I SA/Rz 151/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Piotr Popek /spr./, Sędzia WSA Jarosław Szaro, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 maja 2021 r. sprawy ze skargi "A." S.A. z siedzibą w O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie długu celnego - p o s t a n a w i a - 1) odrzucić skargę, 2) zarządzić zwrot od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz skarżącej "A." S.A. z siedzibą w O. kwoty 400 (czterysta) złotych uiszczonej tytułem wpisu od skargi. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: DIAS), po rozpatrzeniu odwołania "A" SA z siedzibą w O. (dalej: spółka, skarżąca) od decyzji Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego (dalej: NPUCS), decyzją z dnia [...] grudnia 2020r., nr [...], uchylił decyzję NPUCS z [...]sierpnia 2020r., nr [...], którą stwierdzono powstanie długu celnego w przywozie w kwocie 11 449 zł w związku z usunięciem spod dozoru celnego towarów, podlegających należnościom przywozowym, objętych procedurą tranzytu wg. T1 MRN [...], z dnia 28 sierpnia 2015r. – w części dotyczącej określenia kwoty wynikającej z długu celnego i określił tę kwotę w wysokości 11 422 zł, w pozostałym zakresie utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. W piśmie z dnia 27 lipca 2020r. (data wpływu do organu: 31 lipca 2020r.) radca prawny T.Z. zgłosił organowi I instancji przystąpienie do sprawy w przedmiocie długu celnego w charakterze pełnomocnika spółki, przedkładając umocowanie do działania w jej imieniu w sprawie, nie tylko przed organami administracji publicznej, ale również sądami administracyjnymi. W dokumencie zawierającym umocowanie dla pełnomocnika wskazano, że obejmuje on w szczególności uprawnienie do działania imieniem spółki w sprawie oznaczonej sygnaturą spraw [...], prowadzonej przez NPUCS. Odwołanie od decyzji NPUCS spółka wniosła samodzielnie, niemniej jednak nie wypowiedziała udzielonego radcy prawnemu T. Z. pełnomocnictwa. DIAS prowadząc postępowanie odwoławcze, wysyłaną do strony korespondencję kierował bezpośrednio do niej, z pominięciem pełnomocnika. Podobnie wydaną w sprawie decyzję z dnia [...] grudnia 2020r. skierował także bezpośrednio do spółki, która odebrała ją 28 grudnia 2020r. Skargę na decyzję z [...] grudnia 2020r. wniosła spółka (w ustawowym terminie do dokonania tych czynności), domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania w sprawie, ewentualnie uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła w szczególności naruszenie art. 145 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2020r. poz. 1235 z późn. zm., zwanej dalej: Ordynacją) w zw. art. 73 ustawy z dnia 19 marca 2004r. – Prawo celne (Dz. U. z 2020r. poz. 1382 – zwane dalej: Prawem celnym) poprzez pominięcie ustanowionego w sprawie pełnomocnika i doręczenie zaskarżonej decyzji bezpośrednio skarżącej. DIAS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: P.p.s.a.) skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. W myśl zaś art. 52 § 2 P.p.s.a. przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a (art. 53 § 1 P.p.s.a.). Mając na uwadze przytoczoną wyżej regulację stwierdzić należy, że stronie przysługuje skarga do sądu administracyjnego na decyzję, która jest ostateczna w administracyjnym toku instancji, co do zasady, w skutek rozpatrzenia przez właściwy organ wniesionego w sprawie przez nią środka odwoławczego. W niniejszej sprawach skarżąca skorzystała z przysługującego jej prawa do wniesienia odwołania od decyzji NPUCS, w następstwie czego DIAS decyzją z [...] grudnia 2020r. uchylił w części to rozstrzygnięcie i określił kwotę wynikającą z długu celnego powstałego w związku z usunięciem spod dozoru celnego towarów. Fakt wydania (podpisania) decyzji przez organ odwoławczy jest bezsporny między stronami, podobnie jak to, że do doręczenia decyzji doszło z naruszeniem art. 145 § 2 Ordynacji. DIAS w odpowiedzi na skargę nie neguje działania skarżącej w sprawie poprzez pełnomocnika, jednakże wspierając swoją argumentację przykładami wyroków sądów administracyjnych podkreśla, że spółka miała zagwarantowaną możliwość zaskarżenia decyzji, skoro z uprawnienia tego skorzystała, wnosząc skargę w sprawie. Tak więc, mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że spór pomiędzy spółką a organem toczy się wokół konsekwencji doręczenia decyzji z pominięciem pełnomocnika, wbrew art. 145 § 2 Ordynacji. Zgodnie z art. 145 § 2 Ordynacji, który znajdował zastosowanie w tym przypadku, jeżeli ustanowiono pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi pod adresem wskazanym w pełnomocnictwie. Prawne konsekwencje doręczenia decyzji bezpośrednio stronie, z pominięciem prawidłowo umocowanego i działającego w sprawie pełnomocnika (z czym mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie) są przedmiotem rozbieżnych ocen sądów administracyjnych, z Naczelnym Sądem Administracyjnym włącznie. Niektóre sądy przyjmują bowiem, że czym innym jest brak doręczenia decyzji, a czym innym jego wadliwe doręczenie, wobec czego należy oceniać każdorazowa wpływ wadliwego doręczenia na wynik sprawy, w kontekście skutków jakie dana decyzja wywiera na zakres praw i obowiązków strony (wyrok NSA z dnia 29 listopada 2019 r., sygn. I GSK 194/17 – dost. CBOiS – orzeczenia.nsa.gov.pl). Inne natomiast stoją na stanowisku, że przepis art. 145 § 2 Ordynacji nie dopuszcza żadnych wyjątków i zgodnie z zasadą oficjalności doręczeń obarcza organy prowadzące postępowanie obowiązkiem doręczania wszystkich pism procesowych pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie (wyr. NSA z 17 września 2020r., sygn. I FSK 1658/17, 17 stycznia 2020r., sygn. II FSK 2269/18, 3 grudnia 2019r., sygn. II FSK 3728/17, 14 marca 2018r., sygn. 23 listopada 2017r., sygn. I GSK 2262/15 – wszystkie dost. w CBOiS). Od dnia powiadomienia organu o ustanowieniu pełnomocnika powinien mieć on bowiem zapewniony udział w postępowaniu jak strona, a pominięcie pełnomocnika strony w czynnościach postępowania jest równoznaczne z pominięciem strony i wywołuje te same skutki prawne. Pominięcie pełnomocnika w toku czynności postępowania podatkowego, uniemożliwia stronie ochronę jej praw i interesów oraz otrzymanie ochrony prawnej, jaką powinna uzyskać w demokratycznym państwie prawa. Strona postępowania administracyjnego, ustanawiająca pełnomocnika, chroni się przed skutkami nieznajomości prawa, a jeżeli organ administracji pomija pełnomocnika w toku czynności postępowania administracyjnego, to niweczy skutki staranności strony w dążeniu do ochrony swych praw i interesów oraz otrzymania takiej ochrony prawnej, jaką powinna ona uzyskać w państwie prawa. Tak więc, zgodnie z poglądem NSA, wyrażonym między innymi w wyroku 17 września 2020r., sygn. I FSK 1658/17, doręczenie pisma bezpośrednio stronie w sytuacji, w której działa ona w sprawie poprzez swojego pełnomocnika, nie wywołuje żadnych skutków, nie tylko procesowych, ze wszystkimi tego konsekwencjami. Sąd z niniejszym składzie zgadza się z tym poglądem, albowiem znajduje on uzasadnienie w obowiązujących regulacjach prawnych, dotyczących prowadzenia postępowania podatkowego oraz odpowiednio stosowanych w postepowaniach w sprawach celnych (z mocy art. 73 Prawa celnego). Jak stanowi bowiem art. 212 zd. 1 Ordynacji, organ podatkowy, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia. W tym miejscu należy zaznaczyć, że za takie doręczenie można uznać jedynie doręczenie prawnie skuteczne, a więc zgodne z regulacjami prawa formalnego, tj. między innymi z art. 145 § 2 Ordynacji. Tak więc dopiero w następstwie prawidłowego, tj. zgodnego z prawem, doręczenia, decyzja wchodzi do obrotu prawnego. A contrario decyzja która nie została w taki sposób doręczona nie posiada takiego statusu, a w związku z tym uznać ją należy za decyzję nieistniejącą. Tym samym na tego rodzaju decyzję nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Sąd podziela także stanowisko NSA, wyrażone w wyroku z 11 kwietnia 2017r., sygn. I FSK 1453/15 (dost. CBOiS), że sprzeczne z art. 145 § 2 Ordynacji doręczenie decyzji stronie z pominięciem jej ustanowionego pełnomocnika nie wywołuje żadnych skutków prawnych, brak jest też podstaw do dywagacji na temat wpływu tego uchybienia na wynik sprawy, w aspekcie braku ujemnych skutków procesowych tego uchybienia dla strony. Oczywistym jest bowiem, że procedowanie nad nieistniającą w obrocie prawnym decyzją, a zatem gdy brak jest przedmiotu zaskarżenia, zawsze ma istotny wpływ na wynik sprawy, spełniając znamiona rażącego naruszenia prawa po myśli art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji. W kwestii nie tylko procesowych, ale także materialnoprawnych skutków wadliwego doręczenia Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się także w uchwale z 19 marca 2019r., sygn. I FPS 3/18 (dost. w CBOiS), stwierdzając, że przepisy dotyczące doręczeń mają m.in. funkcje gwarancyjne dla strony. Strona po to ustanawia pełnomocnika, aby ten prowadził jej sprawę. Jest to wyraz staranności w zakresie prowadzenia swych spraw. To pełnomocnik procesowy ma w sposób profesjonalny pilnować w toku postępowania interesów podatnika. Strona może nie mieć świadomości, a przede wszystkim wiedzy, w zakresie skutków prawnych otrzymanej informacji, że z określonym co do daty dniem, na skutek przesłanki z art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji, nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego podatnika za wskazany okres rozliczeniowy. Stąd też wszelkie pisma kierowane przez organ podatkowy powinny być kierowane do pełnomocnika. Doręczenie wprawdzie jest czynnością materialno-techniczną, regulowaną przez przepisy procesowe, wywołuje jednak daleko idące skutki materialnoprawne. W przypadku bowiem doręczenia zawiadomienia o prawidłowej treści, które spełnia przesłanki formalne oraz przesłanki materialnoprawne, co do rzeczywistego przebiegu zdarzeń (...) W żaden sposób zatem nie można uchybienia w zakresie naruszenia art. 145 § 2 Ordynacji oceniać w charakterze wpływu na wynik sprawy. Brak prawidłowego doręczenia zawsze w sposób istotny rzutuje na rozstrzygnięcie. Przyjęcie zaś odmiennej tezy, że naruszenie tego przepisu w określonym stanie faktycznym może nie mieć wpływu na wynik sprawy, niweczyłoby funkcje gwarancyjne art. 145 § 2 Ordynacji. Mając na uwadze powyższe stwierdzić więc należy, że na gruncie niniejszej sprawy, uchybienie przez organ odwoławczy zasadom dotyczącym doręczania pism, w tym wypadku decyzji, stronie, z pominięciem jej pełnomocnika, działającego za nią w sprawie, stanowi naruszenie art. 145 § 2 w zw. z art. 212 Ordynacji i jako takie pociąga również materialnoprawne skutki. W tej sytuacji nie sposób jest uznać, że zaskarżona decyzja weszła do obrotu prawnego i że istnieje jako ostateczna w administracyjnym toku instancji decyzja, od której stronie (jej adresatowi) przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Walor taki rozstrzygnięcie to uzyska dopiero po jego prawidłowym – zgodnym z prawem doręczeniu. W konsekwencji więc wniesiona przez spółkę skarga jest przedwczesna, gdyż została złożona na nieistniejącą decyzję. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. sąd odrzuci skargę jeżeli jej wniesienie jest niedopuszczalne z innych przyczyn niż wskazane w pkt 1-5a. Niedopuszczalna jest zaś skarga spółki, która została wniesiona na nieistniejące rozstrzygnięcie. Godzi się zauważyć, że w analogicznej sprawie o sygn. akt I SA/Rz 75/21, dotyczącej tej samej spółki tut. Sąd zajął identyczne stanowisko w postanowieniu z 23 marca 2021r. Mając więc na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. odrzucił skargę. O zwrocie wpisu orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a., który stanowi, że sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy.