I SA/Rz 798/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska / spr./ NSA Maria Serafin-Kosowska Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 listopada 2014r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2014r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od V 2009r. do IV 2011r.; na ubezpieczenie zdrowotne za X 2012r. i na Fundusz Pracy za okres od VI 2009r. do IV 2011r. i za VI 2011r. - oddala skargę - I SA/Rz 798/14 Uzasadnienie Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2013r. J.W. (dalej: zobowiązany/skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej - ZUS), o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, z uwagi na trudną sytuacją finansową i zdrowotną. Do wniosku dołączył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji finansowej, dowody leczenia się wnioskodawcy i jego żony, rachunki za media, dowody rejestracyjne, odpisy z księgi wieczystej, zeznania podatkowe za lata 2010 – 2012, harmonogramy spłat kredytów, wyciąg z rachunku bankowego, zaświadczenie z ZUS w Sanoku o niezaleganiu z podatkami, dokumentację określającą status przedsiębiorcy i konieczną do oceny pod kątem uzyskania pomocy publicznej. Decyzją z dnia [...] lipca 2013r., nr [...], ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek na: 1. ubezpieczenie społeczne za okres od maja 2009r. do kwietnia 2011r. w łącznej kwocie 13.227,40zł, 2. ubezpieczenie zdrowotne za październik 2012r. w łącznej kwocie 272,55zł, 3. Fundusz Pracy za okres od maja 2009r. do kwietnia 2011r. oraz za czerwiec 2011r. w łącznej kwocie 1.570,05zł. W toku postępowania wyjaśniającego ZUS ustalił, że zobowiązany prowadzi usługową działalność gospodarczą, leczy się z powodu przewlekłego zespołu bólowego kręgosłupa. Przyznano mu świadczenie rehabilitacyjne na okres od 12 października 2012r. do 6 października 2013r. Żona zobowiązanego jest osobą zatrudnioną, również ma przyznane świadczenie rehabilitacyjne na okres od 1 kwietnia 2013r. do 28 sierpnia 2013r. Zobowiązany prowadzi gospodarstwo domowe wraz z synem, który jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Ponadto jest właścicielem samochodu osobowego marki Citroen C5, rok prod. 2002, samochodu ciężarowego marki Fiat Ducato, rok prod. 2001 oraz nieruchomości położonej w miejscowości J. o pow. 1,695 ha stanowiącej gospodarstwo rolne, a także jest współwłaścicielem domu o pow. 146 m² położonego w tej samej miejscowości. Z powyższych względów, organ stwierdził, że w sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585) – dalej: u.s.u.s.) ponieważ istnieje możliwość prowadzenia egzekucji z majątku dłużnika. W dalszej kolejności ZUS zbadał, czy istnieje podstawa do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a usus, który dopuszcza umorzenie należności mimo braku całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym interes osoby zobowiązanej do opłacenia składek. W tym celu ZUS dokonał analizy przesłanek wydania decyzji o umorzeniu należności zawartych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365) - dalej: rozporządzenie z 2003r. Według ZUS, z przedłożonych dokumentów nie wynika, że zachodzi konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorą żoną, co pozbawiłoby wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu, umożliwiającego opłacenie należności. Obciążenie finansowe, jakim jest spłata kredytu nie może stanowić przesłanki umorzenia należności ponieważ zaciągnięcie kredytu zależy od dobrej woli kredytobiorcy. Opłacanie stałych miesięcznych opłat dotyczy ogółu społeczeństwa i nie może przemawiać za umorzeniem należności ze względów społecznych. Organ wskazał również, że wnioskodawca nie przedłożył dokumentów potwierdzających fakt wystąpienia zdarzenia losowego, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej. W związku z powyższym uznał, że nie zachodzą podstawy do umorzenia należności w oparciu o przepisy rozporządzenia z 2003r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany podniósł, że umorzenie należności jest uzasadnione ciężkim stanem jego zdrowia oraz jego żony, która jest chora na nowotwory. Opłacenie należności uniemożliwiłoby dalsze leczenie, co przyczyniłoby się do pogorszenia stanu zdrowia, niezdolności do pracy i uniemożliwienia zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Zobowiązany podniósł, że samochód osobowy służy do przewożenia żony na leczenie, które odbywa się na Słowacji. Samochód ciężarowy jest zaś niezbędny w prowadzeniu działalności gospodarczej i prowadzenie z niego egzekucji przekreśliłoby możliwości zarobkowania. Nieruchomość w miejscowości J. jest obciążona hipoteką ustanowioną pod spłatę kredytu inwestycyjnego zaciągniętego na kwotę 51.000zł. Spłata tego kredytu jest obecnie niemożliwa i prawdopodobnym jest, że bank dokona egzekucji z ww. nieruchomości. Zobowiązany wskazał również, że zaległość w opłacaniu składek była wynikiem jego niewiedzy oraz uzyskania od ZUS informacji, że nie zaległa z opłacaniem składek. Wskazał również, że na jego utrzymaniu pozostaje syn, który ze względu na sytuację na rynku pracy pozostaje bezrobotny. Do wniosku skarżący dołączył dokumentację medyczną żony. Wraz z wnioskiem zobowiązany przedstawił również zestawienie dochodów i wydatków jego rodzinny, z którego wynikało, że średni miesięczny dochód netto na dwie osoby wynosi 1.716,74zł. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie prawy, ZUS decyzją z dnia [...] października 2013r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że w sierpniu 2013r. świadczenie rehabilitacyjne, jakie wypłacano wnioskodawcy wyniosło 806,01zł netto. Żonie zobowiązanego przyznano dalsze świadczenie rehabilitacyjne na okres do 26 listopada 2013r., które w sierpniu 2013r. wyniosło 877,12zł netto. Organ odwoławczy podkreślił również, że odmówił mocy dowodowej dokumentacji medycznej złożonej wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż nie była potwierdzona za zgodność z oryginałem i potrzymał swoje stanowisko o braku podstaw do umorzenia należności w oparciu o § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. Na decyzję organu odwoławczego J.W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który wyrokiem dnia 21 stycznia 2014r., sygn. akt I SA/Rz 1073/13, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że ZUS powinien ustalić rzeczywistą sytuację finansową skarżącego, a następnie rozważyć, czy zapłacenie zaległych składek w jego sytuacji finansowej nie spowoduje konieczności korzystania ze środków finansowych z pomocy społecznej i czy byłoby to zgodne z interesem społecznym. Sąd orzekł, że odmawiając mocy dowodowej przedłożonej przez skarżącego kserokopii dokumentacji lekarskiej związanej z leczeniem żony skarżącego, z uwagi na brak potwierdzenia za zgodność z oryginałem powyższych dokumentów - bez wezwania skarżącego o uzupełnienie tego braku – organ naruszył przepisy art. 7, 8 i 9 ustawy z dnia Kodeks postępowania administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960r. (Dz. U z 2013r., poz. 267 za zm.) – dalej: k.p.a., co w konsekwencji skutkowało uchyleniem decyzji organów obu instancji. W ponownym postępowaniu decyzją z dnia 26 maja 2013r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek na: 1. ubezpieczenie społeczne za okres od maja 2009r. do kwietnia 2011r. w łącznej kwocie 13.943,26zł, 2. ubezpieczenie zdrowotne za październik 2012r. w łącznej kwocie 272,55zł, 3. Fundusz Pracy za okres od czerwca 2009r. do kwietnia 2011r. oraz za czerwiec 2011r. w łącznej kwocie 1.527,02zł. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ I instancji ponownie przeanalizował sytuację materialną i rodzinną skarżącego i stwierdził, że brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s., gdyż należności z tytułu składek nie zostały skierowane do przymusowego dochodzenia i nie można stwierdzić ich całkowitej nieściągalności. Zobowiązany nie przedstawił dowodów uzasadniających zaistnienie przesłanek określonych w rozporządzeniu z 2003r. W ocenie organu I instancji, przedstawiona przez zobowiązanego dokumentacja lekarska nie wskazuje na brak możliwości zarobkowania. Zobowiązany prowadzi działalność gospodarczą i pozyskuje dochód niezbędny do spłaty zadłużenia. Średniomiesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności w 2013r. wynosił 251,16zł. Żona zobowiązanego również pracuje zarobkowo i otrzymuje z tego tytułu dochód w wysokości 1.237,00zł netto miesięcznie. Organ zaznaczył również, że istnieje możliwość spłaty zadłużenia w systemie ratalnym, co nie pozbawi rodziny zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany ponownie podniósł, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić zobowiązań względem ZUS, ponieważ pociągnęłoby to ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Zapłata zaległych składek spowoduje konieczność korzystania ze środków pomocy społecznej, co nie jest zgodne z interesem społecznym. Zobowiązany podkreślił, że był utwierdzany przez ZUS w przekonaniu o nieposiadaniu zaległości. Zarzucił, że ZUS nie dokonał analizy jego aktualnej sytuacji finansowej - nie wzywał go do uzupełnienia dokumentacji finansowej, przez co nie ustalił jego bieżącego dochodu. Zobowiązany podał, że w okresie od stycznia do maja 2014r. z działalności gospodarczej osiągnął dochód w wysokości 2.310,00zł, natomiast miesięczny dochód żony wynosi 1242,20zł. Przedstawił również wydatki: leczenie onkologiczne żony na Słowacji - 200,00zł, dojazd i leki – 1.000,00zł, spłata kredytu – 680,00zł, utrzymanie domu – 280,00zł, podatek od nieruchomości - 50,00zł, wyżywienie - 600,00zł, śmieci - 30,00zł. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku ZUS decyzją z dnia [...] sierpnia 2014r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy podtrzymał stanowisko o braku podstaw do umorzenia zaległości w oparciu o art.28 ust. 2 u.s.u.s. z uwagi na brak całkowitej nieściągalności, szczególności możliwość egzekucji należności wobec posiadania przez zobowiązanego dwóch samochodów. Organ stwierdził również brak podstaw do umorzenia zaległości w oparciu o przepisy rozporządzenia z 2003r. Wskazał, że zobowiązany jako osoba czynna zawodowo może osiągnąć dochód, który pozwoli na spłatę zadłużenia, chociażby w systemie ratalnym. W ocenie tego organu, przedłożona przez zobowiązanego dokumentacja lekarska nie jest wystarczająca do przyjęcia, że wystąpiła przewlekła choroba, zobowiązanego lub członka jego rodziny, pozbawiająca możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, gdyż oboje małżonkowie uzyskują stały dochód pozwalający na systematyczną spłatę zadłużenia. Organ podkreślił, że w postępowaniu wzięto pod uwagę wszelkie okoliczności i przedstawione przez zobowiązanego dowody. Wbrew twierdzeniom zobowiązanego, organ I instancji wezwał go do przedłożenia aktualnego wyciągu z księgi przychodów i rozchodów za bieżący rok oraz zeznania podatkowego za 2013r., jednakże zobowiązany nie przedstawił wówczas tych dokumentów. Końcowo organ II instancji wskazał na uznaniowy charakter zaskarżonej decyzji. Na decyzję organu odwoławczego J.W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu skargi skarżący ponowił argumenty przedstawione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując na swą trudną sytuację materialną i rodzinna, uniemożliwiającą mu opłacenie zobowiązań wobec ZUS. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153,poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, ze zm.) - dalej: P.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga nie jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ZUS w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, i Fundusz Pracy. Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 u.s.u.s. Powyższy przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne. W niniejszej sprawie nie występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, o której stanowi art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i z akt sprawy nie wynika, aby taki stan faktyczny był przez skarżącego kwestionowany. Istotne dla rozstrzygnięcia w sprawie są natomiast postanowienia zawarte w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca stworzył organom możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia z 2003 r., zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z punktu widzenia niniejszej sprawy istotny będzie pkt 1 i 3 wyżej powołanego przepisu, gdyż okoliczności na które powołuje się skarżący to trudna sytuacja majątkowa i rodzina oraz przewlekła choroba jego żony. Brzmienie wskazanych przepisów wskazuje, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może, ale nie musi umorzyć należności. Trzeba dodać przy tym, że ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją, ale nie jest jego prawem, a sądowa kontrola w takich przypadkach nie odnosi się do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi, lecz do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania administracyjnego. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. W szczególności sąd bada zatem, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 k.p.a.). Oceniając sprawę w zakresie zaistnienia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, należy stwierdzić, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący osiąga stały dochód z działalności gospodarczej. Na dochód rodziny składa się również wynagrodzenie żony skarżącego. Wprawdzie zobowiązany i jego żona są chorzy, ale nie są pozbawienie możliwości uzyskania dochodu. Skarżący ponosi wydatki na utrzymanie, leczenie żony oraz spłaca raty kredytu. Należy jednak wskazać, że nie jest uzasadniona sytuacja, w której zobowiązany jako wydatki uzasadnione utrzymaniem rodziny wskazuje prywatne, dobrowolne zadłużenie z tytułu zaciągniętego kredytu i koniecznością jej spłaty, jako mającego pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Z uwagi na powyższe uzasadnione jest stanowisko, co do braku istnienia przesłanek umorzenia, o których mowa w § 3 rozporządzenia z 2003r. Sąd podkreśla, że dokonując ustaleń stanu faktycznego organy orzekające mają obowiązek działać według zasad wynikających z art. 7, 10, 77, 80, 81 k.p.a. i ocenić wyniki postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów, na podstawie wiedzy i doświadczenia życiowego, wysnuwając ze zgromadzonego materiału dowodowego logicznie uzasadnione wnioski. Ustalenia dotyczące spełnienia, czy też nie, przesłanek umorzenia odnosić się przy tym powinny do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja zachowuje powyższe standardy, a wnioski dotyczące nie spełnienia przez skarżącego przesłanek umorzenia nie są dowolne. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 lutego 2007r. (sygn. akt II GSK 301/06, system informacji prawnej Lex) wyraził pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, że ZUS rozpoznając sprawę w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne winien rozważyć zastosowanie w takiej sprawie - zasady uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, organ orzekający podejmując decyzję mógł uwzględnić i wyważyć nie tylko ważny interes skarżącego, lecz również interes społeczny, czy interes ubezpieczonych, regularnie płacących składki i nie mogących ponosić konsekwencji za innych, nie płacących składek. Według Sądu, odmawiając umorzenia zaległości podatkowej w niniejszej sprawie ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego. ZUS ponownie przeanalizował sytuację materialną oraz rodzinną skarżącego i stwierdził, że przedłożone przez skarżącego w toku postępowania dokumenty nie potwierdzają okoliczności mogących uzasadniać umorzenie zaległości w oparciu o przepisy rozporządzenia z 2003r. Organ wskazał, że skarżący i jego żona osiągają stały dochód, posiadają majątek (nieruchomość, dwa samochody), mają zatem możliwość ratalnej systematycznej spłaty zaległości wobec ZUS. Według Sądu, powyższe wnioski organu są logiczne oraz konkretne i nie świadczą o przekroczeniu przez organ podatkowy granic uznania administracyjnego. Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 P.p.s.a.