II SA/Rz 1015/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik NSA Małgorzata Wolska Protokolant Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...]. Przedmiotem skargi R.K. – J. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO) z dnia [...] sierpnia 2011r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy G.D. z dnia [...] lipca 2011r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W podstawie prawnej organ pierwszej instancji powołał art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 ze zm.) zwana dalej k.p.a. w związku z art. 3 pkt 10, i 11, 17 ust. 1-4, art. 20 ust. 3, art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., nr 139, poz. 992 z późn. zm.), zwana dalej ustawą oraz rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005r., nr 105, poz. 881 z późn. zm.). Organ I instancji odmówił R.K.–J. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem T.K. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Do wniosku dołączyła między innymi kopię postanowienia o całkowitym ubezwłasnowolnieniu żony T.K. – M.K. z powodu choroby psychicznej. W uzasadnieniu organ stwierdził, że zachodzi negatywna przesłanka do przyznania tego świadczenia, bowiem T.K. pozostaje w związku małżeńskim. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca nie wskazała kierunku jej weryfikacji, ale wyjaśniła, że jej mama M.K. przebywa w Domu Pomocy Społecznej (dalej DPS) w P.– M. od [...] lutego 1990r. z powodu choroby psychicznej i nie może sprawować opieki nad chorym ojcem. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO uznało, że wymagający opieki ojciec wnioskodawczyni T.K. pozostaje w związku małżeńskim z M.K., która ze względu na stan zdrowia przebywa w Domu Opieki Społecznej w P. i opiekę nad T.K. sprawuje wnioskodawczyni, która jako zstępna zobowiązana jest do alimentacji, a tym samym mogłaby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne w trybie regulacji zawartej w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy. Negatywną przesłanką przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pozostawania T.K. w związku małżeńskim z M.K. (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy). Organ wyjaśnił, że obowiązująca ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje odstępstw od powyższej zasady w sytuacji, gdy drugi z małżonków nie jest w stanie opiekować się swoim małżonkiem, a decyzje w sprawie przyznania świadczeń rodzinnych nie są oparte na uznaniu administracyjnym, mają charakter decyzji związanych, co oznacza, że ich treść wynika wprost z uregulowań ustawowych. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożyła R.K. – J. wskazując, że jest dla niej krzywdząca i wniosła o przychylne rozpoznanie skargi. Zaznaczyła, że opiekuje się ojcem, posiadającym znaczny stopień niepełnosprawności i w związku z tym nie może podjąć zatrudnienia. Jej matka nie może opiekować się ojcem, ponieważ przebywa w Domu Pomocy Społecznej i jako osoba psychicznie chora sama wymaga specjalistycznej opieki. W odpowiedzi na skargę organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Wojewódzki sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Poddawszy takiej kontroli zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest uzasadniona, ale z przyczyn, które Sąd uwzględnił z urzędu. W szczególności Sąd stwierdził naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. stanowi podstawę do uwzględnienia skargi. W rozpoznawanej sprawie skarżona decyzja zapadła w stanie faktycznym, który w ocenie Sądu nie został dostatecznie wyjaśniony i z tego powodu postępowanie odwoławcze oraz postępowanie organu pierwszej instancji dotknięte są wadami, których skutkiem musi być uchylenie decyzji obydwu instancji. Kontrolowane rozstrzygnięcia są wydane przedwcześnie, bez ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności. Organy obydwu instancji przyjęły, że skarżąca nie może mieć orzeczonego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad ojcem, który pozostaje w związku małżeńskim. Fakt ten stanowi przesłankę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. Sąd nie podziela stanowiska organów, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim jest wystarczającą przesłanką do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie - wymienionej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., przy równoczesnym spełnieniu dyspozycji normy prawnej zawartej w ust. 1a tego artykułu. Literalna wykładnia art. 17 ust. 5a u.ś.r. taki wniosek uzasadnia, jednak ten rodzaj wykładni nie jest najsłuszniejszy przy interpretacji tego przepisu. Na potrzebę zastosowania wykładni celowościowej i systemowej wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie (patrz: postanowienie TK z dnia 1 czerwca 2010r. sygn. akt P 38/09 OTK-A 2010/5/53 i postanowienie OTK-A/2010/5/54) wskazując, że jest to bardziej racjonalny sposób działania. Również Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach o sygn. akt I OSK 722/09 i OSK 723/09 stwierdza, że pozostawanie osób niezaradnych życiowo nie może być sankcją w porównaniu do osób, które w takim związku nie pozostają. Wskazany przez organ drugiej instancji rodzaj wykładni literalnej jest sprzeczny z art. 18 oraz art. 32 Konstytucji RP. Skład orzekający aprobuje ten pogląd i dał temu wyraz np. w wyrokach z dnia 10.06.2010r. sygn. akt II SA/Rz 272/10; z dnia 2.12.2010r. sygn. akt II SA/Rz 937; z dnia 15.12. 2010r. sygn. akt II SA/Rz 1030 – http:// orzecznictwo.nsa. gov.pl) oraz wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 11.03.2011 sygn. akt II SA/Rz 20/11 Lex nr 957328. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa krąg podmiotów, na rzecz których może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne i obejmuje również inne osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny. Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo, gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 (ust. 1a art. 17 u.ś.r.). Norma prawna jaka wynika z tego przepisu potwierdza wyżej zaprezentowaną wykładnię art. 17ust.5a pkt 2 u.ś.r. Ustawodawca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, innej osobie, uzależnia od faktycznej możliwości sprawowania opieki w zakresie, w jakim dana osoba potrzebuje tej opieki. W przypadku, gdy w stosunku do osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące okoliczności, o których mowa w art. 17 u.ś.r., organ właściwy może przeprowadzić wywiad (art. 23 ust. 4aa u.ś.r.). W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że T.K.i na podstawie orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2011r. nr [...] został uznany za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji do 30 kwietnia 2014r. W aktach sprawy znajduje się też postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 23 sierpnia 1984r. sygn. akt I Ns 8/84 o ubezwłasnowolnieniu całkowitym M.K. z powodu choroby psychicznej oraz zaświadczenie Dyrektora DPS w P.– M. potwierdzające jej stały pobyt w tej placówce. Decyzją Starosty Powiatu L. z dnia [...] lipca 2011r. nr [...] skarżąca została pozbawiona statusu osoby bezrobotnej. Z powyższego wynika, że Sąd prawidłowo przyjął, że organy naruszyły przepisy postępowania to jest art. 7 i 77 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż nie wyjaśniły stanu faktycznego sprawy. W szczególności organy nie wyjaśniły, czy istotnie skarżąca wykonuje opiekę nad T.K. Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i ustaleniu rzeczywistych możliwości wykonywania opieki przez skarżącą wyda decyzję mając na względzie wykładnię art. 17 ust. 5a pkt 2 u.ś.r. przedstawioną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.