I SA/Rz 56/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Smoleń po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2017 r. sprzeciwu M. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. I SA/Rz 56/17, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności skarżącego, jako byłego członka zarządu sp. z o.o., wraz ze spółką oraz innym, byłym członkiem zarządu, za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku od towarów i usług, za maj 2011 r., a także odsetki za zwłokę od tych zaległości oraz koszty postępowania egzekucyjnego - p o s t a n a w i a - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. I SA/Rz 56/17 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 2 lutego 2017 r., referendarz sądowy odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...], w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności skarżącego, jako byłego członka zarządu sp. z o.o., wraz ze spółką oraz innym, byłym członkiem zarządu, za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku od towarów i usług, za maj 2011 r., a także odsetki za zwłokę od tych zaległości oraz koszty postępowania egzekucyjnego. W sprzeciwie na powyższe postanowienie skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. Podniósł, że wszelkie środki jakie pozyska przeznaczana na utrzymanie rodziny i wydatki związane z domem. Konieczność pokrycia kosztów sądowych w sprawie uszczupliłaby środki przeznaczone na utrzymanie rodziny, a ich uiszczenie wiązać musiałoby się z zaciągnięciem kredytu bądź pożyczki, na co skarżącego nie stać. Wskazał nadto, że w związku z wydaniem zaskarżonej decyzji komornik skarbowy zablokował konta bankowe skarżącego i nie może on dysponować swoimi środkami finansowymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy określonych w art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych objęte jest zatem zakresem częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Sąd ustalił, że M. K. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwoma małoletnimi synami, a źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie za pracę małżonki skarżącego, wynoszące 1 400 zł miesięcznie. Skarżący, prowadzi działalność gospodarczą, osiągając przychód w kwocie 3 500 zł, jednakże cała działalność, uruchomiona dopiero w 2016 r., przynosi stratę. Mimo tego, podając łączną kwotę dochodu w gospodarstwie domowym skarżący określił ją na 1 800 zł miesięcznie. Deklarując składniki posiadanego majątku skarżący wymienił: mieszkanie o pow. 60 m2, samochód osobowy, służący do nauki jazdy, o wartości ok. 15 000 zł, oszczędności w kwocie 500 zł. Nadto skarżący zaznaczył, że posiada kredyt hipoteczny w wysokości 147 000 zł, nie wskazał jednak ile wynosi miesięczna rata jego spłaty. Jeżeli chodzi o pozostałe wydatki, to wskazał następujące pozycje: koszty utrzymania samochodu – 850 zł miesięcznie, prąd - 200 zł miesięcznie, gaz - 250 zł miesięcznie, żywność - 800 zł miesięcznie, podatki i opłaty - 60 zł miesięcznie, odzież – 100 zł miesięcznie. W złożonym oświadczeniu skarżący podkreślił również, że wychowuje dzieci w wieku szkolnym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub w części musi odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wnioskodawca winien zatem wykazać, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W związku z tym to w interesie wnioskodawcy leży przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, tj. do podania wszystkich tych okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o jakim stanowi art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącego w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych, natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty (por. postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. I FZ 437/07). Ostatecznie to do Sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. W ocenie Sądu skarżący nie przedstawił wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji finansowej, co pozwala przyjąć, że nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie. Na obecnym etapie postępowania w sprawie koszty sądowe to wpis od skargi w kwocie 500 zł. Zdaniem Sądu, przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa i finansowa, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., uprawniające do uzyskania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Analiza informacji udzielonych przez M. K. nie daje podstaw do uznania, że przedstawił on w sposób czytelny swój stan finansowy. Według zawartych we wniosku danych wynika, że dochody rodziny kształtują się w przedziale od 1400 do 1800 zł miesięcznie, natomiast wydatki określono na poziomie 2200 zł miesięcznie. Co istotne skarżący nie przedstawił wszystkich wydatków rodziny gdyż, pominął określenie raty kredytu. Sąd przychyla się również do stanowiska referendarza sądowego, że skarżący akcentuje brak środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, podczas gdy korzysta on z usług profesjonalnego pełnomocnika. Nadto posiada on oszczędności w kwocie 500 zł, które stanowią wysokość wpisu od skargi w sprawie, a na obecnym etapie są jedynymi kosztami postępowania sądowego. W związku z powyższym należy zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego, że podane przez skarżącego informacje o braku możliwości wygospodarowania jakichkolwiek środków na opłacenie kosztów sadowych - nie są wiarygodne. Jak to już wskazano wyżej strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej strona zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Podkreślenia wymaga także, że skoro rodzina strony jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytów, to winna także w ramach prowadzonego wspólnie gospodarstwa domowego wywiązać się z obowiązku poniesienia opłaty sądowej. Poza tym niedopuszczalnym jest by koszty sądowe były stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami, w tym także kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Niezależnie od powyższego należy również zauważyć, wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.