IV SPP/Po 51/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta po rozpoznaniu dnia 14 maja 2019 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi R.P. i M.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia zwolnić R.P. od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia z dnia 25 marca 2019 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 marca 2019 r. o umorzeniu postępowań zażaleniowych. Postanowieniem z dnia 12 marca 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu umorzył siedem postępowań zażaleniowych. Zażalenie na ww. postanowienie złożył R. P.. W zażaleniu wniósł o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jak wynika z akt sprawy postanowieniem z 21 marca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę M. P., a postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę R. P.. Postanowienia te są prawomocne. Podkreślenia wymaga, że w toku trwającego niemal dwa i pół roku postępowania skarżący składali ustawiczne wnioski, sprzeciwy, zażalenia na zarządzenia oraz postanowienia wpadkowe Sądu dążąc do uniemożliwienia ostatecznego zakończenia sprawy. Również przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym już złożonym w niniejszej sprawie. Pierwszy złożony w niniejszej sprawie przez R. P. wniosek o przyznanie prawa pomocy został rozstrzygnięty odmownie postanowieniem referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 czerwca 2017 r., utrzymanym następnie w mocy postanowieniem Sądu z dnia 22 sierpnia 2017 r. Zauważyć jednocześnie trzeba, że skarżący w imieniu własnym oraz brata, a także zarządzanych przez nich Spółek zainicjował do tej pory 243 postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu. Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych w tym zakresie, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez Skarżących, licznych i merytorycznie wątpliwych postępowań sądowych finansowane są przez podatników. Zdaniem Sądu takie działanie skarżącego nie zmierza do ochrony ich praw, lecz stanowi cel sam w sobie i oceniane powinno być jako nadużycie prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje, że do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. Każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego. Prawo to winno być jednak wykonywane zgodnie z celem, na który zostało przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (por. postanowienia NSA z 16 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1992/14, z 18 marca 2014 r. sygn. akt I OZ 175/14, z 5 listopada 2015 r. sygn. akt I OZ 1382/15; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tak samo należy ocenić działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych w celu innym, niż ochrona swych praw – ten sposób wpływa na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochrony prawnej (H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu, w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980–2005. Warszawa 2005, s. 136). Nadużyciem prawa jest zatem wykorzystywanie instytucji procesowej wbrew jej funkcji i celowi. Funkcją i celem postępowania sądowoadministracyjnego jest zaś rozstrzygnięcie sporu między stronami co do legalności działania lub bezczynności (przewlekłości) organu administracji publicznej, rzutujących na prawa lub obowiązki strony. Wnoszenie zatem do sądu administracyjnego skargi, która nie ma służyć rozstrzygnięciu realnego sporu między stronami bądź kontroli legalności działania (bezczynności administracji) czy której rozstrzygnięcie nie będzie rzutowało na prawa lub obowiązki stron – może być oceniane pod kątem nadużycia prawa (tak NSA w postanowieniu z 16 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1992/14; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Taki też charakter ma w ocenie Sądu działanie skarżącego. Mając na uwadze opisane wyżej zachowanie skarżącego Sąd doszedł do przekonania, że negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w części objętej wniesionym przez skarżącego zażalenia, od którego winien być pobrany wpis sądowy, przy opisanej wyżej postawie skarżącego uniemożliwi ostateczną oceną przez Naczelny Sąd Administracyjny zasadności umorzenia postępowań zażaleniowych oraz będzie generować koszty związane z wydawaniem kolejnych orzeczeń, zasadnym jest przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie obejmującym wpis sądowy od zażalenia wskazanego w sentencji postanowienia. Wydając przedmiotowe orzeczenie uwzględniono fakt, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 maja 2016r. sygn. akt II OZ 477/16 zaakceptował szczególną ocenę przesłanek w zakresie przyznania prawa pomocy w sytuacji nadużycia przez skarżącego prawa do Sądu. Mając powyższe na uwadze zasadnym jest przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie wskazanym w sentencji postanowienia. Jednocześnie Sąd wskazuje, że zwalniając częściowo skarżącego od kosztów związanych z wpisem od konkretnego zażalenia, Sąd nie zmienia swego stanowiska prezentowanego w rozpoznawanej sprawie, co do faktu że brak jest uzasadnienia aby skarżący korzystał z prawa pomocy, jednakże ekonomia procesowa wskazuje na potrzebę poddania kontroli konkretnego postanowienia, natomiast skarżący składając kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy tę kontrolę skutecznie uniemożliwia. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 245 §1-3, art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia