II SA/Rz 1072/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Maciej Kobak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia opłaty I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego J. W. kwotę 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego ( dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Starosty ( dalej: "organ I instancji") z dnia [...] lipca 2019r., znak: [...] o nałożeniu opłaty w kwocie 1843,00 zł na J.W. ( dalej: "skarżący") kierującego dnia 2 września 2017r. motorowerem marki Simpson, bez numeru rejestracyjnego, nr ramy [...], jako zapłatę za koszty usunięcia z drogi, przechowywania na parkingu strzeżonym, oszacowania wartości pojazdu, opłaty kosztów sądowych. Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że w dniu 2 września 2017r. policjanci Komendy Powiatowej Policji zatrzymali J.W., który kierował motorowerem marki Simson o nr fabrycznym [...] znajdując się w stanie nietrzeźwości. Organ I instancji uzyskał tę informację od Komendanta Powiatowej Policji , potwierdzone to zostało również wydaną przez Policję w dniu 2 września 2017r. dyspozycją o usunięciu pojazdu umieszczonego na parkingu strzeżonym. Skarżący został poinformowany (pismo z dnia 20 września 2017r.) o sposobie odebrania pojazdu oraz o konsekwencjach nieodebrania pojazdu w ciągu 3 m-cy. Po bezskutecznym oczekiwaniu i po upływie tego okresu organ I instancji pismem z 29 grudnia 2017r. wystąpił do Sądu z wnioskiem o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz Powiatu . Postanowieniem z dnia 25 lipca 2018r. Sąd Rejonowy sygn. akt [...] orzekł o przepadku na rzecz Powiatu motoroweru marki Simson numer ramy 3514516. Od tego postanowienia skarżący wniósł apelację. Ostatecznie po odrzuceniu apelacji postanowienie o przejęciu pojazdu przez Powiat zostało uprawomocnione z dniem 22 sierpnia 2018r. ( powinno być 9 sierpnia 2018 r.). Starosta decyzją z dnia[...] lipca 2019 r. nr [...]postanowił o nałożeniu opłaty w kwocie 1843,00 zł na J.W. - kierującego dnia 2 września 2017r. motorowerem marki Simpson, bez numeru rejestracyjnego, nr ramy [...], jako zapłatę za koszty usunięcia z drogi, przechowywania na parkingu strzeżonym, oszacowania wartości pojazdu, opłaty kosztów sądowych. Uzasadniając decyzję organ I instancji powołał się na art,130a ust. 10h oraz 10 i ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2018, poz.1990 z późn.zm; dalej: "P.r.d."). W odwołaniu skarżący wyjaśnił, że nie jest właścicielem motoroweru marki Simson o nr rej. [...]. Na dowód czego dołączył pismo Komendy Powiatowej Policji oraz decyzję Starosty z dnia [...] lipca 2019 znak [...]o umorzeniu postępowania w sprawie nałożenia opłaty na Pana J.W. jako właściciela motoroweru marki Simson. Kolegium nie podzieliło powyższych zarzutów i opisaną na wstępie decyzją utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniło, że materialnoprawne przesłanki wydania decyzji w przedmiocie obciążenia właściciela pojazdu kosztami usunięcia pojazdu z drogi i jego przechowywania na parkingu określa art. 130a P.r.d. Zgodnie z ust. 10 h tego artykułu koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta. Decyzja, wydawana na podstawie art. 130a ust. 10h P.r.d., jest decyzją związaną, a zatem w sytuacji ziszczenia się przesłanek jej wydania, organ wydaje ją obligatoryjnie (por. wyrok NSA z dnia 25 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 2142/15, z dnia 20 kwietnia 2018 r., sygn. akt 1 OSK 2470/17, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). W myśl ust. 10i jeżeli w chwili usunięcia, pojazd znajdował się we władaniu osoby dysponującej nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego osoba ta jest zobowiązana solidarnie do pokrycia kosztów, o których mowa w ust. 10h. Przepis ten nakazuje pociągnąć do współodpowiedzialności za koszty spowodowane koniecznością usunięcia pojazdu z drogi powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania, osobę, w której władaniu znajdował się faktycznie w czasie wystąpienia zdarzenia uzasadniającego usunięcie pojazdu. Chodzi tu o osobę, która kierowała pojazdem, nie będąc jego właścicielem. Przepis ten wskazuje, że nie wymaga się dochodzenia tytułu prawnego, jakim legitymował się kierujący pojazdem, wystarczające jest natomiast stwierdzenie, że sprawca władał pojazdem i nie jest jego właścicielem. Zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 130a ust. 10h P.r.d. koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, chyba że w chwili usunięcia pojazd znajdował się we władaniu osoby dysponującej nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego, wówczas osoba ta jest zobowiązana solidarnie do pokrycia ww. kosztów. Decyzję o zapłacie kosztów wydaje starosta, a termin płatności ustalonych kosztów wynosi 30 dni liczonych od dnia, w którym decyzja ta stała się ostateczna. Na tych podstawach i po analizie przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania, Kolegium stwierdziło, że osobę, którą w analizowanej sytuacji obciąża obowiązek zapłaty kosztów usunięcia, przechowywania, oszacowania i sprzedaży pojazdu jest skarżący, który w dniu 2 września 2017 r., czyli w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu z drogi był osobą władającą i dysponującą pojazdem. W tym dniu i w tym miejscu był dysponentem tego pojazdu, co potwierdza prawomocny wyrok Sądu Rejonowego z dnia 29 listopada 2017 r. sygn. akt [...] (wyrok wobec J.W. za kierowanie motorowerem marki Simson znajdując się w stanie nietrzeźwości). W tych okolicznościach bezspornym jest fakt, że w dniu 2 września 2017 r. skarżący był co najmniej dysponentem pojazdu marki Simson o numerze ramy [...] oraz że w tej dacie nikt nie był właścicielem tego pojazdu. Stwierdzenie, że to skarżący w chwili usunięcia pojazdu był władającym nim i nie zakwestionowane przez niego tego faktu – było, zdaniem Kolegium, wystarczającym powodem do przypisania mu obowiązku poniesienia kosztów, o jakich mowa w art. 130a ust. 1, ust. 10h i ust. 10i Prawa o ruchu drogowym. W stanie faktycznym sprawy z zachowaniem należytej staranności zostało ustalone, że właściciela usuniętego i przechowywanego na parkingu strzeżonym pojazdu marki Simson nie udało się ustalić pomimo wielu prób, natomiast dysponentem w chwili wydania dyspozycji o usunięciu pojazdu z drogi był skarżący. Dyspozycja usunięcia pojazdu z drogi została wydana, ponieważ kierowała nim osoba nietrzeźwa. Potwierdza ten fakt odpis prawomocnego wyroku skazującego Sądu Rejonowego sygn. akt. [...]. W oparciu o powyższe okoliczności organ II instancji uznał, że zobowiązanie organu I instancji do wydania decyzji z dnia 3 lipca 2019 o nałożeniu opłaty 1843,00 zł na skarżącego ma charakter ustawowy i pozbawione jest możliwości zastosowania przez ten organ odmiennego rozstrzygnięcia. W skardze do Sądu skarżący podniósł, że: nie jest właścicielem motoroweru marki Simson i nigdy nim nie był, pojazd nie jest motorowerem, w decyzji nie podano napędu a "samą ramą nie da się kierować", nie jest właścicielem ani też nie ma innego dokumentu powalającego na dysponowaniem pojazdem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, jak wynika z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepisy w sposób uzasadniający jej uchylenie. Przedmiotem kontroli była decyzja w przedmiocie nałożenia opłaty stanowiącej koszt usunięcia z drogi, przechowywania na parkingu strzeżonym, oszacowania wartości pojazdu motoroweru marki Simson o numerze ramy [...] zatrzymanego J. W. z powodu kierowanie w stanie nietrzeźwości. Z akt sprawy bezspornie wynika, że wyrokiem z dnia 29 listopada 2017 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy II Wydział Karny uznał oskarżonego J.W. za winnego tego, że w dniu 2 września 2017 r. na drodze publicznej, w K., w woj. [...], znajdując się w stanie nietrzeźwości, przy stwierdzeniu zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu ( przeprowadzono 4 próby: od 0,62 mg/l pomimo wydania przez osobę uprawnioną do kontroli ruchu drogowego, poruszającą się pojazdem, przy użyciu sygnałów dźwiękowych i świetlnych, polecenia zatrzymania motoroweru, nie zatrzymał niezwłocznie pojazdu i kontynuował jazdę. Nie ma również sporu, ze w tym dniu pojazd został usunięty z drogi na podstawie art 130a ust. 2 pkt 1 P.r.d., jak też co do tego, że w wyznaczonym terminie nie został odebrany, co stanowiło podstawę do wystąpienia przez Starostę z wnioskiem do Sądu Rejonowego o orzeczenie przepadku pojazdu i w konsekwencji jego orzeczenie - postanowieniem z dnia 25 lipca 2018 r., sygn. akt [...]. Wątpliwości Sądu budzi natomiast ustalona przez Starostę utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, opłata za usunięcie pojazdu z drogi. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art 130a ust. 10h P.r.d. Zgodnie z tym przepisem koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji jego usunięcia pojazdu z zastrzeżeniem niemającego zastosowania ust. 10 d oraz ust 10i. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta. W myśl ust. 10i jeżeli w chwili usunięcia pojazd znajdował się we władaniu osoby dysponującej nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego, osoba ta jest zobowiązana solidarnie do pokrycia kosztów, o których mowa w ust. 10h. Termin płatności należności ustalonych decyzją, o której mowa w ust. 10h, wynosi 30 dni od dnia, w którym decyzja ta stała się ostateczna. Odsetki ustawowe za opóźnienie nalicza się od dnia następującego po upływie terminu płatności. Należności te wraz z odsetkami podlegają egzekucji w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postepowaniu egzekucyjnym w administracji. ( ust. 10j) Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Starosty ustalającego opłatę w wysokości 1843 zł, która zgodnie z dołączonym do decyzji organu I instancji pouczeniem miała zostać uregulowana w terminie 30 dni od dnia prawomocności decyzji na wskazane w niej konto starostwa powiatowego. Już samo porównanie nałożonego decyzją obowiązki z treścią powołanych przepisów wskazuje na szereg nieprawidłowości, które czynią decyzję wadliwą. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w sposób nieprawidłowy został określony termin płatności poprzez wskazanie - w terminie 30 dni od dnia prawomocności, podczas gdy zgodnie z powołanym wcześniej art 130a ust. 10 j termin ten wynosi 30 dni od dnia ostateczności decyzji. Kwestia ta nie pozostaje bez znaczenia dla określenia rozpoczęcia terminu i co istotne terminu naliczania odsetek. Zgodnie z art 16 § 1 K.p.a. decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne, a decyzje ostateczne, których nie można zaskarżyć do sądu, są prawomocne (§3). Z powyższego, w dużym uproszczeniu wynika, że ostateczne są decyzje organu II instancji, prawomocne zaś decyzje, w stosunku do których upłynął termin do wniesienia skargi do sądu, albo wobec których skarga została przez Sąd rozpoznana. Z oczywistych, niewymagających dodatkowego uzasadniania powodów termin liczony od ostateczności różni się od terminu licznego od prawomocności. Kolejny błąd dotyczy samego obowiązku zapłaty. Z decyzji organu I instancji wynika, że dotyczy ona wyłącznie należności głównej w sytuacji gdy w art 130a ust. 10 j P.r.d. jest również mowa o należnościach ubocznych tj. odsetkach. Stanowią one konieczny element decyzji, która co należy podkreślić stanowi tytuł wykonawczy, zatem określony nią obowiązek powinien być jasny, czytelny i przede wszystkim powinien odpowiadać prawu. Wątpliwości Sądu budzi również ustalona przez organ I instancji i zaakceptowana przez organ odwoławczy wysokość należności głównej tj. 1843 zł. Cytowany wyżej przepis art 130a ust. 10 h P.r.d. w sposób enumeratywny określa jakie koszty organ powinien wziąć pod uwagę przy ustalaniu opłaty. Są to: koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania. Warunkiem koniecznym wydania decyzji w przedmiocie nałożenia na właściciela pojazdu obowiązku zapłaty kosztów powstałych w związku z wydaniem dyspozycji usunięcia pojazdu jest ustalenie, że koszty te w istocie powstały ( tak słusznie WSA w Warszawie w wyroku z dnia 6 lipca 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 1792/16).Dokonując subsumpcji tego przepisu do ustalonego stanu faktycznego organ I instancji wskazał następujące koszty: - usunięcie i przechowywanie pojazdu na parkingu strzeżonym: 1755,00 zł –przechowywanie ( 5 zł za 341 dni) + 50 zł – holowanie, - oszacowanie –opinia rzeczoznawcy 76 zł, -wydanie odpisu prawomocnego postanowienia sądu- 12 zł. Na wstępie Sąd wskazuje, że poniesienie tych kosztów nie zostało należycie udokumentowane. Przekazane Sądowi wraz z odpowiedzią na skargę akta nie zawierały dowodów ich poniesienia. W aktach znajdowała się wyłącznie faktura opiewająca łącznie na kwotę 1755 zł z ręcznym dopiskiem 76 zł i 12 zł. Na podstawie rozmowy telefonicznej z pracownikiem starostwa udostępnione zostały dowody poniesienia następujących wydatków: opinia rzeczoznawcy 76 zł oraz opłata od wydania odpisu prawomocnego postanowienia sądu – 12 zł. Dokumentów stanowiących podstawę nałożenia opłaty nie zawierały akta organu I instancji, a mimo to organ odwoławczy w całości zaakceptował w ten sposób ustaloną wysokość opłaty. Znajdująca się w aktach faktura nr 04/09/2016 opiewająca na kwotę 1755 zł nie zawiera informacji o jej zapłacie. Wskazano jedynie termin płatności 6 października 2018 r. Nie podważając wysokość, Sąd stwierdza, że w żaden sposób nie została ona wyjaśniona, tj. czy odpowiada przepisom ustawowym – art 130a ust.6a P.r.d. czy też wydanej na podstawie delegacji ustawowej z art 130a ust. 6 P.r.d. uchwale Powiatu z dnia 24 listopada 2016 r., nr [...], nie wyjaśniono ilości dni za które została pobrana, co powinno zostać w sposób wyczerpujący wyjaśnione w treści uzasadnienia. Wątpliwości Sądu budzi również naliczenie opłaty za odpis postanowienia Sądu w kwocie 12 zł, do której to kwoty także brak odniesienia w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego. W ocenie Sądu zasadności jej pobrania nie można doszukać się w treści art 130a ust. 10h P.r.d., który jak już wspomniano w sposób enumeratywny określa koszty, jakimi należy obciążyć właściciela bądź osobę dysponującą nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego, a nie wymieniono w nim kosztów związanych z otrzymaniem odpisu postanowienia. Również kwestia własności bądź też innego niż własność tytułu prawnego nie została należycie i wyczerpująco wyjaśniona. Bezsporne w sprawie było, że J. W. nie był właścicielem pojazdu. Nie kwestionował tego w postępowaniu administracyjny, a wręcz powoływał się na to odmawiając odbioru pojazdu z parkingu strzeżonego. Decyzją z dnia [....] lipca 2019 r., nr [...] Starosta umorzył postępowanie w sprawie nałożenia opłaty na J.W., jako właściciela motoroweru. Otwarta i w ocenie Sądu niewyjaśniona pozostała kwestia posiadania przez skarżącego innego tytułu prawnego do tego pojazdu. Organ I instancji wskazał bez żadnego uzasadnienia że osobą władającą pojazdem w chwili zatrzymania zgodnie z art 130a ust. 10 i P.r.d. jest kierujący nim w chwili zatrzymania skarżący, który nie będąc właścicielem władał nim "na zasadach niewiele różniących się od praw właścicielskich". Ustalenia te, jak i wnioski podzielił w całości organ odwoławczy, dodatkowo wskazując, że J. W. był co najmniej dysponentem tego pojazdu. W ocenie Sądu powyższe stwierdzenia nie wyczerpują wyjaśnienia koniecznej przesłanki, jaką jest posiadanie innego tytułu prawnego do dysponowania pojazdem. Stwierdzenia to wydają się tym bardziej niewystarczające jeśli wziąć pod uwagę stawiane przez skarżącego zarzuty, jak też fakt, że nieprawidłowości w zakresie powyższych ustaleń były podstawą uchylenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z nia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] poprzedniej decyzji Starosty z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] o nałożeniu opłaty za przechowywanie pojazdu. Sąd zgadza się ze stanowiskiem wyrażanym w orzecznictwie, że art 130 a ust. 10 i P.r.d. nie nakazuje dochodzić tytułu prawnego, jakim legitymował się kierujący pojazdem, wystarczające jest stwierdzenie, że sprawca władał pojazdem i nie jest jego właścicielem ( wyrok WSA w Olsztynie z dnia 25 września 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 565/18, wyrok NSA z dnia 21 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2427/16, wyrok WSA w Lublinie z dnia 24 maja 2018 r., sygn. akt III SA/Lu 135/18). Wyjaśnienia te wymagają jednak od organu szerszego uzasadnienia, chociażby odwołania się do stanowiska sądów, czego brak w zaskarżonej decyzji. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że przedmiotem kontroli jest decyzja ustalająca należność na rzecz organu. Nierównorzędność podmiotów oraz fakt, że wierzycielem jest organ nakładający ten obowiązek nie zwalnia z należytego wykazania zasadności i wysokości nakładanych kosztów. W postępowaniu tym musi bowiem obowiązywać zasada jak przy dochodzeniu należności- wykazania poniesionych kosztów, nie wystarczy zatem ich uprawdopodobnienie. Druga strona musi wiedzieć z jakiego tytułu i na jakiej postawie je ponosi, by uniknąć zarzutu naruszenia zasady zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej w myśl zasady wyjaśniania stronom zasadności przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, dążąc do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Wobec zawartości akt sprawy i treści uzasadnienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego, nie sposób stwierdzić, aby przed ich wydaniem przeprowadzono wyczerpujące postępowanie dowodowe skoro, jak wykazano wyżej, dokumenty aktowe nie zawierają potwierdzenia poniesionych wydatków. Kwestie te nie zostały wyjaśnione przez organ odwoławczy i stanowią o naruszenie art 7 i 77 K.p.a. Sąd uznał, że organ II instancji może we własnym zakresie, ewentualnie korzystając z trybu wynikającego z art 136 K.p.a. przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe stąd uchylił jedynie zaskarżoną decyzję. Ocena przeprowadzonych dowodów powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, w szczególności obejmować wskazania faktów i dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc w sporządzonym w sposób wynikający z art 107 § 3 K.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art 200 i 205 § 1 P.p.s.a. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu zadaniem organu będzie uzupełnienie materiału dowodowego we wskazanym w zakresie, a następnie jego ocena zgodnie z zaprezentowaną przez Sąd wykładnią i w konsekwencji wydanie rozstrzygnięcia w sposób odpowiadający dyspozycji art 130 a ust. 10 j P.r.d.