I SA/Rz 813/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędziowie WSA Piotr Popek WSA Małgorzata Niedobylska /spr./ Protokolant sekr. sąd. Anna Kotowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi A.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia składek i odsetek finansowanych przez płatnika na ubezpieczonych na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za poszczególne okresy lat 2012 - 2015 oddala skargę. Przedmiotem skargi A. M. (dalej: Zobowiązana/Skarżąca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję ZUS z dnia [...] marca 2018r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte o następujące okoliczności faktyczne i prawne: W dniu 25 lipca 2016 r. A. M. złożyła do Oddziału ZUS w R. wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zobowiązana. wskazała na swoją trudną sytuację finansową oraz rodzinną, związaną z chorobą syna i samotnym rodzicielstwem, a także na opieszałość decyzyjną Urzędu Gminy w B., skutkującą poniesieniem strat finansowych. Decyzją z dnia [...] października 2016 r. nr [...], ZUS odmówił wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek oraz odmówił wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika. Decyzją z dnia [...] października 2016 r. nr [...], ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek za ubezpieczonego będącego płatnikiem tych składek, należności za ubezpieczonych finansowanych przez płatnika oraz odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, a następnie decyzjami z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] i nr [...], utrzymał w mocy decyzje wydane w I instancji. A. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej WSA) skargi na obie decyzje ZUS z dnia [...] lutego 2017 r. Wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Rz 361/17, WSA oddalił skargę A. M. na decyzję ZUS z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...]. Natomiast wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Rz 362/17, WSA uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia [...] października 2016 r. nr [...]. W wyroku tym Sąd wskazał m.in. że ocena zebranego materiału dowodowego była dowolna i przedwczesna, gdyż organ nie dokonał analizy, jak wielka jest ogólna kwota zadłużenia wraz z narosłymi odsetkami i jak ona się ma do realnych możliwości spłaty, a także nie rozważył należycie ważnego interesu skarżącej, jak i interesu publicznego przemawiających za umorzeniem bądź odmową umorzenia należności Decyzją z dnia [...] marca 2018 r. nr [...], ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy za ubezpieczonego będącego płatnikiem tych składek, oraz należności za ubezpieczonych finansowanych przez płatnika na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek - za poszczególne okresy lat 2012-2015 A. M. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją, wskazując na trudną sytuację rodzinną związaną z chorobą syna i samotnym rodzicielstwem oraz swoją sytuację zdrowotną. Zarzuciła również opieszałość decyzyjną organu administracji samorządowej, skutkującą poniesieniem strat finansowych. Podniosła, że bezskutecznie poszukuje pracy, a w utrzymaniu pomagają jej krewni. Zwróciła uwagę na problemy finansowe, podnosząc że spłaca kredyt na zakup lokalu oraz realizuje dwa układy ratalne, zawarte w ramach porozumienia z ZUS. Podkreśliła, że nie jest w stanie podjąć spłaty pozostałych należności z tytułu składek w kolejnym układzie ratalnym. Dodała także, że prowadzone są wobec niej liczne postępowania windykacyjne z tytułu zaciągniętych pożyczek i kredytów. ZUS decyzją opisaną na wstępie z dnia [...] czerwca 2018 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2018 r. W uzasadnieniu wskazał, że A. M. jest bezrobotna, bez prawa do zasiłku, a na utrzymaniu ma jedno dziecko w wieku szkolnym. Jest właścicielem nieruchomości gruntowej o pow. 0,08 ha oraz budynku mieszkalnego o pow.274 m2. Nie wykazuje żadnych dochodów, nie korzysta z pomocy społecznej, posiada natomiast wysokie zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów (ponad 1 mln zł). Stałe miesięczne opłaty związane z utrzymaniem wynoszą ok 1.000 zł. Ponadto Zobowiązana spłaca raty z tytułu zawartych z ZUS układów ratalnych. Od lipca 2012 r. prowadzone jest wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne. ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego na majątku nieruchomym skarżącej. Organ odwoławczy w ślad za organem I instancji przyjął, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności, wskazując, że nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego. Podniósł, że Skarżąca mimo konieczności uregulowania zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, jest w stanie zaspokoić swoje niezbędne potrzeby życiowe. ZUS podkreślił, że pomimo powoływania się przez wnioskodawczynię na trudną sytuację finansową, nie korzysta ona z pomocy społecznej, co prowadzi do wniosku, że jej sytuacja finansowa nie jest na tyle trudna, aby podjęcie spłaty zadłużenia wobec ZUS, pozbawiło jej rodzinę środków do życia. Nadto organ zauważył, że Skarżąca nie wskazała żadnego źródła dochodu, jednocześnie oświadczyła, że ponosi stałe koszty utrzymania oraz spłaca zobowiązanie kredytowe po 200 zł miesięcznie, co prowadzi do wniosku, że posiada dochód z innych źródeł, który jest wystarczający do zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie ZUS w sprawie nie została udowodniona całkowita i trwała niezdolność Skarżącej do pracy zarobkowej, ani konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, pozbawiająca Zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu, a powstanie zadłużenia nie było wynikiem jakiegoś nadzwyczajnego wydarzenia - za takie zdarzenie nie może być uznana niska dochodowość prowadzonej działalności gospodarczej. Natomiast skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli, gdyż działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko. Posiadane zadłużenie z tytułu kredytów nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, gdyż należności publicznoprawne mają charakter priorytetowy w stosunku do zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym i należy je zaspokoić w pierwszej kolejności. Odnosząc się do argumentacji skarżącej o opieszałości decyzyjnej organu administracji samorządowej, tj. Burmistrza Miasta B., ZUS uznał, że ewentualne nieprawidłowości w prowadzeniu postępowania przez wskazany organ nie stanowią przesłanki umorzenia należności z tytułu składek. Obowiązkiem osób prowadzących działalność gospodarczą, będących z tego tytułu płatnikami składek, jest terminowe i w pełnej wysokości opłacanie należnych składek. A. M. skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję ZUS z dnia [...] czerwca 2018 r., wnosząc o umorzenie składek objętych tym rozstrzygnięciem. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, przez nieuwzględnienie stanu zdrowia jej syna, a także jej stanu zdrowia i leczenia. Nadto zarzuciła nieuwzględnienie trudnej sytuacji osobistej i rodzinnej, wynikającej z samotnego wychowania przewlekle chorego syna i ciężkiego ubóstwa, tj. braku dochodów w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej oraz niemożnością znalezienia zatrudnienia. Zwróciła uwagę na swoje liczne zobowiązania. Przedstawiła też argumenty, które w jej ocenie stanowią o opieszałości decyzyjnej Burmistrza Miasta B. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne (art. 32 u.s.u.s.). W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca sprecyzował, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje możliwość umorzenia należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 17 marca 2016 r. sygn. II GSK 1694/14). Organ odwoławczy dokonał analizy sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Sytuacja Skarżącej, zarówno dotycząca warunków materialnych, jak też stanu zdrowia jej i syna, poddana została przez organ szczegółowej analizie. ZUS stwierdził, że w sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. gdyż nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowej nieściągalności. Sąd nie znalazł podstaw , aby tę ocenę zakwestionować. Skarżąca posiada majątek nieruchomy, z którego prowadzona jest egzekucja należności. Sąd podziela też stanowisko ZUS, co do braku podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przepis ten stanowi, że w uzasadnionych przypadkach należności te mogą być umarzane pomimo braku całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określa rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – dalej: rozporządzenie z 2003r.). Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że sytuacja finansowa Skarżącej jest trudna, ponieważ posiada ona ogromne zadłużenie, na które składają się zarówno zobowiązania publicznoprawne (należności z tytułu składek i należności podatkowe), jak i cywilnoprawne (zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek przekraczające 1 mln zł). Jednocześnie trzeba dodać, że Skarżąca nie przedstawiła żadnego źródła dochodów, chociaż wskazała, że ponosi wydatki na utrzymanie i na spłatę układów ratalnych, nie korzysta przy tym z pomocy społecznej. Oznacza to, że Skarżąca jest w stanie zaspokajać niezbędne potrzeby życiowe swoje i syna. Skarżąca nie wykazała też, aby jej przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, uniemożliwiała uzyskiwanie dochodu. Nie przedłożyła jakiejkolwiek dokumentacji stwierdzającej niezdolność do pracy, ani stwierdzającej, że syn wymaga stałej opieki. Z akt wynika, że syn uczęszcza do szkoły, a okresowe wizyty u lekarza nie stanowią przeszkody do podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia. Zdaniem Sądu dokonana przez ZUS ocena przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., jest zasadna. Instytucja umorzenia zaległych składek stanowi wyjątek od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji. W postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia z 2003 r. (por. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11). Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (tak NSA w wyroku z dnia 14 marca 2012 r. sygn. akt II GSK 149/11). Skarżąca pomimo wezwania organu nie podała źródeł dochodów, które umożliwiają regularne opłacanie wydatków (wydatki na utrzymanie, spłata układów ratalnych). Natomiast wskazana przez nią okoliczność spłaty zobowiązań kredytowych w kwocie 200 zł miesięcznie, w sytuacji deklarowania braku jakiegokolwiek źródła dochodu, została słusznie oceniona przez ZUS w ten sposób, że wnioskodawczyni posiada dochód z innych źródeł, który jest wystarczający do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. O braku ujawnienia wszystkich istotnych danych o stanie majątkowym świadczy również to, że Skarżąca korzysta z kilku miejsc zamieszkania (R. [...] – wskazywany jako adres do doręczeń, B. ul. K. – wg oświadczenia lokal stanowiący jej własność oraz T. ul. K. [...] – wskazywany jako punkt paliwa gazowego w fakturach wystawionych przez P.). Skarżąca nie wskazała jaki ma tytuł prawny do tych lokali, z wyjątkiem lokalu poł. w B. Sąd przychyla się również do stanowiska organu, że zadłużenie skarżącej z innych tytułów nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, gdyż należności publicznoprawne mają charakter priorytetowy w stosunku do zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym i należy je zaspokajać w pierwszej kolejności. Samo zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez Skarżącą, nie przesądza automatycznie o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. W tym przypadku konieczne jest ustalenie przez organ rozpoznający wniosek o umorzenie należności pozostałych przesłanek nieściągalności, tj. braku jakiegokolwiek majątku, z którego można egzekwować należności, przy czym chodzi tu o należności składkowe przysługujące ZUS, a nie o jakiekolwiek inne należności. W ocenie Sądu ustalenia organów w tym zakresie zostały wypełnione w sposób prawidłowy. Nie zyskały również akceptacji Sądu pozostałe zarzuty skargi. Organ odwoławczy zasadnie uznał, że skutki wynikające z postępowania Burmistrza Miasta B.6, nie stanowią przesłanki umorzenia należności z tytułu składek. Opisywane szeroko w skardze postępowania związane z procesem uzyskiwania warunków zabudowy i dofinansowania ze środków unijnych prowadzone były przez właściwe organy, a ZUS nie ma kompetencji do oceny prawidłowości podejmowanych rozstrzygnięć. Analiza akt sprawy pozwala uznać, że organ rentowy w sposób wyczerpujący zebrał dostępny mu materiał dowodowy i dokonał jego oceny, wyprowadzając zasadnie z tej oceny wniosek, iż mimo niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej, zdrowotnej i majątkowej Skarżącej, brak jest okoliczności przemawiających za umorzeniem zaległości, wobec braku spełnienia przesłanek z art.28 ust.3 i 3a u.s.u.s. W ocenie Sądu, postępowanie przeprowadzone w niniejszej sprawie, jak też wydane rozstrzygnięcia, nie naruszają prawa, dlatego na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.