IV SO/Po 2/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Sędzia NSA Grażyna Radzicka po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2012r. wniosku S. "D. M." o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata postanawia odmówić prawa pomocy S. "D. M." przed formalnym złożeniem skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...]złożyło wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w dniu 1 marca 2012r. wydał postanowienie, w którym odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że podstawą odmownego rozpatrzenia wniosku był fakt, iż skarżące Stowarzyszenie nie korzysta z żadnej możliwości zdobycia środków finansowych. S "D M" złożyło sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia przyznając, że nie wykazało wcześniej, iż podjęło jakiekolwiek czynności, które zapewniłyby dochód będący zabezpieczeniem finansowym na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Wnioskodawca wskazał, iż zwrócił się do Burmistrza Gminy N. oraz do biura poselskiego p. K. P. we W. o wsparcie finansowe lub prawne. W obu przypadkach odmówiono wsparcia. Skarżący wskazał również, iż przeprowadził składkę wśród mieszkańców, lecz udało się zebrać zaledwie 329 zł. W sprzeciwie podniesiono, że stowarzyszenie powstało w chwili, gdy pojawiło się niebezpieczeństwo uprzemysłowienia wsi. Wnioskodawca podniósł, iż jego główną działalnością są imprezy artystyczne i edukacyjne mające na celu integracje mieszkańców a w momencie powstania nie był świadomy, iż będzie występował do sądów. Dodatkowo wskazano na bierność i nieświadomość mieszkańców, w tym w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył więc, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Sprawa przyznania prawa pomocy rozpatrywana jest od początku w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Na wstępie przypomnieć należy, że przepisy art. 245 i art. 246 P.p.s.a. stanowią odstępstwo od generalnej zasady zawartej w art. 199 P.p.s.a. ponoszenia przez stronę kosztów postępowania sądowo - administracyjnego. Celem instytucji prawa pomocy jest zatem zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym, jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z kolei przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a.). Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie wykazane (uprawdopodobnione) przez stronę (por. J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). Sąd wydając postanowienie o udzieleniu prawa pomocy musi na podstawie całokształtu informacji przekazanych przez wnioskodawcę nabrać przekonania, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w zakresie objętym wnioskiem o udzielenie pomocy. W tym miejscu należy wskazać, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Jak wynika z przedłożonego urzędowego formularza PPPr i Regulaminu wynika, iż Stowarzyszenie prowadzi działalność społeczną. Z przedłożonych dokumentów wynika, że działalność stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej członków i uzyskuje środki na swoją działalność z dobrowolnych składek członkowskich. W przedmiotowej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Za nie wystarczające uznać bowiem należy twierdzenie, iż Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, dochodu lub zysków a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków. Podobnie ocenić należy działania mające na celu uzyskanie pomocy finansowej od Burmistrza Gminy, z biura poselskiego oraz prowadzenie zbiórki wśród mieszkańców. Podkreślić należy, iż wnioskodawca nadal nie wykazał, aby przeprowadził zbiórkę wśród członków stowarzyszenia, unikając tym samym możliwości zgromadzenia środków koniecznych do prowadzenia sprawy przewidzianej w Regulaminie Stowarzyszenia, który w §12 przewiduje, iż Stowarzyszenie uzyskuje środki na działalność z dobrowolnych składek członkowskich. Nic nie stoi bowiem na przeszkodzie, aby członkowie stowarzyszenia w przypadku braku innych źródeł finansowania, celem skutecznego prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego zebrali środki konieczne do opłacenia wpisu sądowego i opłacenia pełnomocnika z wyboru. Jeżeli bowiem działalność stowarzyszenia związana jest z realizacją jego praw przed sądem, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Wnioskodawca powinien więc wziąć pod uwagę swój udział w przedmiotowym postępowaniu sądowym i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki np. formie składek członkowskich zgromadzonych na podstawie uchwały Walnego Zgromadzenia Członków Stowarzyszenia. Brak podjęcia w/w działań mających na celu zgromadzenie środków na opłacenie kosztów sądowych, oznacza przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych co rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Należy nadmienić, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (por. postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Dlatego wyłącznie wyczerpanie możliwości zgromadzenia środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych przesądza o przyznaniu Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym stanie rzeczy uznano, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy, skoro samo Stowarzyszenie nie wykorzystało przewidzianych prawnie możliwości pozwalających na zgromadzenie środków finansowych na prowadzenie owej działalności. Z tego względu na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.