II SA/Rz 1042/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2016 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku "A." Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A." Sp. z o.o. " w likwidacji z siedzibą w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] maja 2016 r. Nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami badania sprawdzającego automatu do gier o niskich wygranych - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w przedmiocie obciążenia kosztami badania sprawdzającego automatu do gier o niskich wygranych "A." Sp. z o.o. w likwidacji zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała na trudną sytuację finansową związaną z brakiem dostatecznych środków na uiszczenie tych kosztów zaznaczając, że niemożność ta ma charakter trwały. Zwróciła uwagę, że w dniu 24 lutego 2014 r. zgromadzenie wspólników podjęło uchwałę o jej rozwiązaniu i postawieniu w stan likwidacji. Toczą się wobec niej liczne postępowania egzekucyjne, w ramach których zajęte zostały należące do niej konta bankowe, jak i liczne ruchomości (automaty do gier). Stanowiące z kolei jej własność nieruchomości obciążone są zaś hipotekami przymusowymi. Spółka utraciła płynność finansową i obecnie nie prowadzi już działalności gospodarczej. Jej możliwości płatnicze są więc w rezultacie "żadne". Złożone oświadczenie o majątku i dochodach wskazuje następujące dane: 3 000 000 zł - wysokość kapitału zakładowego, 15 059 927,99 zł - wartość środków trwałych na dzień 31 grudnia 2014 r., 4 754 042,47 zł – strata na 2014 r., 0 zł i 49,92 zł – wysokość środków pieniężnych na rachunkach bankowych Spółki, ok. 7800 zł - stan środków w kasie. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Reguła powyższa wynika z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), zwanej w dalszej części "P.p.s.a.". Ustawodawca dopuścił jednak odstępstwo od tej zasady ustanawiając instytucję prawa pomocy. Umożliwia ona dofinansowanie ze środków Skarbu Państwa podmiotów znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, tak by mogli realizować przysługujące im prawo do sądu. Prawo pomocy to więc instytucja wyjątkowa, a taki jej charakter widoczny jest zwłaszcza w przypadku, gdy wnioskującymi o jej zastosowanie są osoby prawne czy też inne jednostki organizacyjne, nie posiadające osobowości prawnej. Regulacja odnosząca się do nich ma bowiem charakter uznaniowy. Oznacza to, że w sytuacji, gdy tego rodzaju podmiot ubiega się o wsparcie, to nawet gdy spełni przewidzianą prawem przesłankę jego przyznania, jego wniosek nie musi zostać uwzględniony. Przychylenie się do żądania możliwe jest bowiem wówczas, gdy stwierdzone zostanie zaistnienie jakichś szczególnych okoliczności, które powyższe uzasadniają. Okolicznościami tymi nie są na gruncie niniejszego wniosku ani fakt rozwiązania Spółki i postawienia jej w stan likwidacji ani też poniesiona przez nią w 2014 roku strata, jak też fakt zajęcia w postępowaniu egzekucyjnym należących do niej ruchomości czy okoliczność, że jej nieruchomości obciążone są hipotekami przymusowymi. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym, a więc np. dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych, może zostać przyznane osobie prawnej, gdy nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przepis ten jednocześnie wyraźnie stanowi, że to ubiegający się o pomoc winien wykazać, że zasadne jest jej przyznanie. Dane przedstawione przez Spółkę nie wskazują tymczasem na potrzebę sfinansowania jej udziału w niniejszym postępowaniu za środki publiczne. Należy bowiem mieć na uwadze, że podmioty prowadzące działalność gospodarczą decydując się na powyższe muszą liczyć się, że w związku z tym konieczne będzie również występowanie na drogę sądową celem obrony swoich interesów finansowych. Prowadzenie bowiem sporów sądowych jest nieodłącznym elementem działalności gospodarczej. Dlatego też planując wydatki konieczne jest zarezerwowanie tych przeznaczonych właśnie na postępowania sądowe. Okoliczność ta nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądowym, w którym podkreśla się obowiązek podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą gromadzenia odpowiednich środków finansowych na przyszłe koszty sądowe [por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 21.03.2006 r. II FZ 196/06, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl]. Uczestniczący w obrocie gospodarczym winien więc ponosić odpowiedzialność za podejmowane działania gospodarcze i nie przerzucać ich ciężaru na ogół społeczeństwa, w postaci opłacenia za niego kosztów sądowych. Wskazuje na to m. in. instytucja uregulowana w art. ustawy z dnia 15 września 2002 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1030 ze zm.), w świetle którego umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat. Jest to rozwiązanie przewidziane w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania czy koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Uzasadnionym jest stwierdzenie, że może być ono wykorzystane również w przypadku, gdy dana spółka nie dysponuje w określonym momencie wolnymi środkami na pokrycie kosztów prowadzonego z jej udziałem postępowania sądowego. Z kolei wskazywana przez Spółkę strata nie może sama w sobie stanowić okoliczności przemawiającej za przyznaniem prawa pomocy. Stanowi ona bowiem wynik bilansowy nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza automatycznie braku środków finansowych. Przy rozpoznawaniu niniejszego wniosku należy też zwrócić uwagę na wysokość obecnych i ewentualnie przyszłych kosztów sądowych w sprawie. Mianowicie, na obecnym etapie postępowania Spółka obowiązana jest do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł, zaś w przyszłości może powstać konieczność uiszczenia jeszcze opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia wraz z jego uzasadnieniem w razie oddalenia skargi w kwocie 100 zł oraz wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej, również w wysokości 100 zł. Uwzględniono przy tym, że Spółka wystąpiła aktualnie do tut. Sądu jeszcze z trzema skargami, gdzie wysokość kosztów sądowych przedstawia się w taki sam sposób. Podkreślenia wymaga, że są to najniższe możliwe do poniesienia w postępowaniu sądowym koszty. Poza tym, zestawiając je, nawet w tych wszystkich czterech sprawach Spółki, z wysokością jej kapitału zakładowego, środków trwałych, czy wysokością środków znajdujących się w aktualnie kasie nie sposób uznać, że podmiot ten znajduje się w sytuacji wymagającej wsparcia ze środków publicznych. Wielkość tych kosztów znajduje wielokrotne pokrycie w powyższych wartościach. Wprawdzie Spółka podniosła, że w ramach prowadzonych wobec niej postępowań egzekucyjnych zajęty został należący do niej majątek, lecz okoliczność ta nie może wpłynąć na pozytywne ustosunkowanie się do jej wniosku. Fakt ten nie pozbawia bowiem Spółki – wbrew jej twierdzeniom – prawa własności odnośnie do tego majątku, a tylko ogranicza możliwość korzystania z niego. W sytuacji więc, gdy Spółka jest właścicielem środków trwałych o wartości 15 059 927,99 zł, trudno jest przyjąć, że spełnia ustawową przesłankę przyznania częściowego prawa pomocy (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Osoba prawna dysponująca majątkiem, którego wysokość wielokrotnie przewyższa wartość wymaganego wpisu nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 15.03.2012 r. II GZ 89/12 publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Poza tym, Spółka stan środków w kasie określiła na kwotę ok. 7800 zł, która jest wystarczająca do pokrycia kosztów przedmiotowego i trzech innych postępowań przed tut. Sądem. Biorąc więc pod uwagę priorytet zobowiązań publicznoprawnych nad zobowiązaniami prywatnoprawnymi, okoliczność, że koszty sądowe winny zostać uznane za część kosztów działalności gospodarczej, możliwość uzyskania dopłat od wspólników, wysokość kapitału zakładowego oraz przede wszystkim wartość środków trwałych i tych znajdujących się w kasie, jak też wysokość kosztów sądowych zarówno w niniejszej sprawie, jak i trzech innych, zainicjowanych aktualnie przez Spółkę uznano, że nie istnieją żadne względy, które wskazywałyby na potrzebę udzielenia jej wsparcia w ramach instytucji prawa pomocy. Dlatego odmówiono zwolnienia Spółki od kosztów sądowych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.