I SA/Rz 121/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Piotr Popek /spr./, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi D.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca do września 2020r. uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi D.B. (dalej: wnioskodawca/skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...], którą odmówiono wnioskodawcy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca do września 2020 r. Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Pismem z dnia 29 października 2020 r. wnioskodawca zwrócił się do organu o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek z lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r. Wniosek został złożony na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm., dalej: ustawa o szczególnych rozwiązaniach). We wniosku wnioskodawca oświadczył, że nie spełnia kryteriów kwalifikujących go do objęcia postępowaniem upadłościowym. Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. organ odmówił wnioskodawcy prawa do przedmiotowego zwolnienia. Organ przytoczył treść art. 31zo ust. 8 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, który reguluje przesłanki przyznania zwolnienia za okres lipiec-wrzesień 2020 r. Ponadto organ wskazał, że zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek stanowi pomoc publiczną. Pomoc tę może otrzymać przedsiębiorstwo, które na dzień 31 grudnia 2019 r. oraz na dzień złożenia wniosku nie było w trudnej sytuacji finansowej. Jak podał organ, w powyższych datach na koncie wnioskodawcy figurowało zadłużenie, którego wysokość przekracza przypis składek za 2019 rok. W związku z powyższym – w ocenie organu – przedmiotowe zwolnienie wnioskodawcy nie przysługuje. W skardze na powyższą decyzję, skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 31zo ust. 8 ustawy o szczególnych rozwiązaniach poprzez odmowę udzielenia zwolnienia, mimo spełnienia określonych w tym przepisie przesłanek, a także przyjęcie błędnej definicji "przedsiębiorstwa w trudnej sytuacji finansowej". Skarżący podniósł, że art. 31zo ustawy o szczególnych rozwiązaniach nie formułuje zakazu udzielania zwolnienia podmiotom posiadającym zadłużenie w opłacaniu składek. Skarżący podkreślił, że organ nie wskazuje podstawy prawnej dla przyjętej przez niego definicji podmiotu znajdującego się w trudnej sytuacji finansowej. Według skarżącego, okoliczność istnienia zaległości w opłacaniu składek przez niego, na którą powołuje się organ, nie stanowi przesłanki do uznania, że jest on w "trudnej sytuacji". W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie i wskazał, że pomoc publiczna "może być przyznana przedsiębiorstwu, które na dzień 31 grudnia 2019 r. nie znajdowało się w trudnej sytuacji w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE)". Następnie organ stwierdził, że przedsiębiorstwo znajduje się w trudnej sytuacji, gdy m.in. spełnia kryteria kwalifikujące go do objęcia postępowaniem upadłościowym. Organ przyjął, że podmiot, który nie opłaca swoich należności przez ponad rok, spełnia tę przesłankę. Jako że organ przekazał sprawę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sąd ten postanowieniem z dnia 15 września 2021 r. – w związku z nowelizacją rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz.U. z 2020 r. poz. 1773 ze zm.) – stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę WSA w Rzeszowie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie miał na uwadze, co następuje. W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.) Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że zaskarżoną decyzję należy uchylić. Skarżący wystąpił o zwolnienie przewidziane w przepisie art. 31zo ust. 8 ustawy o szczególnych rozwiązaniach. Jak wynika z lakonicznego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, podstawą odmowy udzielania wnioskowanego wsparcia był fakt zalegania z opłaceniem przez skarżącego składek na rzecz ZUS, co spowodowało, że organ ten uznał, że skarżący znajdował się w trudnej sytuacji, a to – w ocenie organu – uniemożliwia przyznanie ulgi. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać przede wszystkim na brak należytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Sąd podkreśla, że decyzja powinna zawierać uzasadnienie odpowiadające wymogom z art. 107 § 1 pkt 4 i 6 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm., dalej K.p.a.). Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 4 i 6 K.p.a., decyzja zawiera powołanie podstawy prawnej oraz uzasadnienie prawne i faktyczne. Z kolei jak stanowi art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Przy czym szczególne znaczenie ma wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Oznacza to konieczność dokonania wykładni przepisów stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w decyzji wraz z argumentami przemawiającymi za jej przyjęciem. Innymi słowy decyzja, którą otrzymuje strona, powinna w uzasadnieniu wskazywać jakie przepisy i dlaczego zadecydowały o takim, a nie innym określeniu jej praw lub obowiązków. Tylko decyzja spełniająca te kryteria może w pełni realizować zasady ogólne postępowania administracyjnego, wyrażające się w prowadzeniu postępowania w sposób budzący zaufanie do organów administracji (art. 8 K.p.a.), oraz przekonywaniu polegającym na wyjaśnieniu stronie zasadności przesłanek, którymi kierowano się przy załatwianiu sprawy (art. 11 K.p.a.). Zaznaczenia wymaga, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) lub częściowo odmowne dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Strona powinna uzyskać jasną i zrozumiałą informację z jakich powodów jej wniosek nie został rozpatrzony pozytywnie, czego wymaga realizacja wzmiankowanej wyżej zasady przekonywania z art. 11 K.p.a.. Jak wynika z akt sprawy, w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ nie powołał się na żadną podstawę prawną, która według jego oceny, wykluczałaby możliwość korzystania za zwolnienia ze składek przez te firmy, które znajdowały się w trudnej sytuacji w grudniu 2019 r. i na dzień złożenia wniosku. Dopiero w odpowiedzi na skargę organ wskazał, że stanowisko swoje opiera na "rozporządzeniu Komisji (UE)", nie precyzując przy tym o jakie konkretnie regulacje chodzi. Przedmiotem kontroli sądu nie są jednak wywody zawarte w odpowiedzi na skargę, lecz prawidłowość wydanej przez organ decyzji (por. wyrok WSA w Lublinie z 6 lutego 2020 r., III SA/Lu 366/19, wyrok WSA w Bydgoszczy z 1 grudnia 2020 r., I SA/Bd 607/20). Należy podkreślić, że strona ma prawo poznać argumentację organu zapoznając się z uzasadnieniem decyzji, aby mogła, procesowo ją kwestionując, odnieść się do tej argumentacji i przedstawić swoje racje, w czym wyraża się zasada prawa do obrony. W niniejszej sprawie skarżący – na co słusznie zwraca uwagę w skardze – musiał domyślać się, w oparciu o jaką podstawę prawną organ odmówił mu wnioskowanej preferencji. Działanie organu spowodowało, że również Sąd nie jest w stanie skontrolować prawidłowości tez podnoszonych w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. W konsekwencji Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 1 pkt 4) i 6) oraz § 3 K.p.a., co – w przekonaniu Sądu – stanowi samoistną przesłankę do wyeliminowania z obrotu tego rozstrzygnięcia. Ponownie rozpatrując sprawę organ usunie stwierdzone uchybienia i wydając ewentualne rozstrzygnięcie w formie decyzji, zawrze w niej prawidłowe uzasadnienie, zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 K.p.a., w sposób umożliwiający poznanie motywów rozstrzygnięcia zarówno skarżącemu, jak też – ewentualnie – sądowi administracyjnemu. Organ uwzględni przy tym aktualnie obowiązujące regulacje prawa unijnego. Nie wyręczając organu z jego obowiązków wskazania i wyjaśnienia stronie podstawy prawnej podejmowanych rozstrzygnięć, zwrócić jednak należy uwagę organowi, że trzecie zmiany Komunikatu Komisji (UE) w tymczasowych ramach środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (Dz.Urz. UE.C.2020 poz. 218 str. 3 z dnia 2 lipca 2020r.; z mocą obowiązującą od 29 czerwca 2020 r.) wprowadziły do punktu 3.1 przepis 3.1.22 lit.ca, w którym Komisja wskazała, że w drodze odstępstwa od przepisów, na które enigmatycznie w odpowiedzi na skargę powołał się organ, pomoc można przyznać mikroprzedsiębiorstwom i małym przedsiębiorstwom, które w dniu 31 grudnia 2019r. już znajdowały się w trudnej sytuacji, pod warunkiem że nie są one objęte zbiorowym postępowaniem upadłościowym na podstawie prawa krajowego oraz nie otrzymały pomocy na ratowanie (która nie została spłacona), ani pomocy na restrukturyzację (i nadal podlegają planowi restrukturyzacji). Mając na uwadze powyższe, stwierdzając naruszenie przez organ przepisów prawa procesowego w stopniu istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że konieczne stało uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.