I SA/Rz 362/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Panek po rozpoznaniu w dniu 22 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 sierpnia 2016 r. o sygn. akt I SA/Rz 362/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 1 września 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 545/15, oddalającym skargę T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...], w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2008 rok - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. T. S. (dalej: skarżący) wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego miesięczny dochód wynosi 3 100 zł. W części formularza PPF, przeznaczonej na uzasadnienie wniosku, skarżący zaznaczył, że nie jest stroną w sprawie. W związku z niepełnym charakterem złożonego oświadczenia, referendarz sądowy, zarządzeniem z dnia 1 lipca 2016 r., wezwał skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia, miedzy innymi przez określenie i udokumentowanie ponoszonych wydatków: Skarżący ustosunkowując się do przedmiotowego wezwania uchylił się od podania informacji, o które był wzywany, stwierdzając, że swoich wydatków nie jest w stanie udokumentować. Podniósł też, że kierowane do niego pytania ingerują w jego prywatność. Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2016 r. o sygn. akt I SA/Rz 362/16 referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia referendarz podkreślił, że skarżący złożył oświadczenie, na urzędowym formularzu, które nie zawierało jakichkolwiek informacji o wysokości ponoszonych przez niego wydatków. W tej sytuacji został on wezwany do uzupełnienia tych danych oraz przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych, celem określenia jego aktualnych zdolności płatniczych. Odmawiając jednak odpowiedzi na postawione mu pytania oraz przedstawienia wskazanych w wezwaniu dokumentów skarżący przesądził o negatywnym załatwieniu jego wniosku. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem referendarza, skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 29 sierpnia 2016 r. Podkreślił, że wniosek o przyznanie prawa pomocy wypełnił i nie ma nic do dodania. Ponadto ponownie wskazał, że nie jest stroną w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego, art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postepowania. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd musi rozważyć z jednej strony - interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy również zaznaczyć, że strona wszczynając spór na drodze sądowej powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jak wskazano powyżej, ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że ocena okoliczności przedstawionych na uzasadnienie żądania przez pryzmat ww. przesłanek nie przemawia za uwzględnieniem wniosku. Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, że skarżący nie wykazał w sposób przekonywujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stosownie bowiem do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponieważ użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić, odnosi się do wnioskodawcy, inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.. Sąd stwierdza, że w rozpatrywanej sprawie skarżący nie wykazał okoliczności, które mogłyby zostać ocenione w korzystny dla niego sposób i tym samym uzasadniać przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący został wezwany przez referendarza sądowego m.in. o przedstawienie dokumentów i dodatkowych wyjaśnień odnośnie średnich miesięcznych wydatków związanych z wyżywieniem, zakupem lekarstw oraz środków czystości, korzystaniem z telefonu, internetu, innych comiesięcznych wydatków obciążających jego budżet domowy, opłat za gaz, energię elektryczną,wodę, kanalizację oraz przedłożenie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych a także kopii zeznania podatkowego za 2015 r. Wiedział więc, że są one niezbędne do dokonania rzetelnej oceny jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych a pomimo tego nie uzupełnił w powyższym zakresie wniosku o prawo pomocy. W związku z powyższym Sąd uznał, że zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia referendarza sądowego z dnia 29 sierpnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy i działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.