II SA/Rz 1071/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Zbigniew Czarnik /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...]. Sygn. II SA/Rz 1071/12 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] Burmistrz [...] odmówił D. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności babką B. R. Podstawą prawną rozstrzygnięcia były przepisy art. 17, art. 20 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm., dalej: "u.ś.r.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej: "k.p.a."). W uzasadnieniu decyzji podano, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w powołanym przepisie, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. W ocenie organu I instancji wnioskodawczyni należy do osób uprawnionych do przyznania jej żądanego świadczenia. Jest dalszą krewną B. R. zobowiązaną do alimentacji. B. R. posiada jednak dwie córki, a brak było okoliczności pozwalających na stwierdzenie przeszkód w sprawowaniu przez nie opieki nad matką. Pozostawanie przez córki w stosunku pracy nie stanowi obiektywnie o niemożliwości wywiązania się przez nie z obowiązku sprawowania opieki nad matką. Świadczenie przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i stanowi rekompensatę utraconych w ten sposób zarobków. Decyzją z dnia [...] września 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO" lub "Kolegium") po rozpatrzeniu odwołania D. K. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Podstawą prawną rozstrzygnięcia były przepisy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 u.ś.r. Organ odwoławczy uznał, że B. R. jako osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym jest osobą wymagającą opieki. Jest także krewną wnioskodawczyni, jej babką. D. K. jest więc osobą, na której względem B. R. ciąży obowiązek alimentacyjny w rozumieniu art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jednak dalszym krewnym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje tylko wtedy, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. Niemożliwość, o której mowa w cytowanym art. 17 ust. 1a u.ś.r., powinna być obiektywna. Nie jest nią w ocenie organu odwołąwczego pozostawanie przez córki B. R. w stosunku zatrudnienia. Mogą one zrezygnować z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką i uzyskać częściową rekompensatę finansową w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, a także w postaci opłacanej składki na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenia społeczne. Te dodatkowe świadczenia przewiduje przepis art. 42 ustawy o pomocy społecznej. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie D. K. podkreśla, że córki B. R. nie są w stanie opiekować się matką. Ukończyły już 50 lat, a rezygnacja z zatrudnienia pozbawi je w przyszłości możliwości powrotu na rynek pracy. W odpowiedzi SKO wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji i stosują prawem przewidziane środki. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sądy rozpoznają skargi w granicach danej sprawy. Skarga D. K. zasługuje na uwzględnienie. Wprawdzie skarżąca nie wskazała kierunku weryfikacji skarżonej decyzji, jednak zakres kognicji sądu pozwala przyjąć, że decyzja SKO i poprzedzająca ją decyzja Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. wydane zostały z naruszeniem przepisów procesowych, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. W ocenie Sądu organy obu instancji naruszyły art. 7 i art. 77 k.p.a. Konsekwencją tych naruszeń było wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy, co doprowadziło do wadliwości zastosowania przepisów prawa materialnego, art. 17 ust. 1a u.ś.r. Analiza akt sprawy wskazuje, że podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było przyjęcie, że skarżąca jako wnuczka B. R., osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki osób trzecich, nie może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji, gdy istnieją osoby bliżej spokrewnione z B. R. W takim przypadku, gdy córki B. R. są zobowiązane w pierwszej kolejności do ponoszenia obowiązku alimentacyjnego względem swojej matki, nie można przyjmować powstania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego po stronie osoby, która jest zobowiązana alimentacyjnie w dalszej kolejności. Zdaniem organów pozostawanie obu córek B. R. w stosunku pracy nie jest okolicznością wskazującą na brak możliwości sprawowania przez nie opieki nad niedołężną matką. W takich warunkach nie zostaje spełniona dyspozycja art. 17 ust. 1a u.ś.r., a to oznacza, że skarżąca będąc osobą spokrewnioną z babcią w drugim stopniu linii prostej nie jest "inną osobą", na którą wskazuje treść przepisu, bo osoby spokrewnione w pierwszym stopniu mogą sprawować opiekę nad B. R. Z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że jest to forma rekompensaty, jaką państwo świadczy osobom, które rezygnują z zatrudnienia. W ocenie organów córki B. R. mogą zwolnić się z pracy i jako sprawujące nad nią opiekę będą uprawnione do ubiegania się o świadczenie. Ten sposób argumentacji będący podstawą skarżonego rozstrzygnięcia jest wadliwy. Zdaniem Sądu w ramach prowadzonego postępowania organy powinny w sposób poprawny ustalić stan faktyczny sprawy ze względu na treść art. 17 ust. 1a u.ś.r. Ta treść wyznacza zakres postępowania wyjaśniającego, niezbędnego do przeprowadzenia w sprawie. W istocie do ustalenia jest tylko jedna okoliczność. Przesądzić należy czy córki B. R., pozostawiające w zatrudnieniu są osobami, które są w stanie sprawować opiekę nad matką. Organy przyjęły, że ten fakt może być wykazany ich oświadczeniami, gdyż organy założyły, że bycie osobą pracującą zawodowo samo przez się nie skutkuje brakiem możliwości sprawowania opieki. Sąd takiego poglądu nie podziela. Co więcej uważa, że jest on na gruncie art. 17 ust. 1a u.ś.r. wadliwy, bo odrywa sferę faktów od treści przepisu, a więc sprawowanie opieki w konkretnym przypadku i prowadzi do założenia, że zatrudnienie zawsze pozwala na sprawowanie opieki, bo w ostateczności, jeżeli warunki pracy nie pozwalają na jej świadczenie, to można się zwolnić i w ten sposób realizować opiekę. Wykładnia wskazanego przepisu w sposób prezentowany przez organy wypacza jego sens. Z treści art. 17 ust. 1a u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne może uzyskać inna osoba niż spokrewniona w pierwszym stopniu, o ile ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, a brak jest osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo ta osoba nie jest w stanie sprawować opieki. Zatem rzeczą organów było wykazanie, że córki są w stanie zapewnić matce ciągłą opiekę. Samo zatrudnienie nie jest okolicznością, do jakiej odwołuje się treść art. 17 ust. 1a u.ś.r. Z tego też powodu organy ustalając stan faktyczny nie są zobowiązane do wykazywania zatrudnienia, osoby bliżej spokrewnione mogą zabezpieczyć stałą opiekę osobie potrzebującej. Dopiero, przy takim ustaleniu można przyjąć, że ma miejsce negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla innej osoby, wskazanej w treści art. 17 ust. 1a u.ś.r. W rozpoznawanej sprawie organy takiego dowodu nie prowadziły. Przyjęły, że zatrudnienie córek jest przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. Takie założenie jest wadliwe. Oczywiście zatrudnienie nie musi być przeszkodą w sprawowaniu opieki ale też może nią być. Zatem poprawne ustalenie stanu faktycznego sprawy wymagało nie tylko przyjęcia, ze córki B. R. są zatrudnione, ale jaki charakter pracy wykonują w ramach tego zatrudnienia i czy mogą kształtować sposób świadczenia pracy. Gdyby tak było, wtedy wnioski organów byłyby zasadne. Jednak z akt sprawy takie okoliczności nie wynikają, co czyni skarżoną decyzję co najmniej przedwczesną. Reasumując Sąd stwierdza, ze odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1a u.ś.r. wymaga ustalenia, że pomimo zatrudnienia R. R. i A. P., osoby te mogą sprawować stałą opiekę nad B. R., bo charakter tego zatrudnienia pozwala na jej sprawowanie. Przy ocenie tej przesłanki należy wziąć pod uwagę miejsce zamieszkania córek i ich matki. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy przeprowadzą postępowanie wyjaśniające po kątem ustalenia wskazanych przez Sąd okoliczności. Dopiero na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego sprawy poprawnie zastosują treść art. 17 ust. 1a u.ś.r. mając na względzie stanowisko Sądu co do sposobu wykładni tego przepisu. Sąd podkreśla, że dokonując wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r. należy mieć na uwadze nie tylko takie sytuacje, w których na osobie sprawującej opiekę ciąży w całości obowiązek alimentacyjny, ale także, gdy ten obowiązek dotyczy tylko części obowiązku alimentacyjnego, a w pozostałym zakresie obowiązek taki jest wykonywany przez osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. W tym zakresie Sąd aprobuje i podziela stanowisko wyrażone w judykaturze (zob. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., I OSK 1672/11, LEX 1109580). Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Sąd orzekł jak na wstępie.