I SA/Rz 911/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Jarosław Szaro, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 lutego 2022 r. sprawy ze skargi D.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę. Decyzją z dnia [...] września 2021 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...], którą odmówiono D. M. (dalej: skarżący/wnioskodawca) wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne za okres: grudzień 2004 r., od listopada do grudnia 2005 r., luty 2006 r., listopad 2006 r., od maja 2011 r. do czerwca 2015 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca 2011 r. do października 2013 r. za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych a także w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres: grudzień 2004 r., od listopada 2005 r. do grudnia 2005., luty 2006 r., listopad 2006 r., od maja 2011 r. do października 2013 r., na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od grudnia 2011 r. do października 2013 r. za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Jak wynika z akt sprawy skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika – A. R., pismem z dnia [...] lutego 2019 r. (w nawiązaniu do pisma z dnia [...] stycznia 2019 r. ) zwrócił się do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu wszystkich składek, wynikających z jego odpowiedzialności jako spadkobiercy po zmarłym ojcu - płatniku składek Z. M. Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. ZUS na podstawie art. 61a §1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), dalej: k.p.a., w zw. z art. 83b, art. 30 oraz art. 28 ust. 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266) ze zm.), dalej: u.s.u.s., odmówił wnioskodawcy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu ww. składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych a także za pracowników w części finansowanej przez płatnika. W końcowym fragmencie uzasadnienia decyzji organ poinformował wnioskodawcę, że prowadzi postepowanie wyjaśniające, które dotyczy pozostałych kwestii poruszonych przez skarżącego we wniosku, a po zakończeniu postępowania wyda decyzję rozstrzygającą sprawę umorzenia zaległości. Od powyższej decyzji skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołując się na trudną sytuację finansową. Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] września 2021 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję odmowną z dnia [...] lipca 2021 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że oprócz należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika z wyłączeniem należności za osobę prowadzącą działalność, na koncie płatnika figurują należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Organ wyjaśnił, że treść art. 30 u.s.u.s. nie pozwala na podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, zarówno rozstrzygnięcia pozytywnego jak i negatywnego. Przepis ten bowiem stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s., na podstawie którego organ umarza należności z tytułu składek. Z kolei w odniesieniu do art. 28 ust. 3a organ wskazał, że umorzenie należności z tytułu składek z powodu trudnej sytuacji może dotyczyć wyłącznie składek na własne ubezpieczenia płatnika składek. W odniesieniu zaś do należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika, przywołany przepis nie ma zastosowania, stąd organ nie mógł podjąć jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w tym zakresie. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnioskodawca zarzucił, że ZUS nie bierze pod uwagę tego, że odpowiada za długi do wysokości nabycia spadku z dobrodziejstwem inwentarza. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja odmawiająca - na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 30, art. 83b ust. 1 u.s.u.s. - wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., wszczęcia postępowania o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie do art. 61a § 1 k.p.a. organ zobowiązany jest odmówić wszczęcia postępowania administracyjnego, jeżeli żądanie wniesione zostało przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn nie może być wszczęte. Przez inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w ww. przepisie należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Taka też sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie. Skarżący wystąpił bowiem do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, obejmując tym wnioskiem m.in. składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych a także składki na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Wskazać należy, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społeczny w sposób ścisły regulują sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Art. 28 ust. 3 u.s.u.s. określa w punktach od 1 do 6 przypadki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Natomiast wspomniany ust. 3a stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zauważyć należy, że stosownie do treści art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28. Z kolei z treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s., przewidujący umorzenie zaległych składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wynika, że przepis ten znajduje zastosowanie wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W konsekwencji, w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami nie ma w ogóle możliwości ich umarzania. Inaczej mówiąc nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w tym zakresie. Przedstawiona wykładnia znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, gdzie wskazuje się, iż wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy interpretować w sposób ścisły, tj. że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1520/11, LEX nr 1404591). Podkreślenia wymaga również i to, że to nie płatnik, lecz ubezpieczony ponosi rzeczywisty ciężar finansowy ww. składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do ZUS, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów u.s.u.s.. Rola jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację finansową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez ZUS z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 461/13, LEX nr 1579391). W związku z powyższym organ zasadnie odmówił wszczęcia postępowania w zakresie składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych. W ocenie Sądu zasadna była także odmowa wszczęcia postępowania w zakresie wniosku skarżącego o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Mając na względzie przedstawione okoliczności, stwierdzić należy, że nie są zasadne zarzuty zawarte w skardze. W rozpoznawanej sprawie organ nie mógł bowiem badać, czy zaistniały przesłanki umorzenia spornych należności z tytułu zaległych składek. Argumenty zamieszczone w uzasadnieniu skargi nie okazały się trafne i w konsekwencji nie mogły zostać uwzględnione. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.