I SA/Rz 519/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz Sędziowie WSA Grzegorz Panek WSA Tomasz Smoleń / spr./ Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2016 r. sprawy ze skargi T. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2016 rok oddala skargę. Przedmiotem skargi T. H. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO lub Kolegium) z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...], ustalająca łączne zobowiązanie pieniężne na 2016 r. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte o następujące okoliczności faktyczne i prawne: Wójt Gminy decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...], ustalił T. H. wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego na 2016 r. kwocie 760,00 zł. Od tej decyzji odwołanie wniósł T. H. domagając się jej uchylenia. Podniósł, że obciążenie go tym zobowiązaniem podatkowym jest błędne i nieuzasadnione. Przyznał, iż nieruchomość której zobowiązanie dotyczy stanowi jego współwłasność z małżonką J. H., to jednak w żaden sposób z tej nieruchomości nie korzysta, a jej wyłącznym posiadaczem jest J. H. Potwierdza ten stan postępowanie o podział majątku wspólnego z propozycją przyznania domu na rzecz J. H. za spłatą. Zdaniem podatnika przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym J. H. i to na jej osobie winien ciążyć w całości obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości. SKO decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium podało, że w sprawie bezsporne jest, że nieruchomość objęta zaskarżoną decyzją - według ewidencji gruntów i budynków dla jednostki rejestrowej G.365 - stanowi współwłasność J. i T. H. Nadto w sprawie nie można uznać, iż J. H. należy przypisać status posiadacza samoistnego jak tego oczekuje T. H. Kolegium wyjaśniło, że pojęcie posiadania zdefiniowane jest wyłącznie na gruncie prawa cywilnego, stąd przy wykładni art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 95, poz. 613 ze zm.; zwanej dalej u.p.o.l.) należy posłużyć się definicją posiadania zawartą w art. 336 k.c. W ocenie Kolegium, nie istnieją żadne powody, aby przy wykładni pojęcia "posiadacz samoistny" nie odwoływać się do przepisów prawa cywilnego, orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego dotyczącego tego pojęcia, a także do dorobku nauki prawa. Zwróciło uwagę, że choć system prawa podatkowego cechuje się co do zasady autonomią, to jednak nie ma on charakteru absolutnego i uzasadnione jest odwoływanie się do takiego rozumienia pojęć, które zostały wypracowane w macierzystych gałęziach prawa. Kolegium zauważyło, że skarżący w uzasadnieniu błędnie wskazuje na to, że jest pozbawiony władztwa nad przedmiotem opodatkowania, co uzasadniałoby uznanie J. H. za posiadacza samoistnego. Jest tam zameldowany na pobyt stały, posiada klucze do domu i korzysta z tej nieruchomości. W związku z powyższym nie można uznać J. H. za posiadacza samoistnego, co w konsekwencji uniemożliwia uznanie wyłącznie jej osoby za podatnika podatku od nieruchomości. Nadto Kolegium podkreśliło, że organ podatkowy I instancji przedmiotową decyzję doręczył wszystkim ww. współwłaścicielom (także J. H.), a obowiązek zapłaty ustalonego w jej treści łącznego zobowiązania pieniężnego, obciąża, solidarnie wszystkie wymienione w niej osoby, będące jej adresatami. Dodatkowo SKO wskazało, że wspólność majątkowa małżeńska jest współwłasnością łączną, charakteryzującą się tym, że jest to współwłasność bezudziałowa, i jak długo istnieje taka współwłasność nieruchomości, to obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości, podatku rolnym i leśnym ciąży solidarnie na jej współwłaścicielach, a zatem adresatami decyzji są wszyscy współwłaściciele, bez względu na to, czy i w jaki sposób wywiązują się z ciążących na nich zobowiązaniach podatkowych. T. H. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) skargę na decyzję SKO z dnia [...] kwietnia 2016 r. wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonej decyzji zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przez przyjęcie, że J. H. nie jest posiadaczem samoistnym. Skarżący zwrócił uwagę na zachowania jego żony polegające na zajęciu i samoistny władaniu nieruchomością z pominięciem jego osoby, podejmowanie decyzji co do nieruchomości bez jego udziału, zakazanie mu dostępu do nieruchomości oraz oświadczenia składane w toku postępowania o podział majątku wspólnego przez niego i J. H. Zdaniem skarżącego powyższe okoliczności wskazuje, iż jego żona jest posiadaczem samoistnym w złej wierze tj. czuje się właścicielem całej nieruchomości mając zarazem świadomość, iż prawnie nie jest ona jej jedynym właścicielem - skutkiem czego doszło do naruszenia art. 3 u.p.o.l. przez uznanie, iż nieruchomość objęta przedmiotem opodatkowania nie znajduje się w samoistnym posiadaniu J. H. Nadto wskazał na naruszenie art. 6 c u.p.o.l. przez jego zastosowanie w sprawie w sytuacji gdy skarżący nie jest objęty podatkiem rolnym z uwagi na brak gruntów rolnych podlegających opodatkowaniu tym podatkiem. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że od 2003 r. nie mieszka ani nie przebywa w K. pod numerem [...] z uwagi na konflikty rodzinne, a zamieszkuje w domu rodzinnym w S.. O tym fakcie powiadomieni byli członkowie jego rodziny oraz Urząd Gminy G. Nieruchomość, której zobowiązanie dotyczy jest współwłasnością małżeńską z J. H., która aktualnie z nieruchomości tej korzysta jako wyłączny jej posiadacz, a jednocześnie toczy się postępowanie o podział majątku wspólnego (w którym strony zgodnie stwierdzają, iż dom ten winien być przyznany na rzecz J. H. za spłatą). Skarżący podkreślił, że przedmiotowa nieruchomość znajduje się w posiadaniu samoistnym J. H., dlatego też obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na niej. W tym stanie rzeczy skarżący nie powinien być obciążony obowiązkiem podatkowym w sytuacji gdy nie był posiadaczem przedmiotowej nieruchomości i nie czerpał z niej żadnych korzyści. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 1 sierpnia 2016 r. (k. 30-32 akt sądowych) J. H. wniosła o oddalenie skargi - jako nieuzasadnionej i bezpodstawnej. Uczestniczka postępowania przychyliła się do stanowiska Kolegium zawartego w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie nie zgodziła się z twierdzeniami T. H. zawartymi w skardze, że zajęła i samoistnie włada przedmiotową nieruchomością z pominięciem skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stan faktyczny w niniejszej sprawie jest bezsporny. Przedmiotem kontroli Sądu jest rozstrzygnięcie SKO z dnia [...] kwietnia 2016 r. utrzymujące w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...], ustalającą wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego na 2016 r. w kwocie 760,00 zł, z tytułu podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości. Poza sporem pozostaje fakt, że skarżący T. H. i J. H. są współwłaścicielami działki o nr [...] (KW [...]), położonej w miejscowości K. [...] (k. 2 akt organu I instancji). W istocie spór między stronami sprowadza się do zasadności ustalenia T. H. łącznego zobowiązania pieniężnego na 2016 r. z tytułu podatku rolnego i podatku od nieruchomości - wynikającego z współposiadania przez T. H. i J. H. ww. nieruchomości. W ocenie skarżącego J. H. jest posiadaczem samoistnym spornej nieruchomości, dlatego to ona wyłącznie powinna być uznana za podatnika. Natomiast organy prezentowały stanowisko, że obowiązek zapłaty łącznego zobowiązania pieniężnego, obciąża solidarnie T. H. i J. H. jako współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości, dlatego to im zostały doręczone decyzje obu instancji. W ocenie Sądu, rację w zaistniałym sporze należy przyznać organom podatkowym. W pierwszej kolejności Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, co do dopuszczalności ustalenia łącznego zobowiązania podatkowego, o czym przesądza art. 6 c ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2016 poz. 617; zwanej dalej u.p.r.). Zgodnie z tą regulacją osobom fizycznym, na których ciąży obowiązek podatkowy w zakresie podatku rolnego oraz jednocześnie w zakresie podatku od nieruchomości lub podatku leśnego dotyczący przedmiotów opodatkowania położonych na terenie tej samej gminy, wysokość należnego zobowiązania podatkowego pobieranego w formie łącznego zobowiązania pieniężnego ustala organ podatkowy w jednej decyzji (nakazie płatniczym). Ponieważ T. H. i J. H. są współwłaścicielami nieruchomości położonej w K. pod nr [...], oznaczonej jako działka nr 805/1, dlatego organ I instancji prawidłowo wydał decyzję z dnia [...] stycznia 2016 r. ustalającą ww. osobom łączne zobowiązanie pieniężne za 2016 r. z tytułu podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości, doręczając to rozstrzygnięcie współwłaścicielom przedmiotowej nieruchomości. Stosownie do art. 6 c ust. 2 u.p.r. łączne zobowiązanie pieniężne należne od przedmiotów opodatkowania stanowiących współwłasność lub znajdujących się w posiadaniu dwóch lub więcej osób fizycznych ustala się w odrębnej decyzji (nakazie płatniczym), który wystawia się na któregokolwiek ze współwłaścicieli (posiadaczy). Jeżeli gospodarstwo rolne prowadzi w całości jedna z tych osób, nakaz płatniczy wystawia się na tę osobę. Dla rozstrzygnięcia zaistniałego w sprawie sporu odnośnie posiadania samoistnego omawianej nieruchomości konieczne jest dokonanie właściwej wykładni przepisów ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 716, zwanej dalej u.p.o.l.). Art. 3 ust. 1 u.p.o.l. określa zakres podmiotowy podatku od nieruchomości, określając, że podatnikami tego podatku są w szczególności osoby fizyczne, będące: - właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych (pkt 1); - posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych (pkt 2). Stosownie do art. 3 ust. 3 u.p.o.l. jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym. Z powyższych regulacji wynika, że co do zasady podatnikiem podatku od nieruchomości jest właściciel nieruchomości lub obiektów budowlanych, chyba że przedmiot opodatkowania znajduje się we władaniu posiadacza samoistnego. Reguła przewidziana w art. 3 ust. 3 u.p.o.l. znajduje zastosowanie w przypadku, gdy podmiot, któremu nie przysługuje prawo własności, faktycznie włada rzeczą jak właściciel. Wówczas podmiot ten jako posiadacz samoistny zostanie - niejako w miejsce właściciela - obciążony obowiązkiem zapłaty podatku. Komentowany przepis nie obejmuje jednakże swym zakresem - zaistniałej na gruncie rozpatrywanej sprawy - sytuacji, w której opodatkowana nieruchomość jest przedmiotem współwłasności i znajduje się we władaniu współwłaścicieli (J. H. i T. H.). Stosunek współwłasności wyklucza bowiem możliwość zastosowania art. 3 ust. 3 u.p.o.l., jeżeli współwłaściciele są jednocześnie współposiadaczami faktycznie władającymi rzeczą (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2007 r. sygn. II FSK 1748/06). Odnosząc się do argumentacji skarżącego dotyczącej kwestii posiadania samoistnego niniejszej nieruchomości przez jego żonę wyjaśnienia wymaga, że przepisy podatkowe nie definiują, kto jest posiadaczem samoistnym, w związku z tym dla ustalenia zakresu podmiotowego tej normy należy posłużyć się przepisami prawa cywilnego. Zgodnie z art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodek cywilny (Dz. U. z 2016 r. poz. 380, zwanej dalej k.c.), posiadaczem samoistnym jest ten, kto faktycznie włada rzeczą jak właściciel. Posiadanie jest stanem faktycznym, na który składają się dwa elementy, to jest faktyczna władza (corpus possessionis) i wola wykonywania tego władztwa dla siebie (animus rem sibi habendi), przy czym w przypadku posiadacza samoistnego jest to władztwo nad rzeczą wykonywane dla siebie tak jak właściciel, to jest wykonywanie wszelkich praw jak właściciel z wyłączeniem dopuszczenia właścicielskiego władztwa nad rzeczą dla innych osób. WSA w Warszawie w wyroku z dnia 23 lutego 2012 r., sygn. VIII SA/Wa 1019/11 wskazał że: "co do zasady nie można przy tym wykluczyć, że w przypadku współwłasności rzeczy (w tym nieruchomości) tylko niektórzy współwłaściciele są posiadaczami (współposiadaczami) samoistnymi wykonując faktyczne władztwo nad rzeczą (corpus possessionis) aspirując do wyłącznego wykonywania praw (i obowiązków) związanych z władztwem nad rzeczą z wyłączeniem innych współwłaścicieli (animus rem sibi habendi)". To jednak w doktrynie podnosi się że ocena, czy podmiot prawa jest posiadaczem samoistnym, powinna opierać się na ustaleniu faktycznego władania rzeczą i stwierdzeniu woli wykonywania władztwa dla siebie odpowiadającego prawu własności, niezależnie od tytułu prawnego (por. E. Bieniek, B. Pahl, Posiadacz samoistny jako podatnik podatku od nieruchomości, rolnego i leśnego. Teza nr 1, Finanse Komunalne, 2011 Nr 11, poz. 31). Podobnie G. Dudar wskazuje, że "Obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości w pierwszej kolejności ciąży na posiadaczu samoistnym nieruchomości" (w glosie do wyroku WSA z dnia 23 lutego 2012 r., sygn. VIII SA/Wa 1019/11; PPLiFS 2012 Nr 8 poz. 26 Teza 1). Ww. autor podnosi również, że "w sytuacji gdy znany jest właściciel nieruchomości, ale w rzeczywistości nieruchomość ta jest wykorzystywana przez posiadacza samoistnego, obowiązek podatkowy ciąży na posiadaczu samoistnym. Właściciel przestaje być podatnikiem podatku od nieruchomości wówczas, gdy przedmiot podatku znajduje się w posiadaniu samoistnym innego podmiotu. Jeśli taka sytuacja nie zachodzi, podatnikiem podatku pozostaje jej właściciel". Odnosząc powyższe rozważania do zaistniałego stanu faktycznego, stwierdzić należy, że w sprawie mamy do czynienia ze współwłasnością nieruchomości, co istotne obydwoje współwłaściciele faktycznie władają tą nieruchomością, dlatego to na nich ciąży solidarnie obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości i podatku rolnym. W ocenie Sądu w sprawie nie zaistniała przesłanka pozbawienia skarżącego przymiotu posiadania nieruchomości i władania nią "jak właściciel". W związku z powyższym organy podatkowe słusznie uznały, że w sprawie na obojgu współwłaścicielach ciąży łączne zobowiązanie pieniężne z tytułu podatku od nieruchomości i podatku rolnego. Nie może zyskać akceptacji Sądu stanowisko skarżącego, że przedmiotowa nieruchomość znajduje się w posiadaniu samoistnym tylko jego żony jako współwłaścicielki, i to ona powinna być obciążona podatkiem od nieruchomości jako posiadacz samoistny. Materiał zgromadzony w sprawie nie pozwala na uznanie, że skarżący nie jest posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości. Nadmienić należy, że na obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości nie ma wpływu kwestia nieużytkowania czy też niekorzystania z obiektu przez skarżącego oraz braku możliwości czerpania z niego pożytku. Z art. 3 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 u.p.o.l. wynika bowiem, że obowiązkowi podatkowemu w podatku od nieruchomości podlegają m.in. właściciele gruntów i budynków. Obowiązek podatkowy powstaje więc z samego tytułu bycia właścicielem wskazanej rzeczy. W efekcie dla podatku od nieruchomości są prawnie irrelewantne okoliczności, czy dany grunt lub budynek jest użytkowany, albo czy podatnik czerpie z niego korzyści (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 19 maja 2015 r. sygn. I SA/Wr 86/14). Natomiast wzajemne relacje współwłaścicieli oraz podnoszone przez skarżącego spory co do zakresu posiadania nieruchomości wspólnej pozostają bez znaczenia z punktu widzenia ustalenia przez organ łącznego zobowiązania pieniężnego z tytułu podatku rolnego i podatku od nieruchomości. Konflikty pojawiające się w stosunkach między współwłaścicielami - należą do materii prawa cywilnego i nie mogą rodzić konsekwencji w sprawie zobowiązania podatkowego. Do czasu zniesienia współwłasności przedmiotowej nieruchomości, nie jest dopuszczalne odstąpienie od wyrażonej w art. 3 ust. 4 u.p.o.l. zasady solidarnego obciążenia T. H. i J. H. - obowiązkiem podatkowym w łącznym zobowiązaniu pieniężnym - jako współwłaścicieli władających nieruchomością, dlatego nie ma podstaw do osobnego ich opodatkowania. Z tych względów skarga jako bezzasadna podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718).