II SA/Rz 1044/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka AWSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2023 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie z dnia 5 maja 2023 r. nr GK-II.7221.51.2023 w przedmiocie odmowy aktualizacji informacji zawartych w operacie ewidencji gruntów i budynków - skargę oddala - II SA/Rz 1044/23 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi R. S. jest decyzja Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie z 5 maja 2023r. nr GK-II.7221.51.2023 w przedmiocie odmowy aktualizacji informacji zawartych w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu [...], gmina [...], polegającej na zmianie wpisów podmiotowych dla działek nr [...]. Jak wynika z akt sprawy, na skutek licznych pism skierowanych do Starosty przez R. S. organ I instancji ustalił, że przedmiotem jego żądania jest zmiana wpisów podmiotowych dla działek nr [...] i [...] położonych w miejscowości W., w gminie [...]. Decyzją z 3 lutego 2023 r. nr GK.6620.59.8.2022 Starosta [...] odmówił aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków w zakresie danych podmiotowych dotyczących ww. działek. Od ww. decyzji R. S. wniósł odwołanie, w którym podniósł, że Starosta [...] odmawiając zmian w operacie ewidencji gruntów rolnych powołał się na fałszywy i podrobiony akt własności ziemi [...]. Zdaniem Odwołującego akt własności ziemi dotknięty jest wadą bezwzględnej nieważności z uwagi na brak skutecznego doręczenia, zeznania świadków. Wykonano ekspertyzę grafologiczną na dowód potwierdzenia fałszerstwa dokumentacji. Odwołujący wniósł o uchylenie decyzji Starosty [...] w całości i zobowiązanie Wójta Gminy [...] oraz Starosty [...] do wykonania postanowienia spadkowego z dnia [...] kwietnia 1984 r. sygn. akt [...], które przez Wójta Gminy i przez Starostę do dnia składania odwołania nie zostały wykonane zgodnie z postanowieniem Sądu oraz wnioskiem właściciela. PWINGiK w Rzeszowie opisaną na wstępie decyzją z 5 maja 2023r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej k.p.a.), art. 7b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1990 z późn. zm., dalej ustawa Pgik), utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w aktualnie obowiązującym operacie ewidencji gruntów i budynków jako właściciele przedmiotowych działek wykazani są P. C. i J. C. na zasadzie własności ustawowej małżeńskiej. Zapisy te są zgodne z księgą wieczystą prowadzoną przez Sąd Rejonowy w [...] o nr [...]. Również w dziale II dotyczącym własności ww. księgi wieczystej, jako właściciele ujawnieni są P. C. i J. C. Nabyli oni przedmiotową nieruchomość aktem notarialnym Rep [...] z [...] sierpnia 2018 r. od T. K. Natomiast, postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] września 2009 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku, Sąd postanowił, że gospodarstwo rolne w całości nabyła T. K. po S. O. Akt Własności Ziemi nr [...] z dnia [...].03.1977 r. wydany przez Naczelnika Gminy w [...] stwierdza o nabyciu na własność przez S. O. działek nr [...] o łącznej powierzchni 3,75 ha położonych w miejscowości W. Zdaniem Organu odwoławczego z powyższych ustaleń jednoznacznie wynika, że nieruchomość gruntowa oznaczona jako działki nr [...] ma uregulowany stan prawny, a wpisy w księdze wieczystej i w ewidencji gruntów i budynków są ze sobą zgodne i wykazują P. C. i J. C. jako właścicieli przedmiotowych działek. Na tej podstawie Organ odwoławczy podzielił stanowisko Starosty [...] o odmowie aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków w zakresie podmiotowym ww. działek. Zdaniem PWINGiK, R. S. poprzez żądanie wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków nie może dochodzić ani udowadniać swoich praw właścicielskich przedmiotowych działek, powołując się przy tym na dokumenty sprzed daty wydania Aktu Własności Ziemi nr [...], wydanego dla S. O. Ponadto Akt Własności Ziemi nr [...] wydany w dniu [...].03.1974 r. przez Naczelnika Powiatu w [...] stwierdza, że M. S. stał się właścicielem działek oznaczonych w ewidencji gruntów nr [...] o łącznej powierzchni 4,57 ha położonych w miejscowości W. Akt uwłaszczeniowy nr [...] z dnia [...].03.1974 r. wydany dla M. S. nie obejmuje działek, będących przedmiotem niniejszego postępowania. Organ odwoławczy powołał art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2329), zgodnie z którym, do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. nie stosuje się przepisów k.p.a. dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia bądź zmiany decyzji. Powyższy przepis nie przewiduje możliwości prowadzenia weryfikacji aktu własności ziemi w postępowaniu administracyjnym. Zdaniem organu odwoławczego, żaden z dokumentów przedłożonych przez skarżącego do akt II instancji, a także postanowienia spadkowe do których odnosi się skarżący w swoim odwołaniu nie mogą stanowić podstawy wnioskowanej zmiany danych podmiotowych. Nieruchomość gruntowa oznaczona jako działki nr [...] obręb [...], gmina [...], posiada uregulowany stan prawny określony na podstawie dokumentów stwierdzających o nabyciu na własność przedmiotowych działek. W piśmie z 13 czerwca 2023 r. skargę na decyzję PWINGiK z 5. Maja 2023 r. nr GK-II.7221.51.2023 wniósł R. S. Skarżący postawił również zarzut co do niezgodności z prawem postanowienia Starosty [...] w sprawie odmowy zawieszenia przedmiotowego postępowania. Zarzucił, że ww. decyzja PWINGiK oraz decyzja Starosty [...] z dnia 3 lutego 2023 r. wydane zostały w oparciu o niepełny materiał dowodowy. Zdaniem skarżącego w aktach sprawy brakuje akt uwłaszczeniowych nr [...], które Wójt Gminy [...] "ukrywa w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...]". Skarżący wniósł o uchylenie ww. decyzji. W załączeniu do niniejszej skargi, zainteresowany dołączył pismo z dnia 26.05.2023 r. skierowane do Wójta Gminy [...]. W odpowiedzi na skargę PWINGiK w Rzeszowie wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 5 września 2023r. Skarżący złożył wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie następującego dowodu, tj. zobowiązanie Wójta Gminy [...], do przeslania całości akt uwłaszczeniowych dotyczących gospodarstwa rolnego M. S. położonego w miejscowości W. w szczególności: zawiadomienia o wszczęciu postępowania z dnia [...] stycznia 1971 r., pisma Spółdzielni Kółek Rolniczych w [...] z dnia [...] lutego 1971 r., zwrotnego potwierdzenia odbioru z dnia 23 października 1971 r. - na okoliczność potwierdzenia, że dokumenty uwłaszczeniowe w Urzędzie Gminy zostały sfałszowane jak również został sfałszowany operat ewidencji gruntu dla działek objętych tym postępowaniem oraz zostały wydane fałszywe Akty Własności Ziemi przez urzędników Gminy [...]. W uzasadnieniu wskazał, że w piśmie z 16 sierpnia 2004 r. sekretarz Gminy [...] A. P. zaprzeczyła, aby Urząd Gminy posiadał te dokumenty gdyż znajdują się one w posiadaniu Starostwa Powiatowego w [...], jednakże w piśmie z dnia 14 czerwca 2018 r. zastępca Wójta J. T. wskazał, iż dokumenty te są w posiadaniu Urzędu Gminy [...]. Celem zweryfikowania tych informacji oraz zalegających w aktach uwłaszczeniowych dokumentów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, przeprowadzenie powyższego dowodu jest konieczne i uzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm. – dalej: P.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Sąd po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach stwierdził, że skarga jako niezasadna podlega oddaleniu. Skarżący w przedmiotowym postępowaniu domagał się aktualizacji wpisów dotyczących działek nr [...] w zakresie dotyczącym podmiotów wpisanych jako właściciele ww. nieruchomości. Z Aktu Własności Ziemi wydanego [...] marca 1977r. [...] wynika, że działki objęte ww. wnioskiem o nr [...] o pow. 3,75ha stanowiły własność S. O., przy czym działki te obciążone były prawem dożywotniego utrzymania na rzecz Z. G. Z protokołu nr [...] ustalenia potrzeb i uprawnień uwłaszczeniowych spisanego w dniu [...] lutego 1977 r. w obecności Z. G. z domu S., S. O. oraz dwóch świadków J. S. i W. S. wynika, że Z. G. oświadczyła, iż przedmiotową nieruchomość w 1952 r. podarowała dla wychowanka tj. S. O. w zamian za dożywotnie utrzymanie. Obecny S. O. potwierdził powyższe oświadczenie oraz wskazał, że rolnictwo jest jego głównym źródłem dochodu. W wyniku spadkobrania ww. działki wchodzące w skład gospodarstwa rolnego nabyła T. K., która sprzedała je następnie uczestnikom postępowania – P. i J. C. Skarżący jest natomiast współwłaścicielem działek względem których wydano Akt Własności Ziemi [...] z [...] marca 1974 r., na podstawie którego stwierdzono, że właścicielem gospodarstwa rolnego składającego się z działek nr [...] o łącznej powierzchni 4,57 ha jest M. S. s. F. i A.. Z protokołu nr [...] ustalenia potrzeb i uprawnień uwłaszczeniowych spisanego w dniu [...] sierpnia 1973 r. w obecności M. S. oraz dwóch świadków M. W. i W. S. wynika, że M. S. oświadczył, iż gospodarstwo otrzymał od swojego ojca F. S. na podstawie nieformalnej umowy darowizny zrealizowanej w 1933 r. Ponadto oświadczył, że jego siostra Z. G. została obdarowana. Następnie spadek po M. S. nabyła matka skarżącego J. S. W wyniku spadkobrania współwłaścicielem ww. działek jest obecnie Skarżący. Skarżący kwestionował prawdziwość wyżej wskazanych Aktów Własności Ziemi oraz protokołów potrzeb i uprawnień uwłaszczeniowych. Twierdził, iż nie jest zgodne z prawdą oświadczenie Z. G., iż została obdarowana przez swojego ojca F. S. gospodarstwem rolnym i w 1952 roku miała go przekazać za dochówek na S. O. Zdaniem Skarżącego F. S. zapisał gospodarstwo rolne w całości na swojego syna M. S. oświadczając że dla pozostałych dzieci ma odrębny majątek, którym zostali obdarowani. Z. G. została obdarowana od swojego ojca F. S. kwotą pieniężną 50 zł. Posiadała wiedzę i świadomość, że gospodarstwa rolnego nie odziedziczyła, nie posiada i nikomu nie mogła go przekazać za dochówek, jak również nie mogła złożyć oświadczenia że jest posiadaczem gospodarstwa. Zgodnie z art. 24 ust. 2b P.g.i.k., aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje: 1) w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie: a) przepisów prawa, b) wpisów w księgach wieczystych, c) prawomocnych orzeczeń sądu, a w przypadkach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego - orzeczeń sądu, d) ostatecznych decyzji administracyjnych, e) aktów notarialnych, ea) aktów poświadczenia dziedziczenia oraz europejskich poświadczeń spadkowych, f) zgłoszeń dotyczących zmiany sposobu użytkowania budynku lub jego części, o których mowa w art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, do których właściwy organ nie wniósł sprzeciwu, g) wpisów w innych rejestrach publicznych, h) dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, z uwzględnieniem art. 20 ust. 2b; 2) w drodze decyzji administracyjnej - w pozostałych przypadkach. Odmowa aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 24 ust. 2c P.g.i.k.). Zatem informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji na dwa sposoby tj. z urzędu albo na wniosek. Informacje zawarte w ewidencji podlegają aktualizacji także w sytuacji wykrycia błędnych informacji. Wpis w ewidencji ma charakter rejestrowy, czyli wtórny względem zdarzeń prawnych, z których wynikają zmiany danych podlegających ujawnieniu w ewidencji. Techniczny charakter ewidencji powoduje natomiast, że to nie ewidencja kształtuje określony stan prawy, lecz dopiero zmiana tego stanu w innym przewidzianym przez prawo trybie znajduje swoje odzwierciedlenie w ewidencji gruntów i budynków. Ewidencja pełni zatem jedynie funkcje rejestrujące stan prawny ustalony w innym trybie i przez inne organy. Deklaratoryjny charakter wpisów oznacza, że nie kształtują one nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdzają stan prawny wynikający z dokumentów. Organy prowadzące ewidencję gruntów i budynków nie mogą więc tworzyć stanu prawnego, lecz jedynie odzwierciadlają w prowadzonych ewidencjach stan prawny (zob. wyrok NSA z 27 września 2023 r., I OSK 270/22, LEX nr 3618896). Powyższe oznacza, że za pomocą regulacji Prawa geodezyjnego i kartograficznego dotyczących ewidencji gruntów i budynków nie można kwestionować, czy ustalać stanu faktycznego i prawnego nieruchomości. W żadnym razie rolą ewidencji nie jest rozstrzyganie sporów własnościowych, a więc dotyczących kwestii przysługiwania prawa własności i jego zasięgu. Z tego powodu poprzez żądanie wprowadzenia zmian w ewidencji nie można dochodzić ani udowadniać swoich praw właścicielskich, czy uprawnień do władania nieruchomością. Służą temu takie postępowania jak rozgraniczenie nieruchomości, uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, czy powództwo o ustalenie albo o ochronę własności (zob. wyrok WSA w Lublinie z 6 lipca 2023 r., III SA/Lu 94/23, LEX nr 3607788). Z obszernego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że zgodnie z aktem własności ziemi z dnia [...] marca 1974 r. M. S. był właścicielem nieruchomości nr [...] o łącznej powierzchni 4,57 ha. Spadek po M. S., zmarłym w 1983 r. nabyła w całości jego córka J. S. a następnie w 1/6 części skarżący R. S. w wyniku spadkobrania po J. S. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...][....] Wydziału Cywilnego z siedzibą w [...] z [...] marca 2015r. sygn. akt [...]. Skarżący wywodził natomiast, że do jego dziadka należały również działki wykazane w AWZ z [...] marca 1977 r. Nr [...] na rzecz S. O. Zdaniem Sądu nie zachodzą żadne podstawy do tego, aby kwestionować wskazany powyżej akt własności ziemi z [...] marca 1977 r. Nr [...]. Zgodnie z art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2329 z późn. zm.) do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 i z 1975 r. Nr 16, poz. 91) nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Wydane na podstawie ustawy z 26 października 1971 r. ostateczne decyzje administracyjne o nadaniu własności gospodarstw rolnych ich samoistnym posiadaczom mogły być podważane w drodze nadzwyczajnych środków ich zaskarżenia do końca 1991 r. Był to wystarczająco długi okres czasu dla zapewnienia osobom zainteresowanym możliwości skorzystania z przysługujących im środków wzruszenia ostatecznych decyzji administracyjnych o nadaniu własności gospodarstwa rolnego jego samoistnemu posiadaczowi. Wprowadzone w 1991 r. ograniczenia były konieczne z uwagi na wartość, jaką jest stabilność stosunków prawnych oraz rosnące z czasem trudności dowodowe w prowadzeniu ewentualnego nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego, a także na potrzebę ochrony praw nabytych przez osoby trzecie (zob. wyrok NSA z 6 czerwca 2023 r., I OSK 116/21, LEX nr 3593312). Powołany art. 63 ust. 2 ww. ustawy wyłącza już możliwość weryfikacji w trybach nadzwyczajnych aktów własności ziemi. Ustalenia Organów I oraz II instancji dotyczące wpisów podmiotowych w odniesieniu do ww. działek nie mogą zostać podważone na podstawie twierdzeń Skarżącego, podważających prawdziwości protokołu ustalenia potrzeb i uprawnień uwłaszczeniowych z dnia [...] sierpnia 1973 r., stanowiącego podstawę wydania aktu własności, na podstawie którego M. S. stał się właścicielem nieruchomości o powierzchni 4,57 ha, jak również zarzuty, że wymieniony AWZ był podrobiony i nie został podpisany przez M. S., jak również podrobiony został protokół przejęcia gospodarstwa rolnego. W aktach sprawy znajduje się potwierdzona za zgodność z oryginałem kserokopia aktu własności ziemi z [...] marca 1974 r., jak również protokołu ustalenia potrzeb i uprawnień uwłaszczeniowych z daty [...].08.1973 r. z podpisem M. S. Dopóki nie zostanie dowiedzione w stosownym trybie i przez powołane do tego organy, że wymienione dokumenty zostały podrobione brak jest podstaw by odmówić im wiarygodności. Podnoszenie przez Skarżącego tych kwestii na gruncie niniejszego postępowania, bez wskazania innych dokumentów pozwalających na dokonanie zmiany zapisu w ewidencji gruntów nie ma żadnego wpływu na rozstrzygnięcie, gdyż badanie tych okoliczności pozostaje poza kognicją organów ewidencyjnych. Sąd podziela w tym zakresie ustalenia WSA w Rzeszowie, zawarte w wyroku z 13 marca 2007r. II SA/Rz 289/06 (dost. baza CBOSA). Wyrok ten oddalał skargę J. S. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów. Choć ww. postępowanie sądowe toczyło się pomiędzy innymi stronami, to jednak z uwagi na podobieństwo zarzutów stawianych wówczas przez matkę Skarżącego względem zapisów ewidencji, ocena prawna zawarta w ww. orzeczeniu odnosi się również do kwestii spornych, zaistniałych w przedmiotowym postępowaniu. Za prawidłowe Sąd uznał również postanowienie Starosty [...] z [...] stycznia 2023r. nr [...] o odmowie zawieszenia postępowania. Nie zachodziły podstawy do fakultatywnego zawieszenia postępowania na podstawie art. 98 § 1 k.p.a. z uwagi na sprzeciw wniesiony przez uczestników postępowania J. i P. C. Nie ujawniono również, by zachodziły podstawy do zawieszenia postępowania w oparciu o art. 97 § 1 k.p.a. Okoliczność dotycząca inicjowania przez Skarżącego licznych postępowań mających na celu wzruszenie ww. aktów własności ziemi nie może mieć bezpośredniego wpływu na bieg niniejszego postępowania z uwagi na treść przywołanego wyżej art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa Nie jest również uzasadniony zarzut dotyczący orzekania na podstawie niepełnego materiału dowodowego. Organ I instancji zgromadził akta uwłaszczeniowe, kwestionowane przez Skarżącego, jak również dokumentację geodezyjną, na podstawie której przedstawił przebieg prac ewidencyjnych w odniesieniu do kwestionowanych działek. Ustalenia Organów I oraz II instancji dowiodły, że nie zachodzą podstawy do dokonania aktualizacji wpisów ewidencji gruntów i budynków w kierunku postulowanym przez Skarżącego. Z tych przyczyn Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.