten tryb odmiennie regulują (por. wyrok z 20.05.2021 r., II SAB/Ol 10/21, CBOSA). Mając powyższe okoliczności na uwadze, stwierdzić należy, że odpowiedź, jaką do skarżącego wystosowano dnia [...] sierpnia 2021 r. przybrała prawidłową formę. Sąd zwraca przy tym uwagę, że podziela stanowisko orzecznictwa wskazujące, że anonimy nie mogą być uznane za informacje publiczną, nie stanowią dokumentu i nie powinny być rozpowszechniane przez podmioty publiczne (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lutego 2018 r. w sprawie I OSK 2100/17 i z dnia 19 lipca 2019 r. w sprawie I OSK 273/18 (CBOSA). Zauważyć jednak należy, że Dyrektor Przedszkola nie podjął żadnej czynności aż do dnia [...] sierpnia 2021 r., a więc wypełnienie obowiązku skierowania do wnioskodawcy pisma nastąpiło z naruszeniem czternastodniowego terminu. Marginalnie zauważyć tu należy, że w aktach przesłanych do Sądu brak jest potwierdzenia doręczenia skarżącemu pisma z dnia [...] sierpnia 2021 r., okoliczność tę jednak należy uznać za niesporną wobec niezakwestionowania jej przez skarżącego po doręczeniu mu odpowiedzi na skargę. Zaistniała zatem sytuacja, w której należało umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku z uwagi na udzielenie informacji w dniu [...].08.2021 r., a więc już po wniesieniu skargi. (pkt 1 sentencji wyroku). W dacie orzekania przez tutejszy Sąd nie było możliwe wydanie rozstrzygnięcia, o jakim mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a. i zobowiązanie organu do rozstrzygnięcia sprawy. Skoro załatwienie wniosku skarżącego nastąpiło po wniesieniu skargi, a przed dniem wydania wyroku w sprawie, musiało to skutkować umorzeniem postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z ww. przepisem Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Mając na uwadze fakt, że Dyrektor nie dochował terminu z art. 13 ust. 1 u.d.i.p., zarzut bezczynności należało uznać za uzasadniony (pkt 2 sentencji wyroku). Okoliczność, że do bezczynności doszło na skutek wadliwego działania systemu informatycznego nie może mieć znaczenia dla oceny czy bezczynność zaistniała. Podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej ponosi pełną odpowiedzialność za obsługę techniczną środków komunikacji, w związku z czym nie można skutecznie powoływać się na niewiedzę o wpływie wniosku. Powyższa teza reprezentuje jednolite orzecznictwo sądów administracyjnych. Dla przykładu można powołać treść uzasadnienia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: "Do obowiązków organu administracji publicznej należy zaś taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu – aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną" (postanowienie NSA z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt I OSK 1968/15, LEX nr 1918536, zob. także postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1940/15, LEX 1915448). Sąd w składzie orzekającym podziela zdanie wyrażone w postanowieniu tut. Sądu: "Skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami (np. poczty elektronicznej, systemu ePUAP) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów" (postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 7 listopada 2017 r., sygn. akt IV SAB/Po 56/17, LEX nr 2417924). Ryzyko nieodebrania czy też nieodczytania przez podmiot zobowiązany do udzielenia informacji publicznej wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej tego podmiotu, obciąża go, a nie wnioskodawcę (por. postanowienie NSA z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 2897/15, LEX nr 1989918). Z kolei oceniając charakter zaistniałej bezczynności – jak tego wymaga art. 149 § 1a p.p.s.a. – Sąd, po analizie całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, uznał, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3 sentencji wyroku). Sąd wziął bowiem pod uwagę, że "rażącym naruszeniem prawa" w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. pozostaje stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (zob. wyrok NSA z 21.06.2012 r., I OSK 675/12, CBOSA). Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia (względnie braku zakończenia), lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. W tradycyjnym ujęciu rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na akceptację w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Z konieczności logicznej kwalifikacja naruszenia jako "rażącego" musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako naruszenie "zwykłe". Dla uznania naruszenia prawa za rażące nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. To przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być w sposób oczywisty pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. postanowienie NSA z 27.03.2013 r., II OSK 468/13; a także wyroki WSA: z 10.04.2014 r., II SAB/Wr 14/14; z 11.10.2013 r., II SAB/Po 69/13; z 11.03.2015 r., IV SAB/Po 19/15 – CBOSA). W niniejszej sprawie taka sytuacja – zdaniem Sądu – nie wystąpiła. Stan bezczynności wynikał z niewiedzy i braku dostatecznej staranności w zakresie monitorowania wpływu poczty elektronicznej, a nie lekceważącego podejścia do załatwianej sprawy czy celowej obstrukcji. O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 4 wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając wysokość wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]zł (§ 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. nr 221, poz. 2193, ze zm.). Na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.