I SA/Rz 230/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Smoleń po rozpoznaniu w dniu 19 września 2016 r. sprzeciwu A. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 września 2016 r. sygn. I SA/Rz 230/16, o odmowie zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 kwietnia 2016 r., sygn. I SA/Rz 230/16, w przedmiocie odmowy przyznania spółce prawa pomocy, przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za II, III i IV kwartał 2013 r. oraz I kwartał 2014 r. - p o s t a n a w i a - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. I SA/Rz 230/16 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2016 r., sygn. I SA/Rz 230/16, referendarz sądowy, odmówił przyznania A. (dalej zwanej jako Spółka) prawa pomocy, w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi Spółki do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...], o odmowie rozłożenia na raty zaległości podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za II, III i IV kwartał 2013 r. oraz I kwartał 2014 r. Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że przyczyną odmowy uwzględnienia wniosku było stwierdzenie braku podstaw do szczególnego traktowania Spółki, w stosunku do pozostałych przedsiębiorców. Celem działania tej kategorii podmiotów jest bowiem pomnażanie majątku udziałowców, dlatego trudno jest znaleźć powody do ich specjalnego traktowania, poprzez udzielanie wsparcia ze środków publicznych. Referendarz sądowy zwrócił uwagę na wysoki kapitał zakładowy Spółki, przewyższający wielokrotnie kwotę żądanego wpisu od skargi, a także wysokość zobowiązań Spółki i poniesione przez nią straty za ostatnie dwa lata działalności, które w jego ocenie nie odzwierciedlają faktycznej kondycji Spółki, nie znajdując podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy, postanowieniem WSA z dnia 19 maja 2016 r., sygn. I SA/Rz 230/16. Następnie Spółka wystąpiła z wnioskiem o zmianę postanowienia referendarza, w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Skarżąca złożyła oświadczenie, które w swej treści jest niemalże identyczne jak poprzednio oświadczenie. Dodała jedynie, że zostały wszczęte wobec niej kolejne postepowania egzekucyjne, co jej zdaniem stanowi nową okoliczność, przemawiającą za zmianą postanowienia z dnia 18 kwietnia 2016 r. Postanowieniem z dnia 2 września 2016 r. sygn. I SA/Rz 230/16 referendarz sądowy odmówił zmiany swojego wcześniejszego postanowienia, stwierdzając, że nie nastąpiła zmiana okoliczności sprawy. W sprzeciwie na powyższe postanowienie Spółka wniosła o zmianę zaskarżanego postanowienia i przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem referendarza sądowego i uznała, że w niniejszej sprawie nastąpiła zmiana okoliczności uzasadniająca zmianę postanowienia referendarz z dnia 18 kwietnia 2016 r. W szczególności Spółka podała, że w dniu 28 lipca 2016 r. komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w Z. wszczął egzekucję przeciwko skarżącej na kwotę 834 302, 07 zł na podstawie tytułu wykonawczego wyroku Sądu Rejonowego w R. z dnia 11 września 2015 r. sygn. [...], opatrzonego klauzulą wykonalności. Powyższe wpłynęło negatywnie na kondycję finansową skarżącej, przez znaczące ograniczenie jej możliwości finansowych, zwłaszcza, że w toku tej egzekucji zajęte zostały rachunki bankowe Spółki. Jej bieżąca działalność została praktycznie całkowicie sparaliżowana na skutek zajęć wierzytelności dokonanych w toku prowadzonych przeciwko Spółce postępowań egzekucyjnych. W związku z powyższym sytuacja finansowa Spółki uległa znacznemu pogorszeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718; zwanej dalej P.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy określonych w art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że skarżąca Spółka kwestionuje zasadność odmowy przez referendarz sądowego w postanowieniu z dnia 2 września 2016 r. zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 kwietnia 2016 r. , o odmowie przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ponownie złożony przez pełnomocnika skarżącej wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych należy rozpatrzyć na podstawie art. 165 P.p.s.a., zgodnie z jego treścią: postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Regulacja ta pozwala zatem na uchylenie lub zmianę orzeczenia, wskutek zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. II OZ 132/14). Zgodnie z art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy prawnego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych objęte jest zatem zakresem częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie prawnej - gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej strony na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). W ponownie złożonym wniosku PPPr z dnia 1 września 2016 r. (k. 99-102 akt sądowych) skarżąca wskazała, że kapitał zakładowy Spółki wynosi 2 236 000 zł, zaś wartość jej środków trwałych 0 zł. Za ubiegły rok obrotowy (2015) Spółka odnotowała stratę w wysokości 2 972,18 zł, natomiast jej stan konta wynosi 0 zł. Natomiast wartość zaciągniętych przez skarżącą zobowiązań wynosi 12 697 369,80 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że od dnia złożenia poprzedniego wniosku PPPr z dnia 15 kwietnia 2016 r. pojawiły się nowe okoliczności, mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. wszczęcie egzekucji przeciw skarżącej na kwotę 834 302,07 zł. Powyższa okoliczność wpływa na jej sytuację finansową, poprzez znaczne ograniczenie jej możliwości finansowych, tym bardziej, że w toku egzekucji zostały zajęte rachunki bankowe Spółki. Nadto sytuacja finansowa nie uległa w żaden sposób poprawie. Nie bez znaczenia dla fatalnej kondycji finansowej skarżącej jest również to, że bieżąca działalność jest praktycznie całkowicie sparaliżowana na skutek zajęć wierzytelności dokonanych w toku prowadzonych przeciwko Spółce postępowań egzekucyjnych, których na dzień 23 lutego 2016 r., toczy się przeciwko Spółce dwanaście. Sytuacja Spółki uległa znacznemu pogorszeniu i jest na tyle zła, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie jakichkolwiek kosztów sądowych jakie wiążą się z przedmiotową sprawą, gdyż od kilku lat ponosi wyłącznie stratę z prowadzonej działalności. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że Spółka z o.o. prowadząca działalność gospodarczą, która nie wykazała, że utraciła płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. I OZ 208/08). Spółka w istocie nie wykazała, że boryka się z groźbą niewypłacalności - przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody oraz ponoszone także jej wysokie koszty. Nie można pominąć, że osoba prawna nie może powołać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że ich nie ma, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, str. 504). Sąd odnosząc się do stanowiska Spółki przedstawionego w kolejnym wniosku PPPr oraz w sprzeciwie stwierdza, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. Poniesienie pełnych kosztów sądowych nie spowoduje uszczerbku dla skarżącej, która nie znajduje się w sytuacji wyjątkowej, uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie, a argumentacja przedstawiona w sprzeciwie nie potwierdza istnienia takiej sytuacji. Wbrew twierdzeniom Spółki wszczęte wobec Spółki postępowania egzekucyjne nie mogą świadczyć o braku możliwości poniesienia przez nią kosztów sądowych i uiszczenia przez nią w niniejszej sprawie wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W załączonym do wniosku bilansie, na dzień 31 grudnia 2015 r. Spółka wykazywała posiadanie aktywów trwałych o wartości 5 620 804,28 zł oraz inwestycji długoterminowych w kwocie 1 098 740 zł w tym udziałów/ akcji w jednostkach powiązanych o wartości 1 073 900 zł oraz w pozostałych jednostkach na kwotę 24 840 zł. Spółka posiada zatem majątek znacznej wartości, w dalszym ciągu obraca środkami pieniężnymi w kwotach wielokrotnie przewyższających koszty sądowe. Podkreślenia wymaga, że zwłaszcza podmioty gospodarcze powinny przewidywać konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wydzielone na ten cel środki finansowe (por. H. Knysiak-Molczyk, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz I, 2009, s. 869-871). W związku z tym Spółka wnosząc skargę do sądu administracyjnego w sprawie związanej z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą, powinna uwzględnić wydatki wynikające z poniesienia kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 165 i art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.