I SA/Rz 857/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska WSA Kazimierz Włoch / spr./ Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 października 2015 r. spraw ze skarg spółki "A" w K. na postanowienia Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] czerwca 2015 r. -nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia dokumentów wyłączonych z akt sprawy, -nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia dokumentów wyłączonych z akt sprawy, -nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia dokumentów wyłączonych z akt sprawy, -nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia dokumentów wyłączonych z akt sprawy, 1) uchyla zaskarżone postanowienia oraz poprzedzające je postanowienia Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] maja 2015 r. nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], 2) zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej spółki "A" w K. kwotę 1 360 (słownie tysiąc trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonymi postanowieniami z dnia [...] czerwca 2015r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w P. po rozpatrzeniu zażaleń Spółki A. S.A. na postanowienia Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] maja 2015r. znak: [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia stronie dokumentów wyłączonych z akt sprawy – utrzymał w mocy te postanowienia. Z treści zaskarżonych postanowień Dyrektora Izby Celnej w P. oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że w toku prowadzonych przez Naczelnika Urzędu Celnego w P. postępowań celnych wobec skarżącej spółki A. S.A. w przedmiocie powstania długu celnego w przywozie w związku z usunięciem towaru spod dozoru celnego, organ ten postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015r. znak [...] działając na podstawie art.179 §1 ustawy z dnia 29.08.1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012r. poz.749)- zwanej dalej Op., wyłączył z akt sprawy pismo o nr [...] z dnia 2 marca 2012r. oraz pismo nr [...] z dnia 6 września 2012r. Strona została pouczona, że na wydane postanowienie nie przysługuje prawo wniesienia zażalenia. W toku postępowania w przedmiocie długu celnego, Naczelnik Urzędu Celnego w P. postanowieniami z dnia 8 maja 2015r. wyznaczył Stronie 7-dniowy termin do wypowiedzenia się w zakresie zebranego materiału dowodowego, w związku z planowanym wydaniem decyzji określającej kwotę długu celnego. W odpowiedzi na wezwanie strona zwróciła się z wnioskiem o udostępnienie jej oraz przesłanie na adres siedziby Spółki kserokopii dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, bądź też umożliwienie pełnomocnikowi Strony zapoznanie się z tymi dokumentami w siedzibie organu celnego przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie, tj. opisanych wyżej pism wyłączonych z akt sprawy. Opisanymi na wstępie postanowieniami z dnia [...] maja 2015r. Naczelnik Urzędu Celnego w P. - powołując się na art.179 §1 Op. - odmówił udostępnienia Stronie żądanych dokumentów, uzasadniając odmowę przesłanką interesu publicznego, z uwagi na fakt iż ustalenia zawarte w żądanych dokumentach dotyczą funkcjonariuszy celnych. W myśl art.179 §1 Op. przepisów art.178 Op. nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów objętych ochroną tajemnicy państwowej, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. W zażaleniach na powyższe postanowienia Strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art.124 Ordynacji podatkowej poprzez nie wskazanie konkretnej przyczyny odmowy udostępnienia akt, pomimo iż obowiązkiem organu podatkowego jest wskazanie w realiach konkretnej sprawy w czym konkretnie upatruje interes publiczny. - art.123 Ordynacji podatkowej poprzez jego niezastosowanie. Strona zarzuciła, że organ podatkowy, odmawiając wydania kserokopii dokumentów z akt sprawy a nie wskazując powodów takiego postanowienia, uniemożliwia stronie czynny udział w każdym stadium toczącego się postępowania, gdy tymczasem Spółka po zapoznaniu się z aktami sprawy powinna mieć możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, które będą podstawą do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. - art.121 §1 Ordynacji podatkowej poprzez jego niezastosowanie i wydanie rozstrzygnięcia w sprawie na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, do których strona nie miała dostępu, a przyczyna odmowy nie została wskazana, co zdaniem Strony powoduje, że organ prowadzący postępowanie nie działa w sposób budzący zaufanie do tego organu. - art.179 §1 Ordynacji podatkowej poprzez jego błędne zastosowanie, tj. wydanie postanowienia o odmowie wydania kserokopii z akt sprawy ze względu na interes publiczny w przypadku, gdy w przedmiotowej sprawie nie występuje interes publiczny wymagający ochrony. W treści zażalenia Strona podniosła ponadto, iż postanowienie o odmowie udostępnienia dokumentów wydane zostało po upływie czterech dni od dnia wydania decyzji kończącej postępowanie w sprawie, pomimo że strona złożyła wniosek w toku prowadzonego postępowania, tj. w odpowiedzi na wezwanie do wypowiedzenia się, w związku z dyspozycją wynikającą z art.200 Ordynacji podatkowej. Mając na uwadze, że postanowienie o odmowie udostępnienia poszczególnych dokumentów z akt sprawy stanowi kwestię wpadkową w toku prowadzonego postępowania i nie jest możliwe wydanie decyzji wymiarowej przed ostatecznym rozstrzygnięciem tej kwestii – Strona stwierdziła, że decyzja wydana została przedwcześnie i niezbędne jest jej uchylenie. Po rozpatrzeniu odwołań strony Dyrektor Izby Celnej w P. nie znalazł podstaw do ich uwzględnienia. Wyjaśnił, że zasady względnej jawności postępowania konkurującej niekiedy z zasadą czynnego udziału strony w postępowaniu w myśl art.179 §1 Ordynacji podatkowej, nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. O ile pojęcie tajemnicy państwowej zdefiniowane zostało w ustawie z dnia 22.01.1999r. o ochronie informacji niejawnych (Dz.U. z 2005r. Nr 196 poz. 1631), o tyle pojęcie "interesu publicznego" nie jest prawnie zdefiniowane. Próbując zdefiniować to określenie organ celny w ślad za A. Pakułą (Encyklopedia prawa, Warszawa 2007, s. 246) wskazał, że treść interesu publicznego jest zmienna w zależności od etapu rozwoju społeczno - kulturalnego i modelu ustrojowego państwa oraz że w demokratycznym państwie prawnym interes publiczny wynika z całego porządku prawnego i wyznacza z jednej strony granice dopuszczalnej ingerencji państwa w stosunki społeczne i gospodarcze oraz w prawa i wolności obywatelskie, z drugiej zaś - granice dowolności zachowań jednostki. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wskazał, iż przez "interes publiczny" należy rozumieć korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej. W interesie publicznym leży więc, aby organ podatkowy prowadząc postępowanie wobec określonego podmiotu nie ujawnił danych innych podmiotów nie związanych ze sprawą, jakie uzyskał w trakcie czynności służbowych, które pozwoliłyby osobom trzecim na ich identyfikację. Jak wynika bowiem z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30.03.2012r. sygn. akt. II FSK 1876/10, ochronę danych objętych tajemnicą skarbową identyfikujących podatników niezwiązanych ze sprawą, które ujęte są w wyłączonych materiałach, należy zakwalifikować jako interes publiczny (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11.01.2012r. sygn. akt I SA/Gd 1107504, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11.01.2012r. sygn. akt I SA/Gd 527/11). Podkreślając, iż przesłanką zarówno wyłączenia wymienionych na wstępie dokumentów z akt sprawy jak i wydania postanowień o odmowie ich udostępnienia był interes publiczny rozumiany jako dobro osób trzecich - m.in. funkcjonariuszy celnych Dyrektor Izby Celnej przychylił się do argumentacji organu I instancji. Podkreślił również, że przesłanka interesu publicznego związana jest również z faktem prowadzenia śledztwa prokuratorskiego, wobec czego wbrew twierdzeniu strony w sprawie występuje interes publiczny wymagający ochrony. W skardze na powyższe postanowienia, wnosząc o ich uchylenie w całości, a także o uchylenie poprzedzających je postanowień Naczelnika Urzędu Celnego w P., strona podtrzymała zarzuty podniesione w odwołaniu dotyczące naruszenia przepisów postepowania tj. art. 179 §1 Op. art. 123 Op., art. 121 §1 Op., art. 124 Op. W treści skargi, strona zarzuciła organowi, iż powołując się na interes publiczny rozumiany jako dobro osób trzecich tj. funkcjonariuszy celnych, nie precyzuje na czym konkretnie interes ten miałby polegać aby zaistniała koniczność utajnienia wobec strony treści wnioskowanych dokumentów. Zarzuciła, iż organy celne mylą pojęcia powołując się na wyrok NSA w sprawie II FSK 1876 /10 w którym sąd ten upatruje interes publiczny w ochronie danych osobowych, objętych tajemnicą skarbową, dotyczących innych niezwiązanych ze sprawą podatników nie zaś w ochronie danych osobowych funkcjonariuszy celnych, które to dane z tajemnicą skarbową nie mają nic wspólnego. Odnosząc się do stwierdzenia organu zawartego w treści zaskarżonych postanowień, iż wyłączone dokumenty dotyczą funkcjonariuszy celnych, a nie bezpośrednio A. S.A., strona podkreśliła, iż w sytuacji gdy organ wydał decyzję wymiarową stwierdzając, że doszło do nieprawidłowego zakończenia procedury tranzytu przez funkcjonariuszy celnych w urzędzie celnym przeznaczenia, to strona ma prawo wiedzieć jakie to nieprawidłowości w pracy funkcjonariuszy celnych ustalono. Tym bardziej, że gdyby stwierdzone uchybienia funkcjonariuszy były na tyle istotne, że bez ich udziału nie byłby możliwy fikcyjny wywóz towarów na Ukrainę, to istnieje podstawa prawna uznania tychże funkcjonariuszy za dłużników celnych, na mocy art. 203 ust 3 WKC, co stanowi również zarzut przeciwko wydanym w sprawie decyzjom wymiarowym. Powołując się na szereg orzeczeń zapadłych przed instytucjami europejskimi strona wywiodła, iż ma istotny interes w szczegółowym ustaleniu stopnia uchybień funkcjonariuszy celnych działających w jej sprawie. Nie zmienia tego faktu okoliczność, że utajnione materiały były dokumentami kontroli wewnętrznej, ani że jednocześnie w podobnej sprawie prowadzone jest śledztwo prokuratorskie, którego dobrem organ celny uzasadnia utajnienie owych dokumentów w postepowaniu celnym, mimo że prokurator prowadzący postępowanie przygotowawcze nie wnioskował o utajnienie jakichkolwiek materiałów. Strona zarzuciła tym samym organowi celnemu wykreowanie argumentacji o działaniu w obronie dobra śledztwa wyłącznie dla potrzeb uzasadnienia zaskarżonych postanowień, których faktycznym celem, w ocenie Strony, było pozbawienie jej możliwości zapoznania się ze stanem faktycznie stwierdzonych nieprawidłowości w działaniu funkcjonariuszy celnych, a tym samym pozbawienie strony możliwości obrony swoich praw w prowadzonych postepowaniach w przedmiocie długu celnego. Odnosząc się do ewentualnych danych osobowych jakie zawierać mogą utajnione dokumenty Skarżąca podkreśliła, że dane funkcjonariuszy celnych w żadnym razie nie podlegają ochronie przewidzianej dla osób niezwiązanych ze sprawą. W odpowiedzi na skargi, Dyrektor Izby Celnej w P. wnosząc o ich oddalenie podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: Skargi te są zasadne. Zgodnie z art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej przepisów art. 178 ustawy nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów objętych ochroną tajemnicy państwowej, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączył z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Natomiast według art. 178 Ordynacji podatkowej – strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania notatek, kopii lub odpisów, także do zakończenia postępowania. Art. 178 Ordynacji podatkowej zawiera dwie zasady postępowania tj. zasadę bezwzględnej jawności postępowania, oraz zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu. Pojęcie interesu publicznego jest pojęciem nieostrym i nie zostało zdefiniowane. Nie można go więc rozumieć tak szeroko, aby niweczyło to istnienie dwóch powyższych zasad. Konieczne jest więc ustalenie jednoznacznej przesłanki stosowania tej instytucji, w każdej indywidualnej sprawie, a poprawność wykładni tego pojęcia podlega badaniu w toku instancji. Organ I instancji uzasadnił, że dokumenty o numerach: - [...] z dnia 2 marca 2012r. - [...] z dnia 6 września 2012r. wyłączone zostały z akt sprawy ze względu na interes publiczny rozumiany jako dobro osób trzecich – tj. funkcjonariuszy celnych, a wyłączone dokumenty dotyczą funkcjonariuszy celnych, a nie bezpośrednio A. S.A., jednakże nasuwa się zasada, że uzasadnienie wystąpienia interesu publicznego jest niezmiernie lakoniczne i pobieżne. Organ II instancji stwierdził, że przesłanka interesu publicznego związana jest także z faktem prowadzenia śledztwa prokuratorskiego. Jednakże nie podał czego to śledztwo dotyczy i przeciwko komu jest prowadzone. Ponadto z akt administracyjnych wynika, że sporne wyżej przedstawione dokumenty są dokumentami kontroli wewnętrznej, a Prokurator nie zakazał ich udostępniania stronie. Interes publiczny nie został więc wykazany. W dodatku decyzja wymieniona została wydana w dniu [...] maja 2015r., natomiast postanowienie w przedmiocie odmowy udostępnienia przedmiotowych dokumentów zapadło w dniu [...] maja 2016r. Powyższą nieprawidłowość spostrzegł również organ odwoławczy w uzasadnieniu do postanowienia z dnia 30 czerwca 2015r. Wyrok NSA z dnia 30 marca 2012r. sygn. akt II FSK 1876/10 nie może mieć w tej sprawie zastosowania, gdyż dotyczy innego stanu faktycznego, jaki występuje w tej sprawie. Teza zawarta w tym wyroku brzmi: "ochronę danych objętych tajemnicą skarbową identyfikujących podatników niezwiązanych ze sprawą, które ujęte są w wyłączonych materiałach, należy zakwalifikować jako interes publiczny". W niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z podatnikami niezwiązanymi ze sprawą, ani też z tajemnicą skarbową. W uzasadnieniu do poszczególnych decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] maja 2015r. stwierdzono, że doszło do usunięcia towaru spod dozoru celnego. Ponieważ z powyższych decyzji wynika, że były uchybienia funkcjonariuszy celnych odnośnie prawidłowości zamknięcia procedury tranzytu to dla Skarżącej Spółki, istotne było jakich uchybień dopuścili się funkcjonariusze celni, dla określenia kręgu dłużników celnych. Stosownie do treści art. 203 ust. 3 wkc. pozbawienie możliwości skarżącej zapoznania się z wyłączonymi dokumentami mogło zawęzić jej pole do obrony. Organy będą więc zobowiązane do dogłębnego zbadania i wyjaśnienia czy wystąpiła przesłanka interesu publicznego w rozumieniu art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej. Z uwagi na naruszenie prawa procesowego w postaci art. 122 i 187 § 1 Ordynacji podatkowej zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzji organu I instancji podlegały uchyleniu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa przy zastosowaniu art. 135 tej ustawy. W oparciu o art. 200 Ppsa zasądzono od Dyrektora Izby Celnej w P. na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.