I SA/Rz 376/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Smoleń po rozpoznaniu w dniu 13 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. C. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 sierpnia 2016 r. o sygn. akt I SA/Rz 376/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa . z dnia [...] października 2015 r., nr [...] w przedmiocie przyznania skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A.C. (dalej: skarżący) wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym zawartym w formularzu "PPF", wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, czwórką dzieci, z których dwoje jest pełnoletnich, zięciem a także dwójką małoletnich wnuków. Deklarując wysokość dochodów wszystkich wspólnie gospodarujących osób skarżący wykazał jedynie własny dochód z prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego, który określił na kwotę 1.510,34 zł netto. Jeżeli chodzi o zgromadzony majątek, to oświadczeniu wymienił: dom, o pow. 135 m2 oraz wartości 150.000 zł, las o pow. 0,07 ha i wartości ok. 1.000 zł, gospodarstwo rolne o areale 5,809 ha, warte ok. 100.000 zł, na który składa się także przechowalnia owoców o wartości 50.000 zł, a także budynek inwentarski, wyceniony na 50.000 zł. W zakresie ponoszonych wydatków skarżący podał, że na media wydaje miesięcznie 750 zł. Podkreślił także, że ma do spłaty jeszcze kredyty, w wysokości 59.400 zł, 32.400 zł oraz 12.700 zł. Podał, że ma dwa samochody osobowe, o łącznej wartości ok. 10.000 zł, których roczny koszt utrzymania, wraz z zakupem paliwa, wynosi 9.600 zł. Odnosząc się do wezwania o określenie statusu zawodowego domowników skarżący podał, że żona jest gospodynią domową, pełniąc jednocześnie rolę opiekuna osoby niepełnosprawnej oraz pobierając z tego tytułu zasiłek w wysokości 1.000 zł, jedna z córek pobiera zasiłek macierzyński w wysokości 1.000 zł, zaś młodsze dzieci uczęszczają do szkół. Jeżeli chodzi o ponoszone wydatki, to skarżący dodał, że na żywność, leki, odzież oraz środki czystości miesięcznie wydaje ok 2.500 zł. Wraz z dodatkowym oświadczeniem skarżący przedłożył, dokumenty źródłowe, w tym między innymi wyciąg z rachunku bankowego, zgodnie z którym tylko w sierpniu br., na rachunku tym odnotowano wpływy w wysokości: 6.000 zł, 581 zł, 584,50 zł, 326,35 zł i dwa razy po 5.000 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2016 r. sygn. akt I SA/Rz 376/16 odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia referendarz wskazał, że mając na uwadze okoliczności przytoczone we wniosku skarżącego nie sposób jest stwierdzić, że spełnia on warunki, do uzyskania prawa pomocy w pełnym zakresie. Dysponuje on bowiem zarówno stałym źródłem dochodu, z którego wpływy regularnie są odnotowywane na rachunku bankowym, a także majątkiem o wartości ponad 300.000 zł. To zaś wyklucza przyjęcie, że nie jest on w stanie ponieść kosztów toczącego się z jego udziałem postepowania. Koszty te bowiem znajdują pełne pokrycie nie tylko w wartości jego majątku, ale także dochodach. Referendarz podkreślił, że koszty te nie są wygórowane, gdyż wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosił 200 zł. W ocenie referendarza analiza sytuacji skarżącego nie pozwala także na przyjęcie, że spełnia on przesłanki do uzyskania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdyż brak jest podstaw do stwierdzenia, że pokrycie przez niego jakiejkolwiek części tych kosztów, musiałoby się odbyć kosztem utrzymania jego, samego, bądź jego domowników. Referendarz wskazał, że gospodarstwie domowym skarżącego pozostaje wprawdzie kilka osób, jednakże okoliczność ta nie skutkuje automatycznie koniecznością otrzymania wsparcia ze środków publicznych. Jak bowiem wynika z oświadczeń, wydatki w tymże gospodarstwie nie są wygórowane (750 i 2.500 zł miesięcznie), a rodzina oprócz dochodów skarżącego i zasiłków pobieranych przez żonę i córkę, uzyskuje wsparcie na dzieci, tytułem świadczenia wychowawczego (wpływającego co miesiąc na konto skarżącego), które rekompensuje powiększone wydatki na utrzymanie. Oprócz tego zauważyć należy, że wpływy odnotowane na rachunku bankowym skarżącego wskazują, że jego dochody z tytułu prowadzonej działalności rolniczej są w istocie wyższe, niż deklarowane pierwotnie 1.510,34 zł. Referendarz zwrócił uwagę również na fakt, że skarżący pobiera jeszcze dopłaty do produkcji rolnej, które również nie pozostają bez wpływu na ocenę jego kondycji finansowej oraz zdolności płatniczych. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem referendarza, skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 19 sierpnia 2016 r. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący zarzucił, że przy rozpatrywaniu wniosku błędnie zinterpretowano dane ze złożonego przez niego oświadczenia majątkowego i wyciągów bankowych. Podkreślił, że nie posiada żadnych stałych dochodów miesięcznych, poza zasiłkami potrzebnymi do skromnej miesięcznej egzystencji. Podał, że ma zaciągnięte kredyty, a majątek o wartości 300.000 zł nie jest w gotówce, więc nie ma możliwości zapłaty adwokatowi. W ocenie skarżącego spełnia warunki wystarczające dla uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego, art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postepowania. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą ponieść kosztów postepowania. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd musi rozważyć z jednej strony - interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy również zaznaczyć, że strona wszczynając spór na drodze sądowej powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jak wskazano powyżej, ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że ocena okoliczności przedstawionych na uzasadnienie żądania przez pryzmat ww. przesłanek nie przemawia za uwzględnieniem wniosku. Analizując treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, ze skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postepowania. Jak wynika z zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2015 skarżący osiągnął dochód w wysokości 19.721,30 zł. Ponadto jak sam podał, jego żona otrzymuje zasiłek rodzinny i opiekuńczy ok. 1.000 zł miesięcznie. Analiza wydatków świadczy natomiast o tym, że nie cały dochód jest przeznaczany na podstawowe utrzymanie rodziny. Ponadto skarżący posiada majątek w postaci domu, las, gospodarstwo rolne. W tej sytuacji trudno uznać go za osobę ubogą, wymagającą szczególnego wsparcia ze strony budżetu państwa w formie zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie nie są znaczne (wpis od skargi kasacyjnej – 100 zł) i mieszczą się w kwocie pozostającej do dyspozycji rodziny po poniesieniu wszystkich wymienionych przez skarżącego wydatków. Podkreślenia ponownego wymaga, że prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i z tego względu może być przyznane tylko, gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe, także z uwzględnieniem możliwości uzyskania pomocy od dalszej rodziny lub osób trzecich. Subiektywne przekonanie skarżącego o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego jest więc niewystarczające. Uwzględniając powyższe, należy stwierdzić, że słusznie w zaskarżonym postanowieniu oceniono, że skarżący nie wskazał, że - dysponując stałym dochodem i posiadając majątek - nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przytoczona w sprzeciwie argumentacja, sprowadzająca się do polemiki z zawartą w postanowieniu oceną sytuacji materialnej skarżącego, nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko w wypadku, gdy skarżący nie dysponuje jakimikolwiek środkami finansowymi. Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. W ocenie Sądu nie można uznać, że rodzina skarżącego znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, a tylko taka uzasadnia przyznanie prawa pomocy. W związku z powyższym Sąd uznał, że zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia referendarza sądowego z dnia 19 sierpnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy i działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.