I SA/Rz 55/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Małgorzata Futera po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] listopada 2009 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności solidarnej byłego członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością - postanawia – odmówić przyznania prawa pomocy. J.Z. (dalej: skarżąca, wnioskodawczyni) wezwana do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej, opisanej w sentencji niniejszego postanowienia, wniosła na formularzu PPF o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podała, że jest zatrudniona na umowę o pracę z wynagrodzeniem 1317 zł brutto, dlatego główny ciężar utrzymania rodziny spoczywa na mężu, który według oświadczenia zarabia ok. 3000 zł. i poniesienie opłaty sądowej określonej w zarządzeniu na kwotę 500 zł wiąże się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla skarżącej oraz jej rodziny. Dalej skarżąca podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i małoletnim synem. Jako jedyny majątek wskazała dom należący do majątku odrębnego męża, dwa auta osobowe także należące do współmałżonka, wyjaśniając, że w 2003 r. małżonkowie w miejsce ustroju wspólności ustawowej wprowadzili ustrój rozdzielności majątkowej. Za istotną informację uznała skarżąca stan zdrowia syna chorującego na astmę i infekcje górnych dróg oddechowych, co generuje ponoszenie dodatkowych kosztów związanych z częstymi wyjazdami do sanatoriów na morze. Na wezwanie o dodatkowe oświadczenie o stanie majątkowym i możliwościach płatniczych, skierowane w ramach uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)- zwanej dalej P.p.s.a., skarżąca przedłożyła kserokopie: faktur za energię, gaz i usługi telekomunikacyjne, umów kredytowych hipotecznych i konsumpcyjnych, umowy majątkowej małżeńskiej, zeznania podatkowego PIT-36 za 2008 r. i informacji o dochodach i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za 2009 r. oraz umowy sprzedaży udziałów spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W tej sytuacji rozpoznając wniosek uwzględniono informacje o stanie majątkowym zamieszczone na formularzu PPF i podane w wyjaśnieniach. Rozpoznając przedmiotowy wniosek zważono, co następuje: Z treści art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym - a takim jest wniosek skarżącej – następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), a prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Okoliczności braku środków powinny być wiarygodnie udokumentowane, ponieważ zwolnienie od ponoszenia ciężaru postępowania sądowego stanowi w istocie przerzucenie tego ciężaru na współobywateli. Przechodząc do oceny wniosku, tj. danych zawartych w formularzu PPF i dodatkowych informacji przesłanych na wezwanie, należy - zdaniem rozpoznającego wniosek - uznać, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Skarżąca powołując się na niskie dochody, podwyższone koszty utrzymania związane ze stanem zdrowia syna i częstymi pobytami nad morzem na leczeniu sanatoryjnym oświadczyła, że ciężar kosztów utrzymania spoczywa na mężu, z którym posiada ustrój rozdzielności majątkowej. Mąż wedle oświadczenia nie wyraził zgody na udostępnienie danych dotyczących jego finansów. Odnosząc się w tym miejscu do faktu pozostawania małżonków w rozdzielności majątkowej należy podkreślić, że w orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, że rozdzielność majątkowa małżonków nie zwalnia drugiego małżonka z obowiązku udzielenia pomocy w przypadku obowiązków natury publicznoprawnej jakimi są koszty sądowe należne do uiszczenia przez jednego z małżonków (art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) - nawet więcej; obowiązek niesienia pomocy spoczywa także na innych członkach rodziny, w tym rodzicach i dzieciach (art. 87 k.r.o. – zob. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSA WSA 2005, nr1, poz. 8). Zatem z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z nich, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przypuszczenie co do wysokości dochodów pozwalających na poniesienie tychże kosztów bez jakiegokolwiek uszczerbku, pomimo braku informacji o ich rzeczywistej wysokości, wydaje się być zasadne, biorąc tylko pod uwagę przedłożone przez skarżącą faktury obrazujące ponoszone koszty utrzymania (858,08 zł energia elektryczna okres od 27.11.2009 do 15.03.2010, 901,44 zł gaz okres od 25.11.2009 do 21.01.2010, usługi telekomunikacyjne za okres 1 miesiąca - 186,97 zł) czy informację o częstych wizytach w ośrodkach sanatoryjnych, utrzymaniem dwóch samochodów, spłatą kredytu hipotecznego. Zatrzymując się przy tym fakcie, należy dodać, że oprócz kredytu hipotecznego zaciągniętego wspólnie przez oboje małżonków już po wprowadzeniu ustroju rozdzielności majątkowej, skarżąca przy niskich jak podaje dochodach posiadała zdolność kredytową i zaciągnęła zobowiązania w bankach na kwoty 8.766,81 zł (umowa z XII 2008 r.) i 17.026,67 zł (umowa z VI 2009 r.). Spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi i fakt ich ponoszenia pozostaje bez wpływu na ocenę sytuacji majątkowej skarżącej w tym postępowaniu. Dodać należy, że skarżąca zadeklarowała we wniosku dochody "za pracę" w kwocie 1317 zł brutto (płaca minimalna w 2010 r.), przedkładając jednocześnie umowę sprzedaży udziałów w spółce prawa handlowego, w której jest obecnie zatrudniona. Według przedłożonego zeznania podatkowego PIT-36 za 2008 r. łącznie jej przychody w tym roku wyniosły 18.216,42 zł, w tym przychód z najmu lub dzierżawy 800 zł. Według informacji o dochodach PIT-11 za 2009 r. skarżąca łącznie uzyskała 15.589,32 zł przychodu. Jeszcze raz należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co tym samym oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób, które charakteryzuje trudna sytuacja materialna, wręcz ubóstwo, które są pozbawione środków do życia (osoby bezrobotne, bez prawa do zasiłku) lub których środki są bardzo ograniczone i pozwalają zaspokoić tylko najniezbędniejsze potrzeby egzystencjalne. Do takich osób skarżąca z pewnością nie należy. Dodatkowo należy mieć na uwadze, że obowiązek poniesienia kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym powstał w związku z orzeczeniem o odpowiedzialności solidarnej skarżącej jako byłego członka zarządu za zaległości podatkowe (23.359.166,00 zł) wraz z odsetkami za zwłokę (10.657.327,00 zł) spółki prawa handlowego. Postępowanie toczyło się na tyle długo, że skarżąca mogła i powinna przewidywać możliwość wystąpienia sporu sądowego i gromadzić na ten cel odpowiednie środki, tym bardziej skoro nie złożono w odpowiednim czasie wniosku o upadłość spółki - należało liczyć się z możliwością przeniesienia nań odpowiedzialności za zaległe zobowiązania podatkowe. W konkluzji zasadnym jest stwierdzenie za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, że nie zasługuje na akceptację postawa skarżącego, który uchylając się od regulowania zaległości podatkowych (działając w imieniu spółki), stara się jednocześnie przerzucić na Skarb Państwa koszty sporu wszczętego na jego żądanie (postanowienie z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. III SA/Wa 910/04, niepubl.). Koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, nawet gdyby ich poniesienie wiązało się z pewnym uszczerbkiem utrzymania koniecznego. Natomiast w rozpoznawanej sprawie uznać należy, że nie wystąpiły przesłanki do zastosowania instytucji prawa pomocy. W takiej sytuacji uprawniona jest ocena, iż wniosek jest nieuzasadniony. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.