I SA/Rz 72/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący - Sędzia WSA Grzegorz Panek po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2017 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwów A. od postanowień starszego referendarza sądowego - z dnia 8 czerwca 2017 r. sygn. I SA/Rz 72/17 - z dnia 8 czerwca 2017 r. sygn. I SA/Rz 73/17 - z dnia 8 czerwca 2017 r. sygn. I SA/Rz 74/17 - z dnia 8 czerwca 2017 r. sygn. I SA/Rz 75/17 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [.] z dnia [.] października 2016 r. - nr [.] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012 r., - nr [.] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2013 r., - nr [.] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014 r., - nr [.] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2015 r. - p o s t a n a w i a - utrzymać zaskarżone postanowienia w mocy. W opisanych w sentencji sprawach w dniu 8 czerwca 2017 r. wpłynęły wnioski Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu – adwokata. Oświadczono, że znajduje się ona w złej kondycji finansowej, nie posiada środków w kasie i nie osiąga dochodów, nie posiada rachunków bankowych. Wysokość kapitału zakładowego wynosi 55 000 zł, rodzaj prowadzonej działalności określono na wydobywanie żwiru, piasku, gliny i kaolinu. W ww. sprawach uiszczała już wpisy i oczekuje pomocy od państwa w postaci ustanowienia dla niej pełnomocnika na obecnym etapie postępowania. Odmawiając – odrębnymi postanowieniami z dnia 8 czerwca 2017 r., przyznania prawa pomocy referendarz stwierdziła, że w świetle art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w oparciu o przedstawione przez Spółkę informacje, nie można było ustalić jej faktycznej sytuacji, tj. że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Pomimo wcześniejszych deklaracji o wyjątkowo trudnej sytuacji uiściła niezbędne dotychczas koszty postępowania. Jest ona ponadto właścicielem wielu nieruchomości gruntowych, z którymi związane są toczące się postępowania. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej oparte jest zaś na uznaniu, a zatem spełnienie przesłanki ekonomicznej tylko uprawnia do udzielenia takiej pomocy. Dlatego Spółka powinna przedstawić argumentację, która potwierdzałaby jej niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie kosztów postępowania i poprzeć ją stosownymi dokumentami. Jest ona uczestnikiem obrotu gospodarczego i powinna mieć rozeznanie, że udzielenie wsparcia wiąże się z analizą jej sytuacji ekonomicznej. Skoro nie można było dokonać prawidłowej oceny możliwości płatniczych Spółki odmówiono uwzględnienia wniosku. Z zachowaniem ustawowego terminu od orzeczeń tych wniesiono sprzeciwy. Zarzucono w nich dokonanie przez referendarza błędnej oceny sytuacji finansowej Spółki i przedstawionych dowodów. Złożyła bowiem wymagane oświadczenia, a nie wskazano jej, w jaki jeszcze sposób powinna wykazać swoją sytuację majątkową. Przesłanką przyznania prawa pomocy nie jest brak majątku, lecz brak środków. Niektóre zaś nieruchomości są obciążone hipoteką, co uniemożliwia ich sprzedaż. Zarządzeniem z dnia 17 lipca 2017 r. wezwano Spółkę do złożenia dodatkowych informacji i dokumentów. W odpowiedzi złożono jedynie kopie deklaracji VAT-7 za okres 6 miesięcy, które nie zawierały wykazanego jakiegokolwiek obrotu i podatku, oraz informację o jej wykreśleniu z dniem 4 kwietnia 2017 r. z rejestru podatników VAT. Jednocześnie wniesiono o wydłużenie terminu na wykonanie zarządzenia, ponieważ ze względu na urlopy przygotowanie wszystkich żądanych informacji w wyznaczonym terminie 7 dni nie było możliwe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) dalej określanej w skrócie: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciwy nie zasługiwały na uwzględnienie. Osoba prawna ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obowiązana jest wykazać, stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Spółka powinna zatem przedstawić jej sytuację materialną i zdolności płatnicze, które w obiektywny sposób wykażą, że nie będzie w stanie ponieść kosztów postępowania związanych z udziałem w nim, stosownie do wymagania określonego w art. 199 p.p.s.a. W przypadku osób prawnych, a w szczególności uczestników obrotu gospodarczego (przedsiębiorców), instytucja prawa pomocy nie może być wykorzystywana do ochrony prywatnego majątku, ponieważ służyć ma zapewnieniu dostępu do sądu tym podmiotom, którym brak środków finansowych dostęp ten by uniemożliwiał. Ponadto, wykazanie przez osobę prawną przesłanek określonych w art. 246 § 2 p.p.s.a. nie obliguje Sądu do uwzględnienia wniosku, a jedynie stwarza taką możliwość (por. postanowienie NSA z dnia 30 września 2014 r. sygn. I FZ 325/14). Referendarz sądowy rozpoznając wnioski Spółki ograniczył się tylko do oceny oświadczeń zawartych w formularzu PPPr oraz informacji wynikających z akt sprawy. Dlatego, mając na uwadze zarzuty sprzeciwu, wezwano Spółkę do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów. Z obowiązku tego jednak się nie wywiązała, a Sąd nie stwierdził potrzeby przedłużenia terminu do wykonania zarządzenia z dnia 17 lipca 2017 r. Spółka powinna bowiem tak zorganizować swoją działalność, aby w każdym czasie była w stanie podejmować czynności niecierpiące zwłoki, zwłaszcza jeżeli jest świadoma toczącego się postępowania, w którym zgłosiła wnioski o prawo pomocy i wniosła sprzeciwy. Brak dostatecznych dowodów do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej Spółki potwierdza trafność stanowiska referendarza pomimo, że dokonał on jej bez skierowania wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. w celu rozwiania powstałych wątpliwości. Wezwanie takie zostało ostatecznie wystosowane na etapie postępowania odwoławczego, ale nie wniosło ono do sprawy niczego nowego. Nadesłane kopie deklaracji VAT-7 za okres 6 miesięcy nie wykazują jakiejkolwiek sprzedaży podlegającej temu podatkowi. Nie nadesłano zaś m.in. bilansu za 2016 r., ewidencji środków trwałych, informacji o ewentualnych postępowaniach egzekucyjnych, obowiązku dopłat przez wspólników, czy wyciągów z rachunków bakowych (które Spółka ma prawny obowiązek posiadać). Biorąc jednak pod uwagę bardzo szeroki zakres prowadzonej działalności ujawniony w Krajowym Rejestrze Sądowym (nr [.]) związany m.in. z działalnością wydobywczą kopalin, usługami budowlanymi, zażądaniem nieruchomościami, serwisowaniem maszyn i urządzeń, sprzedażą pojazdów mechanicznych, mebli, komputerów itd. oraz fakt posiadana majątku nieruchomego, jako niewiarygodne ocenić należało oświadczenie Spółki o braku jakichkolwiek środków, a pomimo tego kontynuowanie nierentownej działalności. Przemilczano natomiast w takich okolicznościach kwestię podniesioną przez referendarza co do źródeł pochodzenia środków na opłacenie wpisów. Jak natomiast oświadczono w sprzeciwie, hipoteką obciążone są tylko niektóre z nieruchomości. Jednak obciążenie hipoteczne, wbrew stanowisku Spółki, nie wyłącza nieruchomości z obrotu cywilnoprawnego. Niezależnie od powyższego w toku postępowania odwoławczego pojawiła się w sprawie dodatkowa okoliczność, które i tak musiałaby skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Otóż Spółka ustanowiła w sprawie zawodowego pełnomocnika – adwokata, który został umocowany do reprezentowania jej w toku postępowania sądowego przed sadami administracyjnymi obu instancji. W myśl zaś art. 246 § 3 p.p.s.a. adwokata można ustanowić tylko dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Z uwagi na treść art. 260 § 2 zd. 2 Ppsa, obowiązkiem wnoszącego sprzeciw jest zakwestionowanie postanowienia pierwszej instancji. Spółka nie przedstawiła jednak zarzutów i argumentów, które podważyłyby prawidłowość rozstrzygnięcia referendarza. Wobec tego Sąd postanowił o utrzymaniu zaskarżonych postanowień w mocy, orzekając na podstawie art. 260 § 1 i 2 Ppsa.