I SA/Rz 370/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Tomasz Smoleń, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 listopada 2023 r. spraw ze skarg E.P. na postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 15 maja 2023 r., - nr 1801-IEE.7192.2.2023, - nr 1801-IEE.7192.3.2023, - nr 1801-IEE.7192.4.2023 w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargi. Przedmiotem skarg E. P. (dalej: Skarżąca/Zobowiązana) są postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie (dalej: DIAS) z 15 maja 2023 r. nr 1801-IEE.7192.4.2023, 1801-IEE.7192.3.2023 i 1801-IEE.7192.2.2023, o oddaleniu skarg na czynność egzekucyjną. Zaskarżone rozstrzygnięcia zostały oparte o następujące okoliczności faktyczne i prawne: Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. (dalej: NUS) wszczął i prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec Zobowiązanej na podstawie własnych tytułów wykonawczych z 19 stycznia 2022 r. nr: [...], [...], [...], [....], [...], [...], [...], [...], [...], [..], [...], wystawionych na podstawie decyzji Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu z 17 listopada 2021 r. nr 408000-COP.4103.56.2020.24, na należności w podatku od towarów i usług. Powyższe tytuły wykonawcze zostały doręczone Zobowiązanej 27 stycznia 2022 r. Zawiadomieniami z 9 lutego 2022 r. nr [...], [...], [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych Zobowiązanej w Banku [...] S.A., w [...] S.A. i w Banku [...] S.A. Ww. zawiadomienia, zostały doręczone dłużnikom zajętych wierzytelności 9 lutego 2022 r., a Zobowiązanej oraz jej małżonkowi 11 lutego 2022 r. W odpowiedzi na ww. zawiadomienia o zajęciu - Bank [...] S.A., poinformował, że zajęcie nie może zostać zrealizowane ze względu na brak wystarczających środków na zajętych rachunkach. [...] Bank S.A. poinformował, że nie może przystąpić do realizacji zajęcia, gdyż nie prowadzi dla Zobowiązanej rachunku bankowego. Natomiast Bank [...] S.A. poinformował, że zajęcie nie może zostać zrealizowane ze względu na brak środków na zajętym rachunku. Pismami z 18 lutego 2022 r., Zobowiązana wniosła do NUS skargi "na czynność egzekucyjną - zajęcie rachunku bankowego" - dokonaną na podstawie zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z 9 lutego 2022 r. Zobowiązana zarzuciła organowi egzekucyjnemu, że dokonał zajęcia jej środków oraz współmałżonka bez doręczenia im tytułów wykonawczych, na podstawie których dokonano zajęcia. Podniosła naruszenie art. 80 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.; dalej: u.p.e.a.), z uwagi na fakt zajęcia środków współposiadacza rachunku bankowego (tj. B. P.), wobec którego nie toczy się postępowanie egzekucyjne. Zobowiązana zwróciła się o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z wydruku aktu notarialnego sporządzonego przez notariusz K.W. z 9 lutego 2021 r., Repertorium A nr [...] - umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność majątkową. Wniosła też o wystąpienie do ww. banków celem wskazania, kto wpłacił i z jakiego tytułu środki pieniężne na zajęte rachunki bankowe. Zobowiązana wniosła też o uchylenie przedmiotowych zajęć. Zwróciła uwagę, że począwszy od 9 lutego 2021 r., pozostaje ze swoim mężem w rozdzielności majątkowej, co oznacza, że środki pieniężne znajdujące się na zajętych przez organ egzekucyjny rachunkach bankowych należą do B. P., a Zobowiązana jedynie "grzecznościowo" może z nich korzystać. Zasadna byłaby więc analiza historii zajętych rachunków bankowych, która wskazałaby właściciela zajętych rachunków bankowych. Zobowiązana zwróciła uwagę na istotę umowy rachunku bankowego, która powoduje, że w przypadku egzekucji z takiego rachunku dochodzi do zajęcia praw (wierzytelności) zobowiązanego, jednak w sprawach wierzytelności z zajętych rachunków przysługują nie Zobowiązanej lecz jej mężowi. Na skutek wezwania NUS - pełnomocnik Zobowiązanej w piśmie z 17 marca 2022 r. wskazał, że podania z 18 lutego 2022 r. stanowią skargi na zajęcie rachunków bankowych Zobowiązanej. Postanowieniami z 21 kwietnia 2022 r. nr 1820-SEE.711.1.325.2022, 1820-SEE.711.1.324.2022, 1820-SEE.711.1.320.2022, NUS oddalił skargi Zobowiązanej na czynności egzekucyjne - zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych z naruszeniem ustawy. Zobowiązana wniosła zażalenia na ww. postanowienia. DIAS postanowieniami z 18 sierpnia 2022 r. nr 1801-IEE.711.62-64.2022 - uchylił zaskarżone postanowienia w całości i przekazał sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniach organ odwoławczy wskazał, że NUS w zaskarżonych postanowieniach nie odniósł się do zarzutu naruszenia ustawy poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego wobec małżonka Zobowiązanej oraz nie wyjaśnił istotnych dla spraw okoliczności związanych z kwestią jego odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe małżonki. W wyniku ponownego rozpatrzenia spraw NUS - postanowieniami z 23 grudnia 2022 r. nr 1820-SEE.711.1.44.2022, 1820-SEE.711.1.43.2022, 1820-SEE.711.1.42.2022 - oddalił skargi Zobowiązanej na dokonanie czynności egzekucyjnych - zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych z naruszeniem ustawy. NUS stwierdził, że dokonane na podstawie zawiadomienia z 9 lutego 2022 r., zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych spełniało wszystkie wymogi określone w przepisach u.p.e.a. Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez Zobowiązaną w skargach z 18 lutego 2022 r., NUS przedstawił zasady odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe osoby pozostającej w związku małżeńskim. Zobowiązana reprezentowana przez adwokata wniosła zażalenia na postanowienia NUS z 23 grudnia 2022 r., zarzucając, że rozstrzygnięcia te naruszają art. 6 i art. 8 K.p.a. poprzez dokonanie zajęcia egzekucyjnego wierzytelności osób trzecich. Nadto zarzuciła organowi błędne ustalenia faktyczne polegające na przyjęciu, że istnieją podstawy do zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych, a w jej ocenie brak jest takich podstaw. Zobowiązana zwróciła uwagę, że zaskarżone postanowienia nie odpowiadają prawu i zostały wydane w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny. W sprawach doszło bowiem do zajęcia wierzytelności na rachunkach bankowych męża Zobowiązanej, co było dla niego krzywdzące, gdyż nie jest on stroną niniejszych postępowań. Doszło więc do ukarania osoby trzeciej – B. P., w sytuacji gdy strony mają rozdzielność majątkową, zgromadzone środki stanowią ich współwłasność, a zatem zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych B. P. było bezzasadne. W związku z tym, konieczne jest uchylenie zaskarżonego postanowienia, a przynajmniej ustalenie jaka część ze wskazanych środków należy do Zobowiązanej i co za tym idzie orzeczenie co do istoty sprawy lub ewentualnie przekazanie spraw do ponownego rozpoznania w celu uzupełnienia postępowania dowodowego. Postanowieniami z 15 maja 2023 r., DIAS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienia. W uzasadnieniach DIAS wskazał, że działania organu egzekucyjnego w przedmiocie rozpoznania skarg na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych na poczet należności pieniężnej, o której mowa w art. 62b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1234) lub innych należności pieniężnych, dokonane na podstawie zawiadomienia z 9 lutego 2022 r., było prawidłowe. W ocenie organu odwoławczego zastosowanie w sprawach środka egzekucyjnego wobec składników majątkowych, tj. wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych, należących również do B. P., nie stanowiło naruszenia prawa. DIAS wyjaśnił, że egzekucja zobowiązań podatkowych prowadzona wobec osoby pozostającej w związku małżeńskim obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Nadto, skutki zawarcia pomiędzy małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową, która znosi ustawową wspólność majątkową - nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej. Należności egzekwowane na podstawie ww. tytułów wykonawczych to zaległości w podatku od towarów i usług za miesiące: od stycznia do listopada 2013 r. oraz od lutego do grudnia 2014 r., zaś umowa znosząca ustawową wspólność majątkową pomiędzy Zobowiązaną i jej mężem została zawarta 9 lutego 2021 r., a więc już po tym jak egzekwowane zobowiązania podatkowe powstały i stały się wymagalne. W związku z powyższym bezzasadny jest zarzut, że niezgodne z prawem było skierowanie egzekucji do rachunków bankowych B. P., gdyż jest on osobą trzecią nie związaną ze sprawami. Jeżeli (tak jak w sprawach) - małżonek zobowiązanego odpowiada za jego zobowiązania z majątku wspólnego, podejmowanie egzekucji do składników majątkowych tego małżonka jest uzasadnione. Reasumując, DIAS stwierdził, że zastosowanie zajęcia egzekucyjnego w stosunku do wspólnych rachunków bankowych Zobowiązanej i jego małżonka nie stanowiło naruszenia prawa. Ustanowienie rozdzielności majątkowej, nie skutkowało wyłączeniem odpowiedzialności majątkowej jej męża B. P. za zaległości podatkowe ciążące na jego żonie, wynikające z ww. tytułów wykonawczych. Nadto wskazał, że okoliczności spraw nie dają podstaw do uznania, że egzekucja administracyjna prowadzona z rachunku bankowego objęła tą część majątku małżonka Zobowiązanej, z której nie ponosił on odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe Zobowiązanej. Przy czym Zobowiązana i jej mąż nie posiadali rachunków bankowych w [...] Banku Ś. S.A., w związku z czym nie mogło dojść i nie doszło do zajęcia jakichkolwiek środków pieniężnych należących do małżonka Zobowiązanej E. P. reprezentowana przez adwokata skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargi na postanowienia DIAS z 15 maja 2023 r. wnosząc o ich uchylenie i przekazanie spraw do ponownego rozpoznania. Zaskarżonym postanowieniom zarzucono: a) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że istnieją podstawy do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego podczas, gdy brak jest takich podstaw, b) naruszenie art. 6 i 8 k.p.a. poprzez działanie z naruszeniem prawa i dokonanie zajęcia wierzytelności osób trzecich z naruszeniem ich praw. W uzasadnieniach skarg Skarżąca powtórzyła, że zajęcie wierzytelności na jej rachunkach bankowych jest krzywdzące dla jej męża, którego środki także zostały zajęte, a który nie jest stroną postępowań. Wskazała, że organ powinien prowadzić postępowanie w oparciu i w granicach przepisów prawa, a sytuacja taka nie ma miejsca. Organ w chwili obecnej "karze" osobę trzecią – B. P.. Strony mają rozdzielność majątkową, zgromadzone środki stanowią ich współwłasność, bezzasadnym jest więc zajmowanie wierzytelności małżonka Skarżącej. Zajęte środki nie stanowią własności Skarżącej, zatem, nie podlegają zajęciu. Tym samym, konieczne jest uchylenie postanowień, a przynajmniej ustalenie przez organ, jaka część ze wskazanych środków należy do Skarżącej, gdyż na tym etapie postępowań jest to niemożliwe. W odpowiedzi na skargi DIAS wniósł o ich oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje: Skargi nie są uzasadnione. Organ nie naruszył prawa w trackie prowadzonych postępowań egzekucyjnych w szczególności dokonując czynności zajęcia rachunków bankowych w Oddziałach Banków powyżej wskazanych. Przepis art. 54 § 1 upea wskazuje, że zobowiązanemu w trakcie postępowania egzekucyjnego przysługuje do organu egzekucyjnego skarga na czynność egzekucyjna. Jest to środek odnoszący się do konkretnej czynności egzekucyjnej, o ściśle określonym skutku i ściśle określonym przedmiocie zaskarżenia. Jak to organy wskazały , nie jest to środek o charakterze uniwersalnym nakazującym badać wszelkie inne okoliczności związane z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego, w tym te, które są zastrzeżone w zakresie zaskarżenia dla innych środków odwoławczych, ale dotyczy ta skarga sposobu przeprowadzenia danej czynności egzekucyjnej, jak także mienia do którego została dana czynność skierowana. Zgodnie z przepisem art. 54 § 2 upea skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie. Wynika stąd obowiązek strony do wskazania jaka czynność jest przedmiotem złożonego przez nią środka, jak także określenia przyczyn dla których miała by taka czynność organu egzekucyjnego sprzeczna z prawem. Strona musi zatem określić i uzasadnić jaki element działania organu prawo narusza. W przedmiotowej sprawie, jak wynika ze złożonych w poszczególnych sprawach skarg, dookreślonych przez zobowiązaną E. P. na wezwanie organu, kwestionuje ona nie tyle sam sposób przeprowadzenia czynności zajęcia rachunków bankowych rozumiany jako postępowanie organów polegające na zawiadamianiu stron o tej czynności, ale kwestionuje sama dopuszczalność przeprowadzenia egzekucji z takich rachunków bankowych z uwagi na to, że mają one wchodzi w skład majątku odrębnego jej męża B. P., a tym samym nie mogą być przedmiotem zajęcia w ramach postępowania egzekucyjnego dotyczącego zaległości podatkowych ciążących na niej, jako podatniczce. W sprawie nie budzi przy tym wątpliwości, że pomiędzy małżonkami P. E. i B. została zawarta umowa kształtująca ustrój majątkowy małżeński zawarta przed notariuszem K. W. w dniu 9 lutego 2021 r., na mocy której została zniesiona ustawowa wspólność małżeńska i małżonkowie od tego czasu pozostają w odrębności majątkowej. W ocenie skarżącej powinno to skutkować niedopuszczalnością skierowania egzekucji do rachunków bankowych wskazanych w poszczególnych sprawach. W jej ocenie odpowiedzialność powinna ograniczać się do jej majątku odrębnego, nie obejmując majątku odrębnego jej małżonka. Skarżąca nie złożyła natomiast zarzutów formalnych co do przeprowadzonych czynności egzekucyjnych w zakresie doręczania wszelkich wymaganych zawiadomień i dokumentów w postaci zajęcia skierowanych do banków prowadzących rachunki. W tym zakresie zatem jedynie dla porządku sąd odnotowuje, że organ w bardzo szerokim zakresie przedstawił zarówno wymagania formalne dla podjętych przez siebie czynności zawarte w poszczególnych przepisach regulujących czynność zajęcia rachunku bankowego ( art.80 i nast. upea ), a następnie odniósł te wymogi do realiów niniejszej sprawy i wskazał, że zostały one przez niego wypełnione. Z rozważaniami organu w tym zakresie odnośnie poszczególnych spraw sąd w pełni się zgadza. Kwestie te nie wymagają ( wobec zakresu skargi dalszego omówienia ). Nie naruszył także organ egzekucyjny wymogów określonych w art. 27e § 3 upea dotyczących przedmiotu egzekucji w sytuacji, gdy zostaje ona skierowana do majątku odrębnego małżonka zobowiązanego. Przepis ten stanowi, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej lub wystąpienie innego zdarzenia skutkującego ograniczeniem, zniesieniem, wyłączeniem lub ustaniem odpowiedzialności zobowiązanego, o której mowa w § 1, uznaje się za bezskuteczne do składnika majątkowego, który wchodziłby w skład majątku wspólnego, gdyby nie zawarto tej umowy majątkowej małżeńskiej lub nie wystąpiło takie zdarzenie prawne. Składnik ten uznaje się za wchodzący w skład majątku wspólnego. O ile zatem zasadą prowadzenia egzekucji będzie jej kierowanie do majątku dłużnika lub też do majątku wspólnego dłużnika i jego małżonka ( art. 27e§ 1 upea ) o tyle pod pewnymi warunkami dopuszczalne będzie także skierowanie egzekucji do majątku odrębnego małżonka osoby zobowiązanej. Z przepisu tego wynika bowiem, że bezskuteczna będzie czynność umowy majątkowej małżeńskiej do składnika majątku, który wchodziłby do majątku wspólnego małżonka, jeżeli umowa taka została zawarta już po powstaniu długu po stronie jednego z małżonków. Nie można zatem skutecznie wyłączyć odpowiedzialności za zobowiązanie już powstałe poprzez zawarcie umowy znoszącej wspólność majątkowa odnośnie składników majątkowych, które wchodziły by w skład majątku wspólnego. W takim przypadku możliwe jest prowadzenie egzekucji co do takiego mienia, gdyż traktowane ono jest tak, jakby wchodziło w skład majątku wspólnego. Organy musza jednak w takim przypadku wskazać w oparciu o obowiązujące przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dalej kriop, że dany składnik majątkowy, co do którego skierowano egzekucję i który został zajęty wchodziłby z mocy prawa w skład majątku wspólnego, gdyby nie zawarto umowy regulującej ustrój majątkowy pomiędzy małżonkami. Organ w tym zakresie w sposób szczegółowy wskazał, jakie rodzaje przychodów wchodzą w skład majątku wspólnego małżonka. Dokonując zastosowania tych przepisów w realiach tej sprawy wskazał,[...] Millenium Banku S.A. należały do Pani E. P. i Pana B. P.. Pomimo jego zajęcia nie uzyskano żadnych środków, gdyż na rachunku tym żadne środki się nie znajdowały. Odnośnie zajęcia rachunku bankowego B. P. w Banku [...] Banku Ś. S.A. nie doszło do zajęcia takowego, ponieważ B. P. rachunku w nim nie posiadał. Odnośnie tych dwóch zajęć nie może nasuwać żadnych wątpliwości, że nie doszło do naruszenia prawa. Żadne środki własności B. P., należące do jego majątku odrębnego nie zostały bowiem zajęte. Skierowane zajęcia nie przyniosły ekonomicznego skutku. Skierowanie zajęcia było natomiast dopuszczalne z uwagi na omówioną powyżej regułę zawartą w art.27e § 3 upea. W Banku [...] S.A. organy zajęły natomiast kwotę [...] złotych na rachunku należącym do B. P.. I dalszą kwotę [...] zł na rachunku osobistym E. P.. W takiej sytuacji istotą rozstrzygnięcia sprawy było dokonanie oceny czy środki zajęte na rachunku B. P. wchodziły by w skład jego majątku wspólnego, gdyby pozostawał w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej z E.P.. W tym zakresie miały prawo organy powołać się na okoliczności dotyczące charakteru prowadzonego rachunku bankowego, który był założony dla obsługiwania prowadzonej przez męża dłużniczki działalności gospodarczej Środki znajdujące się na tym rachunku zostały zatem określone przez organ jako pozyskane w trakcie takiej działalności ( nie przedstawiono dowodów odmiennych ), a tym samym zasadna jest ocena organu, iż zgodnie z art. 31 § 2 pkt 1 kriop wchodzą one co do zasady w skład majątku wspólnego osoby pozostającej w związku małżeńskim. Stanowi on bowiem, że do majątku wspólnego należy pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków. Jednocześnie w art. 33 kriop zostały wskazane rodzaje mienia, które wchodzą w skład majątku odrębnego małżonka. W sprawie nie wykazano, aby na przedmiotowym – zajętym rachunku bankowym znalazło się mienie pochodzące z tych źródeł. Dlatego też sąd uznał, że organy nie naruszyły prawa dokonując zajęcia rachunków bankowych ( w tym jednego nieskutecznie ) , zaś w trakcie tych czynności w zakresie rachunku w Banku [...] nie zostało zajęte mienie ( środki pieniężne ) wchodzące w skład majątku odrębnego B. P., nie podlegające pod regulacje art. 27e § 3 upea. Z tych względów skargi podlegały oddaleniu w myśl art. 151 ppsa.