II SA/Rz 1085/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi jej i W. S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. E. S. wezwana wraz ze swoim mężem W. S. do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez nich skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2011 r. Nr [...], zwróciła się wraz z nim o zwolnienie od niego. W wyniku skierowanego do obydwojga skarżących wezwania, E. S. w złożonym następnie urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF zawnioskowała o zwolnienie jej od kosztów sądowych wskazując na trudną – mimo osiąganych dochodów – sytuację jej rodziny, w której nie jest w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku dla swojego i jej koniecznego utrzymania. Podyktowane jest to spłatą zaciągniętych przez nią i męża kredytów na remont domu (łącznie 1400 zł. miesięcznie), kosztami leczenia jej, męża (nadciśnienie, kłopoty ze stawem biodrowym) oraz syna (stan po zawale serca), a także wsparciem finansowym udzielanym temu synowi (obciążają go alimenty na kwotę 470 zł.) oraz studiującej córce. Wg zawartego we wniosku oświadczenia, źródło ich utrzymania stanowią dochody wnioskodawczyni, jej męża, syna i zięcia z pracy zarobkowej w wysokości odpowiednio 4224, 5632, 1126 i 1126 zł. (kwoty brutto). Wykazany majątek obejmuje dom o pow. 100 m², nieruchomość rolną o pow. 1,32 ha oraz wykazany jako przekraczający wartość 3 tys. euro samochód osobowy Fiat Panda. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych – zarówno w całości, jak i w części - wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej P.p.s.a. Zgodnie z powyższym, kryterium finansowo - majątkowe jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na stronie wnioskującej. E. S. powołując się bardzo ogólnikowo na "trudną sytuację" oraz brak możliwości poniesienia związanych ze sprawą kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania warunku tego nie spełniła, w szczególności nie wykazała związku między poniesieniem tych kosztów a zagrożeniem wystąpienia tego uszczerbku. Przy wykazanym poziomie dochodów skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (łącznie 12 108 zł. brutto) ze złożonego wniosku w żaden sposób nie wynika, że mimo ponoszenia wymienionych w nim wydatków cierpią oni jakikolwiek niedostatek lub dotykają ich trudności w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność, leczenie czy utrzymanie domu (pod pojęciem uszczerbku dla koniecznego utrzymania rozumiane jest zagrożenie dla zaspokojenia wyłącznie niezbędnych potrzeb, a nie dla wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, które wymagają ograniczenia lub zaniechania celem wywiązania się przez osobę wnioskującą z ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (przewiduje go art. 199 P.p.s.a., a zobowiązane są do tego wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody – tak stanowi m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Prawo pomocy jako tzw. prawo ubogich nie może być nadużywane i ma zastosowanie wyłącznie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialno – bytowej. Wg innego z postanowień NSA, z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt II FZ 240/08, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych; tego typu okoliczności w odniesieniu do wnioskodawczyni nie stwierdzono. Przy w pełni zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych oraz stałych i jednocześnie stosunkowo wysokich dochodach jednorazowe poniesienie przez E. S. związanych ze sprawą kosztów sądowych należy uznać za jak najbardziej możliwe i niewiążące się dla niej i rodziny nie tylko z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu, ale i z jakimkolwiek uszczerbkiem; oprócz wymaganego już na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi w kwocie 500 zł., do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych które mogą /nie muszą/ wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi – 100 zł. i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji – 250 zł. W opisanej sytuacji bez wpływu na powyższe pozostają przy tym koszty ponoszone w związku z innymi toczącymi się z ich udziałem sprawami sądowymi (500 zł.), odwoływanie się do opieki sprawowanej do 2008 r. nad obłożnie chorą matką i wydatków z tym związanych, konieczność wykonania określonych prac budowlanych przy swoim budynku mieszkalnym wynikających z toczących się postępowań administracyjnych, czy udzielania finansowego wsparcia swoim dzieciom. Świadczy to wręcz o możliwości wygospodarowania pewnych środków finansowych niezależnie od ponoszonych kosztów koniecznego utrzymania, co potwierdza także fakt posiadania stosunkowo młodego samochodu (wydatków na jego zakup i utrzymanie co do zasady nie zalicza się do związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych). Dotyczy to także spłaty zobowiązań finansowych o charakterze cywilnoprawnym (kredytów), których zaciągnięcie z przeznaczeniem na pokrycie własnych potrzeb jest poniekąd odzwierciedleniem dobrej kondycji finansowej, świadcząc o zdolności kredytowej wraz ze zdolnością do ich spłaty i nie korzysta z pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, jakimi są opłaty sądowe (m.in. postanowienie WSA w Krakowie z dnia 11 czerwca 2010 r. II SA/Kr 514/10, postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2008 r. II FZ 512/08). Gdyby przyjąć tok rozumowania prezentowany przez skarżącą, zawsze "znalazłyby się" jakieś wydatki, którym w subiektywnym ujęciu osoby wnioskującej można by przypisać miano absolutnie niezbędnych i ważniejszych od kosztów sądowych; w tym znaczeniu wymóg opłacenia kosztów sądowych bez wątpienia stanowi "jakiś" uszczerbek dla normalnie ponoszonych wydatków, jednak taki punkt widzenia jest obojętny względem ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy. Stosownie do postanowienia WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r. sygn. akt I SA/Po 1433/07, nie można stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia; w przypadku wnioskodawczyni okoliczność taka nie zachodzi, a odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych - tak w całości jak i w części - nie wpłynie na pozbawienie lub ograniczenie jej prawa do sądu. Dokonanej pozytywnej oceny zdolności płatniczych E. S. co do całości związanych ze sprawą kosztów sądowych nie zmienia również brak informacji nt. rodzaju i wysokości ponoszonych przez nią i członków rodziny wydatków związanych z zaspokajaniem koniecznych potrzeb życiowych; przy podanej wysokości dochodów, uwzględniając tzw. realia życiowe, dane w tym zakresie uznano za zbędne do rozpoznania złożonego wniosku. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącej, iż w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji będzie jej przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). Z tej przyczyny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 powołanej ustawy orzeczono jak w sentencji postanowienia.