I SA/Rz 23/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Grzegorz Panek /spr./, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2022 r. sprawy ze skargi W.P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca do maja 2020 roku za osoby ubezpieczone uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...]. Przedmiotem skargi W. P. (dalej: wnioskodawca/skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2020 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...], którą odmówiono skarżącemu zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za miesiąc od marca do maja 2020 r. za zatrudnionych pracowników. Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Pismem z dnia [...] maja 2020 r. wnioskodawca zwrócił się do organu o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek z marzec, kwiecień i maj 2020 r. za zatrudnionych pracowników. Wniosek został złożony na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm., dalej: ustawa o COVID-19). Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. organ odmówił wnioskodawcy prawa do zwolnienia z opłacania składek za zatrudnionych pracowników za wnioskowany okres, wskazując, że analiza konta płatnika wykazała, że skarżący jest zgłoszony do ubezpieczeń jako płatnik składek oraz osoba podlegająca ubezpieczeniom społecznym nr NIP [...]. O prawie do zwolnienia decyduje liczba osób zgłoszonych do ubezpieczenia na koncie danego płatnika. Na koncie skarżącego ([...]) brak jest zgłoszeń innych ubezpieczonych poza skarżącym jako osobą prowadzącą działalność gospodarczą. Pracownicy zostali zgłoszeni na NIP spółki, której skarżący jest wspólnikiem i to ona może ubiegać się o zwolnienie z opłacania składek za pracowników. Decyzją z dnia [...] września 2020 r. organ utrzymał w mocy poprzednie rozstrzygnięcie podtrzymując swoją argumentację. W skardze na powyższą decyzję, skarżący wskazał, że stanowisko organu jest dla niego niezrozumiałe a przepisy prawa nie uzależniają możliwości zwolnienia z opłacania składek od tego na jakie konta wpływają składki. W jego ocenie spełniał on warunki do uzyskania wnioskowanego zwolnienia. Na rozprawie w dniu 10 marca 2022 r. skarżący wskazał, że spółka której jest wspólnikiem uzyskała zwolnienie z tytułu składek opłacanych za pracowników lecz takiego zwolnienia nie odnotowali na indywidualnych kontach wspólnicy spółek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ administracji nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy czym uchybił wynikającej z art. 8 k.p.a. zasadzie prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organu. Poza tym trzeba wskazać, że w myśl art. 9 k.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Sąd bierze pod uwagę to, że postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji przypadło na okres trwającego od 20 marca 2020 r. stanu epidemii związanego z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (rozporządzenie Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii - Dz. U. poz. 491, ze zm.), co wiązało się z licznymi powszechnymi ograniczeniami, również natury procesowej. Zdając sobie również sprawę z realiów rozpoznawania tego rodzaju wniosków, ich ogromnej liczby, ograniczeń związanych z trwającym stanem epidemii, sąd uznał jednak, że nie mogą one uzasadniać niekorzystnych skutków jedynie dla jednej strony postępowania – skarżącego. Nie można bowiem pomijać celów, jakie przyświecały ustawodawcy wprowadzającemu przepisami ustawy o COVID-19 możliwość ubiegania się o zwolnienie z obowiązku płacenia należności z tytułu składek. Celem tym było przede wszystkim umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej nie tylko zadbania o zaspokojenie środków dla podstawowej egzystencji ich rodzin, ale również dopełnienia formalności dla nich nieznanych, z których uprzednio nie korzystali. W tych okolicznościach szczególnego znaczenia nabiera wynikający z art. 9 k.p.a. obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA z 6 września 2001 r., V SA 44/01). Obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. teza 1 wyroku NSA z 25 czerwca 1997 r., SA/Lu 2087/95). Obowiązek udzielania informacji stronie obejmuje cały tok postępowania od wszczęcia do jego zakończenia decyzją. Zakres przedmiotowy udzielania informacji stronie obejmuje zarówno informowanie o przepisach prawa materialnego, jak i przepisach prawa procesowego (por. wyrok NSA z 15 grudnia 2020 r., I OSK 1686/20; 7 października 2021 r., I GSK 471/21, I GSK 498/21 oraz I GSK 499/21; z 14 października 2021 r., I GSK 412/21). W toku postępowania organ administracji publicznej z urzędu udziela stronom i innym uczestnikom postępowania informacji, niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Natomiast oczekiwanie organu na odnośne wnioski stron i nieudzielenie takich informacji, wyjaśnień i wskazówek z powodu braku wniosku, narusza art. 9 k.p.a., co należy traktować jako wystarczającą (samodzielną) przesłankę do uchylenia decyzji, nawet gdy jest ona zgodna z prawem materialnym (por. wyrok NSA z 24 stycznia 2019 r., II OSK 790/18). Przepis art. 9 k.p.a., statuujący zasadę udzielania stronom informacji faktycznej i prawnej, nakłada na organ administracji państwowej obowiązek informowania strony, i to niezależnie od tego czy jest ona osobą fizyczną czy prawną, o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania. Obowiązek ten obciąża organ z urzędu, a jego bierność stanowi naruszenie prawa, bez względu na to w jakiej fazie postępowania miało miejsce. Gdyby niespełnienie tego obowiązku mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co dotyczy zwłaszcza stron działających bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, wówczas stanowi to wystarczającą podstawę do uchylenia aktu podjętego w takich warunkach (por. wyrok NSA z 9 listopada 2006 r., I OSK 6/06). W ocenie sądu wymogom wynikającym z art. 9 k.p.a. organ administracji rozpoznający wniosek skarżącego nie sprostał. W następstwie złożenia wniosku z dnia [...] maja 2020 r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 k.p.a., organ administracji powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ administracji powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącemu należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m.in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków. Za niewystarczające w tej mierze należy uznać pouczenie skarżącego, że on nie może ubiegać się o zwolnienie z opłacania składek za zatrudnionych pracowników a może uczynić, to spółka. Organ bowiem powinien także pouczyć o tym, że skarżącemu przysługuje zwolnienie z obowiązku opłacania składek jako osobie samodzielnie prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą. Należy tutaj zauważyć, że skarżący w swoim wniosku powoływał się na fakt zatrudniania pracowników oraz na to, że jest współwłaścicielem (wspólnikiem) spółki cywilnej. Okoliczność ta przy uwzględnieniu jego wyjaśnień, że miał kłopoty z wypełnieniem wniosku, powinna skłonić organ do ustalenia jaka była rzeczywista intencja wnioskodawcy i zwolnienia z opłacania jakich składek się domagał. Poprzestanie tylko na uznaniu, że wniosek dotyczy wyłącznie składek opłacanych za pracowników jest krzywdzące i nie uwzględnia formy prowadzonej działalności gospodarczej w której wspólnik może występować jako osoba reprezentująca spółkę, która zatrudnia pracowników oraz jako osoba fizyczna samodzielnie prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą. W tej bowiem sytuacji skarżący został pozbawiony prawa do zwolnienia ze składek opłacanych przez niego jako osoba samodzielnie prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą. Takie działanie organu nie zasługuje na aprobatę i jawi się jako zbyt formalistyczne a w szczególności wypaczające celce jakie miały realizować omawiane w sprawie przepisy poprzez umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Ponownie rozpoznając sprawę organ potraktuje wniosek skarżącego jako wniosek o zwolnienie ze składek przez niego opłacanych i nada mu stosowny bieg a w zależności od poczynionych ustaleń podejmie stosowne rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił wydane w sprawie decyzje, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329).