II SA/Rz 1056/25
WyrokWSA w Rzeszowie2025-11-12
Skład orzekający: Jerzy Solarski, Piotr Godlewski, Maciej Kobak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest wymagalny, jeśli nie zostały one wykonane w terminie określonym w obowiązującym schemacie, mimo braku badań kwalifikacyjnych lub przeciwwskazań lekarskich?Ratio decidendi
Sąd uznał, że obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest wymagalny, jeśli szczepienia nie zostały wykonane w terminie określonym w obowiązującym schemacie, a zobowiązany nie przedstawił stosownego zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniach. Brak badania kwalifikacyjnego lub odmowa jego przeprowadzenia jest równoznaczna z niewykonaniem obowiązku. Obowiązek ten wynika z mocy prawa i jest realizowany poprzez rozporządzenia, a jego niedochowanie uzasadnia wszczęcie postępowania egzekucyjnego.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi E. T. na postanowienie Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, które utrzymało w mocy postanowienie o oddaleniu zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w celu przymuszenia do zaszczepienia małoletniej córki skarżącej. Skarżąca podnosiła zarzuty dotyczące braku wymagalności obowiązku szczepień, wadliwości rozporządzenia wykonawczego oraz naruszenia praw konstytucyjnych i konwencyjnych.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 listopada 2025 r. sprawy ze skargi E. T. na postanowienie Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie z dnia 20 maja 2025 r. nr SE.902.7.321.2024.LB w przedmiocie oddalenia zarzutów - oddala skargę -
Podkarpacki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej: "PPWIS"/"organ egzekucyjny") postanowieniem z 20 maja 2025 r. nr SE.9022.7.321.2025. LB, na podstawie art. 18, art. 26 § 5c w zw. z § 5d, art. 33 § 1 i 2, art. 34 § 2 pkt 1, § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2025 r., poz. 132, dalej: "u.p.e.a"), art. 124 § 1 i 2, art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "K.p.a."), art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2024 r., poz. 416), po rozpatrzeniu zażalenia E. T. (dalej: "Skarżąca"), na postanowienie wierzyciela - Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [....] (dalej: "PPIS"/"wierzyciel") z 11 lutego 2025r. znak: PSE.966.8.49.2025 w sprawie oddalenia zarzutów, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że postanowieniem z dnia 6 grudnia 2024 r. organ egzekucyjny nałożył na E. T. grzywnę w celu przymuszenia do zaszczepienia małoletniego dziecka - córki M. urodzonej [...] 2015 r., zgodnie z tytułem wykonawczym z dnia 25 listopada 2024 r. numer 74/2024, wystawionym przez PPIS.
Pismem z 30 grudnia 2025 r. pełnomocnik Skarżącej złożył zarzuty w sprawie
prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny przekazał zarzuty celem przedstawienia stanowiska wierzyciela. Postanowieniem z 11 lutego 2025 r. znak: PSE.966.8.49.2025.JW wierzyciel oddalił zgłoszone zarzuty. Pismem z 9 kwietnia 2025 r. Skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów.
PPWIS odnosząc się do zarzutu "naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 17 ust. 2,4 i 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez błędne jego zastosowanie skutkujące uznaniem, że obowiązek jest wymagalny, podczas gdy dla małoletniej nie ustalono indywidualnego kalendarza szczepień, nie zostały wykluczone przeciwwskazania do obowiązkowych szczepień ochronnych" wyjaśnił, że wbrew twierdzeniom wskazanym w zarzutach przeszkodą do rozpoczęcia i prowadzenia procedury obowiązkowych szczepień ochronnych nie może być brak badań lekarskich, które są częścią procedury szczepienia ochronnego, będącego obowiązkiem prawnym, od którego uwolnić mogą jedynie konkretne przeciwwskazania lekarskie do szczepienia. Niestawienie się z dzieckiem do placówki prowadzącej szczepienia ochronne nie daje możliwości przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego, wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, a co za tym idzie wykluczenia przeciwwskazań lub skierowania dziecka na konsultację specjalistyczną.
Odnośnie do "zarzutu naruszenia art. 124 § 2 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 126 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak odniesienia się przez wierzyciela w uzasadnieniu wydanego postanowienia do sytuacji indywidualnej zobowiązanej" PPWIS wyjaśnił, że wierzyciel w uzasadnieniu postanowienia z 11 lutego 2025 r. szczegółowo wyjaśnił definicję "braku wymagalności obowiązku". Wymagalność obowiązku następuje z chwilą wejścia osoby objętej obowiązkiem w granice wiekowe zakreślone przez rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U z 2023 r., poz. 2077), które w § 3 ust. 1 określa grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym uwzględniając ich wiek, a załącznik 1 doprecyzowuje schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania, wymagane dla danego szczepienia uwzględniając wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia. Ponadto wierzyciel w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy oraz odniósł się w sposób szczegółowy do zarzutu niewymagalności obowiązku wraz ze wskazaniem odpowiednich podstaw prawnych, wyjaśnił podstawy prawne obowiązku będącego przedmiotem postępowania, a także przedstawił dowody w sprawie, na których się oparł wydając swoje rozstrzygnięcie. Przede wszystkim wskazał, że niepodważalnym jest fakt niewykonania u małoletniej obowiązkowych szczepień wymienionych w tytule wykonawczym. Wskazał, że termin wykonania obowiązku został przekroczony przez stronę, która do dnia wydania postanowienia nie wykonała go. Każde szczepienie określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych ma swój własny harmonogram realizacji, tj. liczbę dawek, wiek dziecka i termin wykonania. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostanie wykonane w terminie określonym w obowiązującym schemacie. Z karty uodpornienia wynika, że dziecko nie zostało poddane żadnym szczepieniom obowiązkowym, a terminy tych szczepień wg schematów szczepień określonych w ww. załączniku już upłynęły. Niedochowanie terminu szczepienia aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem jest przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Organ egzekucyjny wyjaśnił, że wierzyciel w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy oraz odniósł się w sposób szczegółowy do zarzutu niewymagalności obowiązku wraz ze wskazaniem odpowiednich podstaw prawnych.
Wierzyciel wyjaśnił podstawy prawne obowiązku będącego przedmiotem postępowania, a także przedstawił dowody w sprawie, na których się oparł wydając swoje rozstrzygnięcie. Jak wyjaśnił niepodważalnym jest fakt niewykonania u małoletniej obowiązkowych szczepień wymienionych w tytule wykonawczym. Co do zaś terminu wykonania obowiązku, to został on przekroczony. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostanie wykonane w terminie określonym w obowiązującym schemacie. Z karty uodpornienia wynika, że dziecko nie zostało poddane żadnym szczepieniom obowiązkowym, a terminy tych szczepień wg schematów szczepień określonych w ww. załączniku już upłynęły.
Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. To, że został wyznaczony termin maksymalny wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po jego upływie obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Decydując się na odmowę szczepień ochronnych należy mieć świadomość ograniczania praw dziecka do profilaktycznego świadczenia zdrowotnego służącego zapobieganiu wystąpienia chorób zakaźnych, co naraża dziecko na zagrożenia związane zarówno z przechorowaniem, jak i możliwością wystąpienia poważnych powikłań zdrowotnych. Narusza to dobro dziecka, a tym samym istotę jego praw.
W skardze na postanowienie organu egzekucyjnego, Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika adwokata, zarzuciła naruszenie przepisów mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:
1. naruszenie art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r., poz. 924, dalej: "u.z.z.ch.") w zw. z rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z dnia 27 września 2023 r. poprzez wyprowadzenie terminów wymagalności poszczególnych szczepień z rozporządzenia Ministra Zdrowia, mimo że zostało ono wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej, jak również poprzez prowadzenie egzekucji, mimo że obowiązek wygasł,
2. naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego, mimo iż Rozporządzenie Ministra Zdrowia zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej,:
3. naruszenie art. 124 § 1 i 2 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 126 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniej poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniej przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej,
4. naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.
Na tych podstawach Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz utrzymanego nim postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W obszernym uzasadnieniu Skarżąca podkreśliła, że rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej z uwagi na brak uwzględnienia jakichkolwiek danych epidemiologicznych, jak zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia (brak analizy zachorowalności na daną chorobę, brak zaleceń WHO w kierunku przymusu jakichkolwiek szczepień z uwagi na możliwość wystąpienia NOP oraz że obowiązek szczepień w Polsce narusza również konstytucyjną zasadę proporcjonalności. Skoro w 25 krajach europejskich szczepienia mogą być dobrowolne bez szkody dla zdrowia publicznego to oznacza, że ustawodawca naruszył zasadę proporcjonalności wprowadzając obowiązek szczepień bez merytorycznego uzasadnienia mimo podobnej sytuacji epidemiologicznej..
W odpowiedzi na skargę organ egzekucyjny wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
skarga jest nieuzasadniona.
I. Stan sprawy jest bezsporny. Upomnieniem nr 7/2024 z 7 października 2024 r. PPIS wezwał Skarżącą do wykonania obowiązku polegającego na wykonaniu szczegółowo opisanych szczepień córki M. Wobec niewykonania obowiązku organ ten wystąpił do PPWIS z wnioskiem o wszczęcie egzekucji administracyjnej (25 listopada 2024 r.), wystawiając jednocześnie tytuł wykonawczy nr 74/2024. Postanowieniem z 6 grudnia 2024 r. PPWIS nałożył na Skarżącą grzywnę w kwocie 1.000 zł w celu przymuszenia do wykonania nałożonego obowiązku. Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika adwokata, pismem z 30 grudnia 2024 r., wniosła zarzuty podnosząc brak wymagalności obowiązku szczepień (art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a. Postanowieniem z 11 lutego 2025 r. PPIS oddalił zarzuty, natomiast PPWIS, po rozpoznaniu zażalenia pełnomocnika Skarżącej, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Rozstrzygnięcie PPWIS z 20 maja 2025 r. stanowi przedmiot skargi.
II. Podstawy wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym określa art. 33 § 2 u.p.e.a. W myśl tego przepisu, podstawą zarzutu jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b (art. 33 § 2 u.p.e.a.).
Skarżąca wniosła zarzut braku wymagalności obowiązku szczepień (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.).
III. Z akt wynika i skarga okoliczności tej nie kwestionuje, że małoletnia córka Skarżącej nie została poddana obowiązkowym szczepieniom ochronnym, zgodnie z art. 5 ust.1 pkt 1 lit. b oraz pkt 3 u.z.z.ch. Jest także niesporne, że Skarżąca, mimo wezwania, nie zgłosiła się w wyznaczonej placówce w zakreślonym terminie na wezwanie i badanie kwalifikacyjne. Nie przedłożyła też jakiegokolwiek zaświadczenia lekarskiego, które wykluczałoby możliwość przeprowadzenie szczepień. W tym stanie faktycznym Sąd stwierdza, że organy sanitarne zasadnie oddaliły zarzut braku wymagalności obowiązku szczepień.
Profilaktyka chorób epidemicznych, zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP, jest obowiązkiem władz publicznych. W celu realizacji zadań profilaktycznych w art. 5 u.z.z.ch. wprowadzono powszechne obowiązki w zakresie zapobiegania i zwalczania zakażeń lub chorób zakaźnych. Zatem obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.ch., osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków w tym zakresie ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.z.z.ch.).
W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z.ch., osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z treścią art. 17 ust. 2 u.z.z.ch., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.ch.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.ch.). W sytuacji, gdy konsultacja wykaże przeciwskazania do szczepień, można mówić o braku wymagalności obowiązku szczepień. Podkreślić przy tym należy, że tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Realizacja tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie go przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu (zob. np. wyrok NSA z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3322/17).
Na podstawie delegacji z art. 17 ust. 10 u.z.z.ch., minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, m.in.: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2), schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a). Jednocześnie w art. 17 ust. 11 u.z.z.ch. przewidziano, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.
W wyroku z dnia 9 maja 2023 r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. SK 81/19, orzekł, że: I. Artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.
Sąd stwierdza, że na dzień wystawienia tytułu wykonawczego, jak i na dzień wniesienia zarzutów, na terytorium RP obowiązywało, jako akt powszechnie obowiązujący, rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, które weszło w życie w dniu 1 października 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077). Rozporządzenie to określa schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej, obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniając wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia. Zatem nie budzi wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym wynikający z regulacji ustawowej skonkretyzowany został w rozporządzeniu wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności. Rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, a jeżeli chodzi o dzieci - w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne.
W tytule wykonawczym nr 74/2024 z dnia 25 listopada 2024 r. wskazano, zgodnie ze schematem obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, na brakujące szczepienia ochronne u córki Skarżącej. Szczepienia te zostały wykazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia, w którym zawarto schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia. Schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia, o czym stanowi § 3 ust. 2 rozporządzenia. Zatem, z uwagi na treść załącznika nr 1 do rozporządzenia, w dacie wystawienia tytułu wykonawczego wszystkie wymienione w tytule szczepienia były w stosunku do dziecka obowiązkowe i wymagalne.
Reasumując: obowiązek poddania dziecka szczepieniom stał się wymagalny.
Skarżąca nie przedstawiła stosownego zaświadczenia lekarskiego, które zwalniałoby dziecko z obowiązku szczepień bądź też stwierdzało konieczność odroczenia ich wykonania ze względu na stan zdrowia dziecka.
Niezasadne są także pozostałe zarzuty skargi.
Zaskarżone postanowienie w pełni spełnia wymogi, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie faktyczne i prawne postanowienia. Organ odwoławczy w całości podzielił ocenę prawną, dokonaną przez organ I instancji, który szeroko przedstawił przepisy omawianego rozporządzenia.
Nie doszło również do naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego stronie skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.
Chroniona Konstytucją wolność decydowania o swoim życiu osobistym nie ma charakteru absolutnego i doznaje stosownych ograniczeń, m.in. ze względu na ochronę zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji RP). Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa.
W rozpoznawanej sprawie nie bez znaczenia pozostaje także to, że zgodnie z art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. W realiach demokratycznego państwa prawnego tak dobro dziecka, jak i interes społeczny jednoznacznie wymagają, aby rodzice dziecka korzystali z osiągnięć współczesnej medycyny w sposób wolny od ideologicznych uprzedzeń i dobrowolnie poddawali dziecko szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.ch., i równocześnie, by chronić prawa dziecka, których ochronę zapewnia Rzeczpospolita Polska, o czym stanowi art. 72 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z 12 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3542/15). Ustawodawca przewidział także, że wykonanie szczepienia poprzedza badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie można przyjąć, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności (por. wyrok NSA z dnia 22 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 389/16).
W wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłym na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Wskazano, iż ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Trybunał podkreślił również, że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" - przed poważnymi chorobami. Tym samym ingerencja w prawo do poszanowania prywatności skarżącego nie mogła zostać uznana za naruszenie ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała. Nie doszło zatem do naruszenia art. 8 Konwencji (por. K. Warecka, Obowiązek szczepieni a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., nr 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021).
Bez wpływu na zaskarżone postanowienie pozostają także rozważania skargi dotyczące dobrowolności szczepień w innych państwach, zasadności wprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych bez jednoczesnego powołania funduszu odszkodowawczego, czy też rejestracji niepożądanych odczynów poszczepiennych. Obowiązek szczepień ochronnych jest uregulowany w Polsce w przepisach prawa i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych. Wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami kodeksu wykroczeń (zob. wyroki NSA z dnia: 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 32/11, 19 marca 2024 r., sygn. akt II GSK 27/21).
Z tych przyczyn skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło