I SA/Rz 527/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący - Sędzia WSA Grzegorz Panek po rozpoznaniu w dniu 25 października 2018 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu PK od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 września 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi PK na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [.] z dnia [.] kwietnia 2018 r. nr [.] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną – zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego - p o s t a n a w i a - utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 września 2018 r. referendarz sądowy, po rozpoznaniu wniosku PK o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, odmówił jego uwzględnienia. W ocenie referendarza wnioskodawca nie wykazał spełnienia przesłanek do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, ale też w zakresie częściowym, to jest określonych w przepisach art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) zwanej dalej: "p.p.s.a.". Nie udzielając odpowiedzi na wezwanie w pełnym zakresie, w tym poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów oraz informacji o sytuacji materialnej żony i swoich wydatkach, uniemożliwił poznanie rzeczywistej jego sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdolności płatniczych, czym uchybił przepisowi art. 255 p.p.s.a. Złożone oświadczenie, dotyczące osiąganego dochodu w kwocie 226,51 zł i niekorzystania z pomocy społecznej, nie zostało ocenione jako wiarygodne. Podkreślono, że pozostawanie z żoną w rozdzielności majątkowej nie ma istotnego znaczenia w sprawie o prawo pomocy, ponieważ umowny ustrój majątkowy nie zwalnia małżonków z obowiązku wspólnego zaspokajania potrzeb rodziny, a ponadto prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i wnioskodawca ma pozostawać na jej utrzymaniu. Zbyt mała ilość ujawnionych informacji nie dała podstaw do uznania, że wnioskodawca wykazał ziszczenie się przesłanek prawa pomocy. W sprzeciwie PK podniósł, że udzielił wszystkich możliwych informacji, w miarę posiadanej wiedzy. Podał, że właścicielem mieszkania jest żona, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej i z tego powodu nie ma wiedzy na temat jej zarobków ani posiadanych pojazdów. Nie jest też upoważniony do ich ujawniania. Sam nie posiada jakichkolwiek lokali. Nie ponosi opłat mieszkaniowych, dlatego nie mógł przedstawić żadnych rachunków. Na tej podstawie zażądał przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. może ono zostać przyznane tylko takiej osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przesłanka ta nie została wykazana, ponieważ – jak prawidłowo przyjął referendarz, wnioskodawca nie udzielił wystarczających informacji o sytuacji materialno-bytowej swojej i żony, czym uniemożliwił poznanie ich zdolności płatniczych. Obowiązek współdziałania w wyjaśnianiu sytuacji materialno-bytowej ciąży zaś na wnioskodawcy z mocy art. 255 p.p.s.a. Skoro bowiem ubiega się o wsparcie ze środków publicznych, to musi liczyć się z koniecznością ujawnienia informacji niezbędnych do oceny, czy rzeczywiście nie posiada jakichkolwiek zdolności płatniczych, ponieważ konsekwencją uwzględnienia wniosku jest przeniesienie ciężaru fiskalnego związanego z postępowaniem na budżet Państwa. W ocenie Sądu skarżący nie mógł zasłaniać się ustrojem rozdzielności majątkowej, ponieważ byłby to niezwykle prosty sposób ukrycia majątku i uniknięcia prawnego obowiązku określonego w art. 199 p.p.s.a., tj. partycypowania w kosztach inicjowanego postępowania sądowego. Nie przedstawił zresztą jakiegokolwiek oświadczenia żony, które uprawdopodobniałoby jego argumentację i wskazywałoby na powody, z których żona nie mogłaby udzielić wsparcia mężowi (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2014 r. I OZ 211/14 oraz z dnia 3 listopada 2011 r. I OZ 817/11, dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać przy tym należy, że koszty w niniejszej sprawie są symboliczne, ponieważ wpis od skargi wynosić będzie zaledwie 100 zł. Nie ulega też wątpliwości, że przy dochodzie 226,51 zł nie można zaspokoić podstawowych potrzeb bytowych, a skoro rodzina nie korzysta z pomocy społecznej, to oznacza, że żona wnioskodawcy musi być znacznie lepiej uposażona od niego, choć nie wiadomo o ile. Nie można też podzielić argumentu sprzeciwu, że jako mąż nie ma wiedzy na temat dochodów i majątku żony, skoro pozostaje w zasadzie na jej wyłącznym utrzymaniu. Nie wyjaśniono też powodu, dlaczego nie miał możliwości przedstawienia rachunków związanych z utrzymaniem mieszkania żony i co w ten sposób starał się zataić. Niezależnie od tego nie udzielił również informacji dotyczących bezpośrednio jego osoby, jak chociażby odnoszących się do rachunków bankowych, miejsca i zakładu pracy (a więc też np. wydatków na dojazd do pracy i sposobu komunikacji) oraz dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu, nie przedstawił zestawienia wydatków związanych z codziennym utrzymaniem, nie wymienił domowników i nie złożył wyjaśnienia odnośnie lokalu przy ul. K. w M. (taki adres m.in. widnieje na przedłożonym zeznaniu PIT-37 i wskazują na niego materiały zgromadzone w aktach sprawy), a w tym zakresie nie może już zasłonić się czymkolwiek. Informacji tych nie udzielił także przy wnoszeniu sprzeciwu. Zaniechanie to miało niewątpliwie negatywny wpływ na ocenę wniosku. Powyższe oznacza, że ocena wniosku o prawo pomocy dokonana przez referendarza okazała się prawidłowa. Podkreślić przy tym należy, że instytucja prawa pomocy nie może być wykorzystywana do ochrony prywatnego majątku (np. poprzez zatajenie pewnych informacji o stanie majątkowym rodziny w celu uniknięcia obowiązku poniesienia kosztów postępowania), ponieważ ma ono służyć osobom ubogim, bez dochodów albo osiągającym niskie dochody, które nie byłyby w stanie przy wykorzystaniu wszystkich swoich możliwości i zasobów podołać obowiązkowi pokrycia kosztów postepowania, w którym biorą udział, stosownie do art. 199 p.p.s.a., przez co miałyby ograniczony dostęp do wymiaru sprawiedliwości. Dopiero w razie rzeczywistej niemożności podołania temu obowiązkowi, w tym po wyczerpaniu własnych środków strony, możliwe jest zwrócenie się o pomoc ze środków publicznych. Skoro nie można było ustalić, czy okoliczności takie zachodzą w przypadku wnioskodawcy odmowa uwzględnienia żądania była w pełni zasadna. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., Sąd postanowił utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy.