I SA/Rz 93/15

WyrokWSA w Rzeszowie2015-04-28

Skład orzekający: Tomasz Smoleń, Małgorzata Niedobylska, Kazimierz Włoch

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy kwota nienależnie pobranych płatności rolnych, przyznanych na rzecz zmarłego rolnika, może zostać ustalona w drodze decyzji administracyjnej wobec jego małżonka, który pobrał te środki, mimo że nie był stroną postępowania o przyznanie płatności?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że kwota nienależnie pobranych płatności rolnych, przyznanych zmarłemu rolnikowi, może być ustalona w drodze decyzji administracyjnej wobec jego małżonka, który pobrał te środki, nawet jeśli nie był stroną pierwotnego postępowania. Kluczowe jest to, że małżonek nie podjął wymaganych kroków prawnych (złożenie wniosku o wstąpienie do postępowania w terminie 7 miesięcy od otwarcia spadku) w celu nabycia prawa do płatności po śmierci męża. Brak takiej inicjatywy skutkuje tym, że pobrane środki są nienależne i podlegają zwrotowi na podstawie art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR o ustaleniu nienależnie pobranych płatności rolnych w kwocie 4376,36 zł na rzecz M. P. (Skarżącej). Płatności te zostały pierwotnie przyznane zmarłemu mężowi Skarżącej, W. P., który zmarł przed wydaniem decyzji. Skarżąca pobrała środki z ich wspólnego konta, nie zgłaszając śmierci męża. W skardze zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, argumentując, że jako spadkobierczyni ma prawo do płatności, działała w dobrej wierze i nieświadomości obowiązku poinformowania organu o śmierci męża.
Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń / spr./ Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska WSA Kazimierz Włoch Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2014r. nr [...] w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności do zwrotu w kwocie 4.376.36 złotych - oddala skargę - I SA/Rz 93/15 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzje Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2014 r., nr [...] o ustaleniu M. P. (dalej określanej jako Skarżącej) kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej kwocie 4376,36 zł. Uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przyznał W. P. (mężowi Skarżącej) płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2009 rok, w której przyznał płatność na łączną kwotę 4376,36 zł, w tym z tytułu jednolitej płatności obszarowej (JPO) w wysokości 2453,78 zł, uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni upraw podstawowych (UPO) w wysokości 1048,02 zł oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych (PZ) w wysokości 874,53 zł. Decyzja została podjęta przez zięcia W. P. – P. K. W toku postępowania wszczętego z powodu rozbieżności pomiędzy powierzchnią, do której przyznano płatności, organ ustalił, że W. P. zmarł w dniu 30 września 2009 r. W dniu 5 listopada 2013 r. Skarżąca złożyła w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oświadczeń, że pobrała dopłatę unijną na dofinansowanie gospodarstwa rolnego w roku 2009, o którą wnioskował jej mąż. Wskazała, że mąż zmarł we wrześniu 2009 roku, a przyznana dopłata została przelana na ich wspólny rachunek bankowy. Wskazała przy tym, że nie miała świadomości że należy zgłosić śmierć męża. Wyraziła wolę spłaty pobranych płatności ale ze względu na ciężką sytuację materialną będzie prosiła o rozłożenie spłaty na raty. Wobec powyższego organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie ustalenia Skarżącej nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009. Następnie decyzją z dnia [...] września 2014 r., nr [...] (kolejne decyzje w sprawie, pierwsza z dnia [...] czerwca 2014 r. uchylona została przez Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z przyczyn proceduralnych) ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 4376,36 zł. W odwołaniu Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika wskazała, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego Wydziału I Cywilnego z dnia 20 lutego 2014 r, sygn. akt [...] jest spadkobiercą po W. P., jako spadkobierczyni przysługuje jej płatność po W. P., ponieważ grunty objęte wnioskiem o przyznanie płatności były w posiadaniu spadkodawcy, a on spełnia warunki do przyznania przedmiotowej płatności. Podniosła również, że pobierając przyznaną płatność działała w dobrej wierze, a dopłaty wykorzystała zgodnie z przeznaczeniem. Podniesionych zarzutów nie podzielił Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, który wspomnianą na wstępie decyzją utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że podstawą ustalenie kwoty nienależnie pobranych jest art. 29 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Wypłacane środki finansowe z tytułu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2009 rok, przyznany zmarłemu W., pobrany przez Skarżącą, pochodził z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji to jest z funduszy, o którym mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy. W rozpatrywanej sprawie, na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty płatności w wysokości: 2453,78 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej oraz 1922,58 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej (jako suma płatności uzupełniającej). Stwierdzić należy, iż kwota z tytułu jednolitej płatności obszarowych oraz z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej, przekraczają kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote wg kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006. Tym samym w odniesieniu do jednolitej płatności obszarowej oraz uzupełniającej płatności obszarowej nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Dlatego też Skarżąca zobowiązana jest do zwrotu nienależnie wypłaconej należności przyznanej z tytułu jednolitej płatności obszarowej i z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej to jest w wysokości 4376,36 zł. Odnosząc się do zarzutu Skarżącej, że jako spadkobierczyni przysługiwało jej prawo do płatności, organ powołał art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstwach rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności i wskazał, że producentem, któremu nadano numer ewidencyjny był jej mąż. Na tej podstawie stwierdził, że tylko ten podmiot jest stroną postępowania w przedmiocie płatności, niezależnie od tego, że dotyczył on gruntów rolnych wchodzących w skład majątku wspólnego współwłaścicieli lub małżonków i odnoszą skutek wobec pozostałych współwłaścicieli lub małżonka. Niniejszej sprawie w formularzu wniosku o przyznanie płatności zawierającym w części III rubryki na: imię i nazwisko, PESEL, REGON, NIP oraz kod kraju dla osób nieposiadających obywatelstwa polskiego, wpisano: W.P. Świetle powyższego należało przyjąć, że osoba ta była wnioskodawcą oraz stroną indywidualnego postępowania administracyjnego. Również podpis w rubryce nr XI złożył W. P., ze wskazaniem daty 20 kwiecień 2009 r. W ocenie organu odwoławczego fakt, że wnioskodawca zmarł przed wydaniem decyzji oznacza, że decyzja nie weszła do obrotu prawnego. Jej adresatem była osoba nieżyjąca, której nie można było doręczyć decyzję (artykułu 110 kpa). W związku z powyższym, postępowanie administracyjne z wniosku W.P. stało się bezprzedmiotowe, a środki finansowe przyznane na mocy tej decyzji stanowią płatności nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi na mocy art. 29 ust. 1 a ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Skierowanie decyzji do zmarłej strony to jest osoby, która w danym momencie nie miała już przymiotu strony wadliwością decyzji, która nie podlega konwalidacji. Nie ma znaczenia czy organ, który skierował decyzję do zmarłej strony prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta żyje czy też takiej wiedzy nie posiadał. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z jej śmiercią. Oznacza to, że w stosunku do osób zmarłych nie można wydać decyzji, a jeżeli już doszło do jej wydania w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i powinna być usunięta z obrotu prawnego. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26 styczniu 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jednolity Dz.U. z 2012 roku poz. 1164 ze zmianami) w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności uzupełniającej do powierzchni uprawy chmielu niezwiązanej z produkcją lub wsparcia specjalnego do dnia doręczenia decyzji w sprawie przyznania płatności lub tylko wsparcie, płatności te lub wsparcie to przysługują spadkobiercy, który zgodnie z ust. 2 wyżej wymienionej ustawy wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy na wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku. W przedmiotowej sprawie żona spadkodawcy nie złożył stosownego wniosku a zatem nie można było przyznać jej płatności. Organ stwierdził również, że w sprawie nie może mieć zastosowanie art. 30 § 4 kpa. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt: II GSK 204/2009, w którym sąd stwierdził, że z przepisu art. 22 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 styczeń 2007 r. o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wynika, że po śmierci składającego wniosek, która nastąpiła przed doręczeniem decyzji dalszy bieg postępowania w administracji uzależniony jest od inicjatywy spadkobiercy. Brak inicjatywy powoduje, że postępowanie w sprawie przyznania płatności staje się bezprzedmiotowe. W skardze do Sądu Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy a mianowicie: 1. naruszenie art. 7 kpa poprzez nieuwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, a to uchybienie zasadzie prawdy obiektywnej; 2 naruszenie art. 8 kpa poprzez złamanie zasady pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa oraz ich kultury prawnej. W oparciu o powyższe zarzuty, wniosła o: Na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 PPSA o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej decyzji wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR. W uzasadnieniu skargi, podobnie jak w odwołaniu podniosła, że prawo do dopłat przysługuje jej jako spadkobierczyni po zmarłym producencie rolnym. Pobierając dopłaty działała w dobrej wierze i nieświadomości co do spoczywających na niej obowiązku poinformowania organu o śmierci męża, ponadto przeznaczyła je na cel, w którym zostały przyznane. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawdy obiektywnej wskazał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy, nie można w związku z tym mówić, że organy naruszyły zasadę zaufania obywateli do organów państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zmianami). Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. 2012 roku poz. 1270 ze zmiany dalej zwanej PPSA) z którego wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stan faktyczny sprawy w zasadzie jest bezsporny. Producent rolny – W. P. zmarł w dniu 30 września 2009 r. przed wydaniem decyzji rozpoznających jego wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2009 rok. Przyznana płatność w dniu 11 grudnia 2009 r. została przekazana na rachunek bankowy wskazany przez W.P. we wniosku o wpis do ewidencji producentów, a przekazane kwoty z tego rachunku pobrała jego żona M. P.- Skarżąca, co wynika z jej oświadczenia złożonego do akt z dnia 5 listopada 2013 r. Ustalając kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego organ pierwszej instancji stwierdził, a organ odwoławczy potwierdził, że Skarżąca pobrała kwotę bez podstawy prawnej, w związku z tym stanowi ona nienależnie pobranych świadczeń. Skarżąca, próbując uwolnić się z powyższego obowiązku podniosła, że jest spadkobiercą po zmarłej producencie rolnym, pobierając dopłaty działała w dobrej wierze i nieświadomości co do spoczywającego na niej obowiązku poinformowania organu o śmierci męża, ponadto przyznała, że wykorzystał je na cele, którym zostały przyznane. Rozstrzygając spór rację należy przyznać organowi. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zgodnie z którym ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1. pochodzących z funduszy europejskich, 2. krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskich, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej. Regulacje unijne nakładają na państwa członkowskie obowiązek odzyskiwania kwot nienależnie zapłaconych, formułują jedynie ogólne normy, w jakich ma się to odbywać. Środki finansowe wypłacone nienależnie odzyskiwane są przez agencję płatniczą zgodnie z jej własnymi procedurami windykacyjnej. Na gruncie prawa krajowego zwrot kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych dokonuje się w oparciu o wyżej powołany art. 29 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W dotychczasowym orzecznictwie istniał spór co do tego, czy art. 29 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa stanowi wyłącznie przepis kompetencyjny czy też kompetencyjno - materialny. W przypadku pierwszego stanowiska przyjmowano, że na jego podstawie nie jest dopuszczalne wydanie decyzji określającej nienależnie świadczenie względem osób trzecich, niebędących stroną w postępowaniu o przyznanie dopłaty, a jedyną dopuszczalną drogą dochodzenia tych roszczeń jest droga cywilnoprawna w drodze powództwa z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (wyrok NSA z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt II GSK 961/11, wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2039/11). Zwolennicy drugiego poglądu twierdzili, że o ile ust. 1 tego przepisu ma charakter wyłącznie kompetencyjny o tyle ust. 2 (aktualnie ust. 7) odsyłający do przepisów działu III ordynacji podatkowej w tym przepisów dotyczących powstania zobowiązania podatkowego ma już charakter materialny i stanowi samodzielną podstawę do ustalenia nienależnie pobranego świadczenia także gry względem osób, która nie były stroną postępowania o przyznanie dopłat (wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2211/11, wyrok NSA z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2315/11, wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2013 r. sygn. akt II GSK 55/12, wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt II GSK 973/12, wyrok z dnia 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1415/12). Przytoczone powyżej orzecznictwo ma w obecnym stanie prawnym charakter wyłącznie historyczny Ustawą z dnia 14 stycznia 2014 r. ( Dz.U. z 2014 roku poz. 341) o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wprowadzono m.in. art. 29 ust. 1a, zgodnie z którym art. 29 ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1 (ustawa weszła w życie 14 dni od dnia ogłoszenia to jest od 2 kwietnia 2014 r.). Świetle obecnie obowiązującej treści przepisów nie ma przeszkód prawnych do wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranego świadczenia wobec osoby niebędącej stroną dotychczasowego postępowania o przyznanie dopłat. Do rozstrzygnięcia pozostała kwestia, czy pobrany przez Skarżącą świadczenie jest świadczeniem nienależnym. Przepisy art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazuje na dwa rodzaje należności podlegającej zwrotowi: kwoty nienależnie pobranych środków publicznych oraz kwoty nadmiernie pobranych środków publicznych. Kwota nadmiernie pobranych środków publicznych jest kwotą wypłaconą w wysokości wyższej niż należne. Z kolei, kwota nienależnie pobrane środków publicznych, to kwota wypłacona przez organ w sytuacji, gdy nie było ustawowego obowiązku jej wypłacenia albo obowiązek ten istniał, ale wygasł. Istota omawianej instytucji polega na tym, że organ płacił wówczas, gdy nie musi tego robić (nie istnieje obowiązek wypłaty), albo płaci za dużo (kwotę wypłaty przewyższa kwotę należną). W obu przypadkach świadczenie organu dokonane na rzecz osoby przewyższa to, czego wymaga od organu przepis prawa. Ta nadwyżka świadczenia ponadobowiązkowa jest niepodatkowymi należnością budżetową podlegającą zwrotowi (wyrok NSA z dnia 3 września 2013 r. sygn. akt II GSK 535/2012). W niniejszej sprawie pobranie nienależnego świadczenia wynika z braku podstawy prawnej - decyzja o przyznanie dopłaty zapadła męża Skarżącej. Skarżąca w dniu 5 listopada 2013 r. oświadczyła, że pobrała płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2009 r., o którą wnioskował jej mąż W. P. Z powyższego wynika, że zarówno decyzja jak i wypłata została dokonana już po śmierci wnioskodawcy, a Skarżąca pobierając dopłaty ze wspólnego konta nie miała do tego żadnej podstawy prawnej. Nie można przyznać racji Skarżącej, która twierdzi, że prawo do dopłaty przysługuje jej na podstawie stwierdzonego prawa do spadku po wnioskodawcy. Z zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 roku o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jednolity Dz.U. z 2012 roku poz. 1164 ze zmianami, zwanej dalej ustawą) w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności uzupełniającej do powierzchni uprawy chmielu niezwiązanych z produkcją lub wsparcia specjalnego do dnia doręczenia decyzji w sprawie przyznania płatności lub tego wsparcia, płatności te lub wsparcie to przysługują spadkobiercy, który zgodnie z ust. 2 wyżej wymienionej ustawie wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy na wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku. Spadkobierca zgodnie z art. 22 ust. 4 cytowanej ustawy do wniosku, o którym mowa w ust. 2 dołącza: 1) prawomocne postanowienie sądu stwierdzenie nabycia spadku albo 2) w przypadku gdy nie zastało zakończę zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku: a) zaświadczenie sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku albo b) kopię wniosku o stwierdzeniu nabycia spadku: - potwierdzoną za zgodność oryginałem przez sąd albo - potwierdzone za zgodność oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika agencji, wraz z potwierdzeniem nadania tego wniosku w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe ( Dz.U. poz. 1529 ) albo kopią tego potwierdzenia poświadczoną za zgodne z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika agencji, albo 3) zarejestrowany akt poświadczenie dziedziczenia sporządzony przez notariusza. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca z takim wnioskiem nie wystąpiła, a określony termin upłynął bezskutecznie. Przewidziany tryb przyznawania dopłat na wypadek śmierci wnioskodawcy został uregulowany w sposób wyczerpujący. Po śmierci składającego wniosek, która nastąpiła przed doręczeniem decyzji, ustawodawca dalszy bieg postępowania administracyjnego uzależnił od inicjatywy spadkobiercy. Brak inicjatywy będzie czynił postępowanie bezprzedmiotowym. Regulacja ta stanowi lex specialis w stosunku do art. 30 § 4 kpa, zgodnie z którym w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następca prawny (wyrok NSA z dnia 17 listopada 2009 r. sygn. akt II GSK 204/09). Ocenie sądu ustaleniu kwoty nienależnie pobranej nie stało również na przeszkodzie to, że decyzja o przyznanie dopłaty została wydana po śmierci wnioskodawcy. O ile Sąd zgadza się ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 16 kwietnia 2014 r. sygn. akt II GSK 363/2013, że decyzję administracyjną wydaną wobec osoby zmarłej należy uznać za decyzję nieistniejącą, wydaną w nieistniejącym postępowaniu, o tyle nie podziela stanowiska Sądu, że pobrane na jej podstawie dopłat nie można traktować jako nienależne, a jedynie jako pobrane bez podstawy prawnej środki publiczne podlegające zwrotowi w oparciu o przepisy dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia w sprawie cywilnej. Przywołując treść art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazać należy, że umowa jest w nim o nienależnie pobranym świadczeniu, które organ wypłacił pomimo braku obowiązku. W niniejszej sprawie bezsporny jest fakt pobrania przez Skarżącą dopłat płatności oraz braku legitymowania się przed Nią jakimkolwiek aktem dającym podstawy do takiej wypłaty. W ocenie Sądu stanowiło to wystarczającą przesłankę do wydania decyzji ustalających kwotę nienależnie pobranej dopłaty. Sąd pragnie również zwrócić uwagę na to, że wspomniana wcześniej nowelizacja ustawy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wprowadzająca możliwość wydania decyzji, także w stosunku do osób niebędących stronami postępowania o przyznanie po dopłat, została wprowadzona na tle rozbieżności orzeczniczych dotyczących w większości przypadków takiego samego stanu faktycznego, to jest właśnie pobranie dopłat przez osobę trzecią, w sytuacji gdy decyzja o ich przyznaniu zapadła po śmierci wnioskodawcy. Wobec powyższego przyjąć należy, że art. 29 ust. 1 a ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa stanowi samodzielną podstawę do ustalenia kwoty nienależnie pobranej dopłaty względem małżonka, także w przypadku, gdy decyzja o przyznaniu płatności nie mogła być doręczona stronie z uwagi na jej śmierć. Prawidłowo organ zwrócił uwagę na przepisy ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, w tym na art. 11 ust. 1, zgodnie z którym: wpisu producenta do ewidencji producentów dokonuje się, w drodze decyzji administracyjnej, na jego wniosek złożony do kierownika biura powiatowego Agencji właściwego miejscowo, na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję. W decyzji, o której mowa w art. 11 ust. 1, producentowi nadaje się numer identyfikacyjny (art. 12 ust. 1 wyżej powołanej ustawy). Numer identyfikacyjny, o których mowa w ust. 1, jest niepowtarzalny i nie przechodzi na następcę prawnego. Jedyną zatem prawidłową formą uznania przyznanych świadczeń za należne, było wystąpienie przez Skarżącą z wnioskiem o wstąpienie do toczącego się postępowanie, w terminie 7 miesięcy od otwarcia spadku i nadanie jej następnie numeru identyfikacyjnego. Niespełnienie powyższych wymogów nakazuje przyznać rację organowi, że pobrane przez Nią świadczenie było nienależne i podlega zwrotowi na podstawie art. 29 ust. 1 a ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Wysokość pobranej przez Skarżącą kwoty uniemożliwia odstąpienie od obowiązku jej "odzyskania“. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy odstępuje się tu ustalanie od nienależnie lub nadmiernie pobranych jednolitej płatności obszarowej, wsparcia specjalnego, oddzielnej płatności do owoców miękkich, płatności uzupełniającej, płatności cukrowej lub płatności do pomidorów, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, w przypadku gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote wg kursu euro ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu euro w rolnictwie i zmieniającego niektóre rozporządzenia (Dz.Urz. UE L 365 z 21. 12. 2006 r., str. 52 z późniejszymi zmianami), który stanowi, iż termin operacyjnym dla kursu wymiany jest data określona w art. 45 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z 11.8.2005 r. str. 1, z późniejszymi zmianami), zgodnie z którym, państwo członkowskie dokonują przeliczenia na walutę krajową kwoty pomocy wyrażonej w euro na podstawie ustalonego kursu wymiany walut ustalonego przez Europejski Bank Centralny przed dniem 1 października roku, dla którego pomoc została przyznana. Kurs wymiany euro na dzień 30 września 2009 r., zgłoszony Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (C/2009, nr 236/02), wynosi 4,2295 zł. zatem równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote wg ww. konkursu wynosi 422,95 zł. Kwota stanowiąca równowartość 100 euro, od ustalenia której odstępuje Agencja, dotyczy poszczególnych schematów pomocniczych w ramach sprawy o przyznanie płatności w ramach jednej kampanii, dla tego samego rolnika i jest ustalana oddzielnie dla schematów pomocniczych. Rozpoznawanej sprawie kwota z tytułu jednolitej płatności oraz tytuł uzupełniającej płatności obszarowej przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu ustalonego zgodnie z art. 3 wyżej podanego rozporządzenia Komisji. W sposób prawidłowy zostały również określony termin naliczenia odsetek na podstawie art. 29 ust. 7 ustawy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że nie można postawić organowi zarzut naruszenia przepisów prawa, dlatego też u orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 PPSA.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło