IV SAB/Po 169/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Tomasz Grossmann po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 września 2021 r. sprawy ze skargi R. S. na bezczynność Prezesa Sądu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej oddala skargę w całości. Pismem z dnia [...] listopada 2020 R. S. (zwany dalej także "Skarżącym") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Prezesa Sądu w zakresie rozpatrzenia jego wniosku z dnia [...] września 2020 r. dotyczącego udzielenia informacji publicznej w postaci kopii wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych w roku 2016 zarejestrowanych w repertorium C oraz Ca pod symbolem 056 i 056s. W skardze wniesiono o: 1. stwierdzenie bezczynności Prezesa Sądu w sprawie udostępnienia informacji publicznej; 2. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kwoty [...]złotych zgodnie art. 149 § 2 p.p.s.a.; 3. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów poniesionych w sprawie; Jednocześnie skarżący wniósł o zwolnienie od opłat i kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, które to wnioski zostały załatwione postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 01 czerwca 2021 r. (sygn. akt IV SPP/Po 96/21) poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w P.. Powyższa skarga została wniesiona w poniższym stanie faktycznym i prawnym: Pismem z dnia [...] września 2020 r. (data wpływu do Sądu Okręgowego w K. – [...].09.2020 r., k. 1 akt adm.) Skarżący zwrócił się do Prezesa Sądu (zwanym dalej także "Prezesem" lub "organem") z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej w postaci kopii wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych w roku 2016 zarejestrowanych w repertorium C oraz Ca pod symbolem 056 i 056s. We wniosku wskazano, że informacje mogą być zapisane na płycie CD/DVD. Pismem z dnia [...] września 2020 r. (k. 6 akt adm.) Prezes wskazał, że zgodnie z art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej z uwagi na dużą liczbę akt, które muszą zostać zbadane pod kątem sporządzonych uzasadnień oraz ich anonimizacji, odpowiedź na wniosek zostanie udzielona do dnia [...] października 2020 r. Pismem z dnia [...] października 2020 r. (k. 10 akt adm.) organ odpowiedział na wniosek Skarżącego z dnia [...] września 2020 r., przedstawiając spis spraw zarejestrowanych w roku 2016 pod symbolem 056 (I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], uzupełniająco wskazując, że orzeczenie wraz z uzasadnieniami wydane w tych sprawach zamieszczone zostały na Portalu Orzeczeń (Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w K.) stanowiącym Biuletyn Informacji Publicznej. Toteż, jak wskazał organem, wyłączony został obowiązek ponownego udostępniania na wniosek zainteresowanego w myśl art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2015 r. o dostępie do informacji publicznej. Pismem z dnia [...] listopada 2020 r. R. S. wniósł skargę na bezczynność Prezesa Sądu, gdyż organ udostępnił informację publiczną – wyroki zapadłe w sprawach wskazanych we wniosku o udostępnienie informacji publicznej w 2016 r. – poprzez zamieszczenie ich w Biuletynie Informacji Publicznej po wpływie wniosku o ich udostępnienie. W skardze wskazano również, że na Portalu Orzeczeń brakuje orzeczenia w sprawie o sygn. I C [...], która została wskazana w piśmie organu z dnia [...] października 2020 r. W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że zgodnie z art. 14 u.d.i.p. informacja na wniosek jest udostępniania w sposób i formie wskazanej we wniosku, a nie można uznać za spełnienie tego żądania takie udostępnienie informacji jak w niniejszej sprawie, tj. poprzez opublikowanie żądanych informacji w Biuletynie Informacji Publicznej Sądu, co nastąpiło dopiero po złożeniu wniosku Skarżącego o udostępnienie informacji publicznej. Odnosząc się do powyższej skargi bezpośrednio do Skarżącego pismem z dnia [...] grudnia 2020 r. Prezes wskazał, że żądane informacje w postaci orzeczeń wydanych w 2016 r. pod symbolem 056 i 056s zostały udostępnione poprzez zamieszczenie ich na Portalu Orzeczniczym Sądu Okręgowego w K. (BIP), a sygnatury wskazanych spraw wykazane zostały w piśmie z dnia [...] października 2020 r. Dodano także, że w ocenie organu wniosek Skarżącego nie konkretyzował formy przekazania informacji, a jedynie zawierał wzmiankę, że żądane informacje mogą być zapisane na płycie CD/DVD. Skonkretyzowano, że zanonimizowane orzeczenia wraz z uzasadnieniami zostały upowszechnione na ogólnodostępnym Portalu Orzeczeń Sądu Okręgowego w K.. Zwrócono także uwagę na to, że faktycznie sprawa o sygn. akt I C [...] nie została zamieszczona w BIP, jednakże nie dotyczyła ona symbolu 056, a została omyłkowo podana wcześniej, a poprawną sygnaturą sprawy była I C [...]. W odpowiedzi na skargę z dnia [...] grudnia 2020 r. Prezes wniósł o oddalenie skargi, przedstawiając chronologię sprawy. Pismem z dnia [...] lipca 2021 r. ustanowiony na zasadach prawa pomocy pełnomocnik fachowy Skarżącego zgłosił się do postępowania, wskazując, że zapoznał się z aktami postępowania oraz że odręcznie napisana skarga R. S. jest nieczytelna ze względu na bardzo niewyraźny charakter pisma. Jednocześnie, pełnomocnik Skarżącego wniósł o przyznanie mu kosztów nieopłaconej pomocy udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, oświadczając, że koszty pomocy prawnej z urzędu nie zostały pokryte. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd administracyjny kontroluje działalność organów administracji publicznej, do czego zobowiązuje go art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.). Zakres tej kontroli wskazuje z kolei art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019, poz. 2325 – dalej jako: p.p.s.a."), a jednym z jej przedmiotów jest bezczynność organów w odniesieniu do m. in. obowiązku wydania określonej decyzji administracyjnej czy też dokonania czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o czym przesądza art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Sąd stosuje kryterium legalności, a zatem zgodności z prawem procesowym i materialnym (art. 1 § 2 wskazanej ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych). W myśl art. 21 in principio ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 2176, w skrócie "u.d.i.p.") do skarg rozpatrywanych w postępowaniach o udostępnienie informacji publicznej stosuje się przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, dla dopuszczalności skargi na bezczynność w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie jest wymagane poprzedzenie jej jakimkolwiek środkiem zaskarżenia na drodze administracyjnej (czyli nie jest wymagane "wyczerpanie środków zaskarżenia" w rozumieniu art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a.) ani też wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa (por. wyrok NSA z 24.05.2006 r., I OSK 601/05, CBOSA). Zasady tej nie zmieniło wprowadzenie do art. 37 k.p.a. (a w ślad za tym: także do art. 52 § 2 p.p.s.a.), z dniem 1 czerwca 2017 r. – mocą ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935) – nowego środka zaskarżenia bezczynności lub przewlekłości postępowania organu administracji, w postaci ponaglenia (w miejsce dotychczas stosowanego w takich przypadkach zażalenia albo wezwania do usunięcia naruszenia prawa). Powyższe oznacza, że warunkiem dopuszczalności skargi w niniejszej sprawie również nie było poprzedzenie jej ponagleniem. Mając wszystko to na uwadze, Sąd uznał skargę wniesioną w niniejszej sprawie przez R. S. za dopuszczalną i przystąpił do jej merytorycznego rozpoznania. Przedmiotem tej skargi uczyniono bezczynność Prezesa Sądu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Kwestią bezsporna pozostaje, że Prezes Sądu należy do kręgu podmiotów obowiązanych do udzielania informacji publicznej oraz, że informacje, o które wnioskował Skarżący (kopie wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych w roku 2016 zarejestrowanych w repertorium C oraz Ca pod symbolem 056 i 056s), stanowią informację publiczną. Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. jeżeli adresat wniosku dysponuje żądaną informacją, winien ją udostępnić w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku. Jeżeli natomiast informacja publiczna nie mogła być udostępniona w tak ustalonym terminie, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia wnioskodawcę o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.). W okolicznościach badanej sprawy, wniosek Skarżącego wpłynął do Sądu Okręgowego w K. dnia [...] września 2020 r., a pismem z dnia [...] września 2020 r. Skarżącego powiadomiono w trybie art. 13 ust. 2 u.d.i.p., że z uwagi na dużą liczbę akt, które muszą zostać zbadane pod kątem sporządzonych uzasadnień oraz ich anonimizacji, odpowiedź na wniosek zostanie udzielona do dnia [...] października 2020 r.(k. 6 akt adm.). Stosownie do treści art. 14 ust. 1 u.d.i.p. udostępnienie informacji następuje w formie czynności materialno-technicznej, w sposób i w formie określonych we wniosku, i nie wymaga podjęcia jakiegokolwiek rozstrzygnięcia. Dopiero stwierdzenie, że dana informacja nie może zostać udostępniona bądź też postępowanie podlega umorzeniu, nakłada na organ obowiązek wydania decyzji administracyjnej (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.). Natomiast w formie zwykłego pisma informuje się wnioskodawcę o tym, że podmiot nie jest zobowiązany do udostępnienia informacji publicznych, dana informacja nie jest informacją publiczną, organ lub podmiot zobowiązany informacją taką nie dysponuje, ze wskazaniem przyczyn takiego stanu rzeczy, czy też zachodzi sytuacja wskazana w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., a więc że informacja publiczna podlega udostępnieniu na podstawie innych ustaw, które ten tryb odmiennie regulują. Podkreślić przy tym należy, że udostępnienie informacji publicznej na wniosek możliwe jest tylko wówczas, gdy informacja publiczna nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub centralnym repozytorium (art. 10 ust. 1 u.d.i.p.).Oznacza to, że adresat wniosku zwolniony jest z obowiązku udostępnienia informacji, jeżeli została ona ujawniona w BIP lub centralnym repozytorium, a zakres żądania sformułowanego we wniosku i zakres informacji znajdujący się w BIP pozwala na stwierdzenie, że są one identyczne. W tej sytuacji w przypadku złożenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej, podmiot zobowiązany zawiadamia wnioskodawcę o braku możliwości zastosowania trybu wnioskowego w związku z ujawnieniem żądanej informacji w BIP. Taka też sytuacja miała miejsce w badanej sprawie. Pismem z dnia [...] października 2020 r. Prezes Sądu odpowiedział na wniosek Skarżącego przedstawiając spis spraw zarejestrowanych w roku 2016 pod symbolem 056 (I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], I C [...], i wyjaśniając, że orzeczenia wydane w tych sprawach wraz z uzasadnieniami zamieszczone zostały na Portalu Orzeczeń (Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w K.) stanowiącym Biuletyn Informacji Publicznej. Skarżącemu wskazano dokładny adres internetowy, pod którym informacje objęte jego wnioskiem są dostępne. Sąd administracyjny badający skargę na bezczynność Prezesa Sądu, był w tej sytuacji zobowiązany zbadać, czy poinformowanie Skarżącego pismem z [...] października 2020 r. o umieszczeniu wnioskowanej informacji na portalu orzeczeń Sądu, w BIP, ze wskazaniem dokładnego adresu internetowego pod którym informacje te są dostępne - jako źródła informacji publicznej, stanowi prawidłowe załatwienie wniosku oraz czy informacje tam zawarte odnoszą się bezpośrednio do meritum tego wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 05 października 2021 r. sygn. III OSK 6030/21). Dokonując kontroli w tym zakresie, Sąd stwierdził, że wniosek Skarżącego załatwiono prawidłowo i terminowo. W sprawie bezsporne pozostaje, że R. S. domagał się kopii wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami, wydanych w roku 2016 zarejestrowanych w repertorium C oraz Ca pod symbolem 056 i 056s. W zakreślonym terminie Skarżącemu udzielono odpowiedzi, że wszystkie wskazane w jego wniosku wyroki wraz z uzasadnieniami są dostępne w Biuletynie Informacji Publicznej, znajdującym się pod wskazanym adresem internetowym. Podkreślić trzeba, że w 2016 r. pod symbolem 056s w Wydziale Cywilnym - nie zapadły żadne orzeczenia - co dokumentuje korespondencja Przewodniczącej Wydziału Cywilnego, skierowana do Prezesa Sądu (k.9 akt adm.). Bezczynność w udostępnieniu informacji publicznej polega na tym, że podmiot zobowiązany do podjęcia czynności materialno-technicznej, czyli do udostępnienia informacji publicznej (art. 14 u.d.i.p.), takiej czynności nie podejmuje, nie wydaje decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej bądź o umorzeniu postępowania (art. 16 ust. 1 i art. 17 u.d.i.p.), ani na piśmie nie udziela wskazanej wyżej odpowiedzi. Bezczynność ma miejsce również wtedy, gdy organ błędnie uznaje, że nie jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w badanej sprawie. Skarżący kwestionuje jednak legalność działania Prezesa Sądu, polegającego na wskazaniu wnioskodawcy dokładnego adresu internetowego pod którym wnioskowane przez niego informacje są dostępne w BIP. Analiza argumentacji skargi wskazuje, że istota sporu w badanej sprawie dotyczy de facto nie dostępu - w rozumieniu u.d.i.p. - ale sposobu "dostarczenia" Skarżącemu żądanej informacji publicznej. Dokonując oceny zasadności złożonej skargi Sąd doszedł do przekonania o jej bezzasadności. Należy bowiem wskazać, że z woli samego ustrojodawcy wyrażonej w art. 61 Konstytucji RP prawo do informacji może być realizowane w różnych formach (por. W. Skrzydło [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. VII, Warszawa 2013, art. 61.). Trzeba też zaakcentować, że ustawa o dostępie do informacji ma służyć określonemu celowi – istotą dostępu do informacji publicznej i regulacji dotyczących tej kwestii jest zapewnienie transparentności działania władzy publicznej i zapewnienie obywatelom środków zmierzających do realizacji tego celu. Z uwzględnieniem tak rozumianych celów należy interpretować przepisy u.d.i.p. W badanej sprawie, Skarżący osadzony w areszcie śledczym, wniósł o dostarczenie kopii wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami we wskazanych sprawach zarejestrowanych w 2016 r. Jak wynika z akt, w okresie otwartym do załatwienia wniosku Skarżącego, wszystkie wyroki wskazane we wniosku Skarżącego wraz z uzasadnieniami zostały udostępnione w BIP. Podmiot zobowiązany, w zakreślonym prawem terminie zawiadomił Skarżącego o braku stosowania trybu wnioskowego w związku z ujawnieniem żądanej informacji w BIP wraz z podaniem precyzyjnego adresu internetowego, pod którym się ona znajduje. Te ustalenia pozostają bezsporne. Zaakcentować trzeba, że rozpoznając sprawę Sąd miał na uwadze fakt, że Skarżący przebywa w areszcie śledczym, gdzie dostęp do Internetu z natury rzeczy podlega ograniczeniom. Należy jednak też zauważyć, że celem ustawy o dostępie do informacji publicznej jest określenie zasad i trybu uzyskania informacji publicznej. Problem możliwości zapoznania się z - udostępnionymi - informacjami i dostępu osób osadzonych do stron internetowych był przedmiotem rozstrzygnięcia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który w wyroku z dnia [...] stycznia 2016 r. skarga nr [...] w sprawie K. przeciwko E. zwrócił uwagę, że osadzenie nieuchronnie pociąga za sobą szereg ograniczeń komunikacji więźniów ze światem zewnętrznym, w tym ich możliwości otrzymywania informacji, a w świetle art. 10 Konwencji, państwa-strony Konwencji o prawach człowieka nie mają obowiązku przyznawania więźniom dostępu do Internetu. ETPC stanął na stanowisku, że prawo do informacji nie może być interpretowane jako nałożenie na państwo pozytywnych obowiązków w zakresie gromadzenia i rozpowszechniania informacji z urzędu. Sąd sprawę niniejszą rozpoznający argumentację tę podziela. Należy zauważyć, że u.d.i.p. nie reguluje zasad - dostarczania udostępnionej - informacji publicznej, ale zasady - dostępu - do informacji. Ustawodawca nie nałożył na podmioty zobowiązane do udostępniania informacji, obowiązków w zakresie sposobu ich rozpowszechniania. Kierując się wskazówkami zawartymi w wyroku ETCP w sprawie K. przeciwko E. , Sąd wziął pod uwagę charakter wskazanej we wniosku R. S. informacji (kopie - wszystkich - wyroków wydanych w SO w K. w 2016 r. o symbolach 056 i 056s w 2016 r. wraz z uzasadnieniami). Mając na uwadze - konkretne - okoliczności badanej sprawy Sąd stwierdził, że co do zasady, u.d.i.p. na równi w tym zakresie (tj. w zakresie "dostarczania" informacji) traktuje zarówno osoby osadzone, jak i inne osoby, które choćby z uwagi np. na wiek, wykluczenie cyfrowe, czy inne ograniczenia nie są w stanie samodzielnie dotrzeć do informacji - dostępnych - w BIP. Nawet w takich przypadkach ustawodawca nie wprowadza wyjątku od zasady, że tryb wnioskowy jest przewidziany dla informacji, których nie zamieszczono w BIP lub w centralnym repozytorium. Rozpoznając niniejszą sprawę należało mieć na uwadze, że celem u.d.i.p. nie jest zaspokajanie indywidualnych (prywatnych) potrzeb, w postaci uzyskiwania informacji dotyczących wprawdzie kwestii publicznych, lecz przeznaczonych dla celów handlowych, edukacyjnych, zawodowych czy też na potrzeby toczących się postępowań sądowych. Ustawa o dostępie do informacji publicznej ma służyć uniwersalnemu dobru powszechnemu związanemu z funkcjonowaniem publicznych instytucji. Zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych, utrwalił się wobec tego pogląd, iż wnioski o udostępnienie informacji publicznej składane przez podmioty, których interesów dotyczą nie są wnioskami o udzielenie informacji publicznej, nie odnoszą się bowiem do "sprawy publicznej". Powyższe stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie (zob. wyrok NSA z dnia 11 marca 2015 r., I OSK 918/14; wyrok NSA z dnia 4 lutego 2015 r., I OSK 430/14; wyrok NSA z dnia 30 października 2012 r., I OSK 1696/12; wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2015 r., I OSK 617/14; wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2014 r., I OSK 2496/14; wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., I OSK 769/12) i literaturze (por. P. Szustakiewicz, Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1638/14, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2016, nr 4, s. 171 i nast.; I. Kamińska, M. Rozbicka-Ostrowska, Ustawa o dostępie do informacji publicznej. Komentarz, Warszawa 2016, s. 25, 68; M. Jabłoński, Udostępnianie informacji publicznej w trybie wnioskowym, Wrocław 2009, s. 151). Stanowisko to również w całości podziela Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą. Podkreślić trzeba szczególnie, że w badanej sprawie fakt udostępnienia wnioskowanej informacji publicznej, w całości, jest niesporny. Informacje objęte żądaniem wniosku Skarżącego pozostają udostępnione w BIP Sądu Okręgowego w K. i są - powszechnie - dostępne. Cel u.d.i.p. został zatem bezspornie zrealizowany. Odrębną kwestię stanowi możliwość pozyskania - przez Skarżącego - udostępnionych w BIP informacji. Należy jednak podkreślić, że celem u.d.i.p. nie jest zaspokajanie indywidualnych (prywatnych) potrzeb. Natomiast Skarżący jako osoba osadzona musi liczyć się z konsekwencjami jakie niesie za sobą odosobnienie. Z tych też przyczyn Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił w całości.