II SA/Rz 1022/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków K. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie scalenia gruntów postanawia I. Zwolnić wnioskodawcę od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. K. B. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł. od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2012 r. Nr [...] – powołując się na podeszły wiek (75 lat), zły stan zdrowia i niskie dochody zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawił zaświadczenie lekarskie z dnia 28 maja 2013 r. potwierdzające u niego przewlekłe choroby wymagające stałego leczenia oraz przekaz pocztowy pobieranej przez siebie emerytury za maj 2013 r. na kwotę 961 zł. W terminie do złożenia tego wniosku na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF, skarżący nadesłał 2 jego egzemplarze, w których oprócz zwolnienia od kosztów sądowych wniósł dodatkowo o ustanowienie adwokata. Wg zawartych w nich informacji, znaczną część dochodów przeznacza na zakup lekarstw (ok. 200 zł. miesięcznie), do czego należy także doliczyć wydatki na dojazdy do lekarzy. Ciąży na nim także obowiązek alimentacyjny na kwotę 220 zł. Samodzielnie prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe, z żoną od ponad 30 lat pozostaje w separacji. Jako posiadany majątek wykazał dom o pow. 60 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 2 ha wraz z ciągnikiem rolniczym i sprzętem do niego. Wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia, w kolejnym wniosku PPF wykazał inne ponoszone przez siebie wydatki: na zakup żywności – 150 zł., opłaty za energię elektrycznę – 80 zł., zakup gazu butlowego – 50 zł. oraz spłatę zaciągniętego na leczenie kredytu w wysokości 5 tys. zł. (miesięczne raty w kwocie 230 zł.). Nie posiada żadnych oszczędności, nie korzysta z pomocy społecznej. Z uwagi na wysokie koszty nie stać go na uprawę pola, nie pobiera też dopłat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Dochodzone przez K. B. prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata dotyczy przyznania mu tego prawa w zakresie całkowitym, czego warunkiem jest wykazanie braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania - art. 245 § 2 w/z z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Osobie fizycznej może być także przyznane prawa pomocy w zakresie częściowym (obejmujące zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego), co uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Analiza udzielonych przez K. B. informacji - dokonana w kontekście powyższych przesłanek oraz danych zawartych w aktach sprawy - wskazuje na zasadność jego wniosku jedynie w zakresie częściowym, odnoszonym do całości związanych z jego udziałem w sprawie kosztów sądowych. Przyznanie tego zwolnienia wynika z obiektywnie nie najlepszej sytuacji finansowej wnioskodawcy, który co prawda posiada stałe źródło dochodów z pobieranej przez siebie emerytury, niemniej jednak jej wysokość należy uznać za niewystarczającą do wygospodarowania dodatkowych środków finansowych na pokrycie całości kosztów postępowania. Większość ponoszonych przez niego wydatków wykazuje ścisły związek z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych (związanych z koniecznością utrzymania siebie i domu oraz leczeniem), których znaczące ograniczenie w krótkim okresie czasu nie byłoby możliwe bez uszczerbku dla jego koniecznego utrzymania. Nie budzi także zastrzeżeń wysokość tych wydatków, które praktycznie wyczerpują całość dochodów wnioskodawcy. Niezależnie od powyższych wydatków na utrzymanie i leczenie, należy to także odnieść do ciążącego na skarżącym obowiązku alimentacyjnego oraz konieczności spłaty zaciągniętego na pokrycie kosztów leczenia kredytu, mimo że zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym, spłata zobowiązań cywilnoprawnych (kredytów, pożyczek) co do zasady nie korzysta z pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (m.in. postanowienie NSA z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11 i z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12). Z tych względów nie budzi też wątpliwości oświadczenie K. B., że z posiadanej nieruchomości rolnej - mimo posiadania sprzętu do jej uprawy - nie uzyskuje żadnych dochodów, gdyż nawet abstrahując od sygnalizowanego przez niego braku środków na niezbędne nakłady i związanej z tym opłacalności produkcji rolnej, z pewnością znaczne ograniczenia w tym zakresie nakłada na niego zły stan zdrowia. Uznając w opisanej sytuacji za zasadne zwolnienie wnioskodawcy od związanych ze sprawą kosztów sądowych, stwierdzono jednocześnie brak uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia jego wniosku w części dotyczącej ustanowienia adwokata. Odmowa ta podyktowana jest wyraźnym brzmieniem art. 246 § 3 P.p.s.a., zgodnie z którym "Adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym". W aktach sądowych sprawy zalega opatrzony datą 13 listopada 2012 r. dokument pełnomocnictwa, na podstawie którego K. B. (wraz z innymi skarżącymi) upoważnił do działania w sprawie w swoim imieniu adw. L. M. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem, sam fakt ustanowienia w sprawie przez wnioskodawcę fachowego pełnomocnika z wyboru - bez względu na sytuację materialną - automatycznie wyklucza możliwość jego ustanowienia w ramach prawa pomocy. Ubocznie należy zauważyć, że niezależnie od tego, czy K. B. na ustanowienie adwokata już wygospodarował pewne środki finansowe (wraz z innymi osobami) czy też liczy się z taką koniecznością na przyszłość, to okoliczność ta sama w sobie przeczy dopuszczalności uznania, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (a tym samym, że spełnia on ustawowy warunek przyznania mu prawa pomocy w pełnym wnioskowanym zakresie). Wspólne udzielenie tego pełnomocnictwa adwokatowi przez kilkanaście skarżących osób o zbieżnych interesach w sprawie zapewne będzie miało także przełożenie na wysokość należnego mu wynagrodzenia, a tym samym na minimalizację ponoszonych przez każdą z nich z tego tytułu wydatków. Z podanych względów, na podstawie art. 246 § 1 i 3 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.