II SA/Rz 1109/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Marcin Kamiński WSA Maciej Kobak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2017 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko -skargę oddala- II SA/Rz 1109/16 U z a s a d n i e n i e Przedmiotem skargi M. Z. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO lub Kolegium) z dnia [...] czerwca 2016 r. Nr [...], dotycząca przyznania świadczenia wychowawczego. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące okoliczności faktyczne i prawne: wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2016 r. M. Z. zwróciła się do Wójta Gminy o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci K. i J. Z. Po rozpatrzeniu wniosku Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] maja 2016 r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23; dalej: K.p.a.), art. 2, art. 4, art. 5, art. 7, art. 10, art. 13, art. 18, art. 21, art. 27 ust. 3, art. 28, art. 48 i art. 49 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195; dalej: u.p.p.w.dz.) oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia wychowawcze (Dz. U. z 2016 r., poz. 214), odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, tj. K. Z. ur. [...] lipca 2009 r. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. oraz przyznał świadczenia wychowawcze na dziecko J. Z. ur. [...] marca 2014 r. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. W uzasadnieniu jako powód odmowy przyznania świadczenia na pierwsze dziecko wskazano przekroczone kryterium dochodowe, wynoszące 800 zł miesięcznie na jednego członka rodziny. W przypadku 4-osobowej rodziny M. Z. wyliczony dochód za rok 2014 r. wyniósł 3 471,78 zł miesięcznie, tj. 867,95 zł na członka rodziny (organ wyjaśnił przy tym, że od [...] stycznia 2016 r. wnioskodawczyni pobierała zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 717,30 zł, zatem po uwzględnieniu dochodu uzyskanego, miesięczny dochód rodziny w kwietniu 2016 r. wyniósł 4 189,08 zł. Ponieważ jednak zasiłek pobierany był do [...] kwietnia 2016 r., począwszy od maja 2016 r. stanowi on dochód utracony i w związku z tym miesięczny dochód rodziny stanowił kwotę 3471,78 zł). Ponieważ dochód ten przekraczał kwotę uprawniającą o 67,95 zł na osobę miesięcznie, świadczenie wychowawcze przyznane zostało tylko na drugie dziecko, tj. J. Z., co nie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. W odwołaniu M. Z. zakwestionowała sposób ustalenia dochodu rodziny. Jej zdaniem skoro utrata zatrudnienia znajduje się w katalogu dochodów utraconych, to również wszystkie dochody zawiązane z tym zatrudnieniem, a więc i dochody z zasiłku chorobowego i macierzyńskiego, winny zostać uznane za utracone. SKO decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 2 pkt 19, art. 4, art. 5 ust. 1 i 2 u.p.p.w.dz., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Przytaczając treść art. 4 i art. 2 pkt 20 i 19 u.p.p.w.dz. określających warunki przyznawania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko uznało, że decyzja organu I instancji odpowiada prawu. Wskazało, że świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Dochód wg u.p.p.w.dz. to dochód w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 1). Rodzina wnioskodawczyni składa się z 4 osób. Na dochód rodziny w 2014 r. składał się dochód K. Z. pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, należny podatek od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, co dało kwotę 28 575,01 zł. Wliczono także osiągnięty w 2014 r. przychód M. Z. osiągnięty z tytułu pobieranych zasiłków chorobowego i macierzyńskiego, pomniejszony o koszty uzyskania przychodu i należny podatek; wyniósł on 13 086,38 zł. Łączny miesięczny dochód rodziny stanowił zatem kwotę 3 471,78 zł. W związku z tym, że wnioskodawczyni pobierała zasiłek dla bezrobotnych, zgodnie z art. 2 ust. 20 u.p.p.w.dz. organ uznał go jako dochód uzyskany i doliczył go do dochodu rodziny, który w miesiącu kwietniu 2016 r. wyniósł 4 189,08 zł (na jednego członka 1 047,27 zł). Zasiłek ten pobierany był do [...] kwietnia 2016 r., a zatem od maja 2016 r. stanowił dochód utracony w rozumieniu art. 2 pkt 19 u.p.p.w.dz. Od maja 2016 r. miesięczny dochód rodziny nadal wynosił więc 3 471,78 zł, co dawało 867,95 zł na członka rodziny, przekraczając tym samym kwotę uprawniającą do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Jako niezasadne Kolegium uznało zarzuty odwołania. Powołując się na art. 2 pkt 19 u.p.p.w.dz. (dotyczący dochodu utraconego) wyjaśniło, że katalog odliczeń wskazanych tym przepisem jest katalogiem zamkniętym. O utracie dochodu spowodowanej utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego można mówić w sytuacji, gdy nastąpiła utrata wskazanych świadczeń przysługujących po utracie zatrudnienia. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła. Utrata zatrudnienia M. Z. nastąpiła [...] października 2015 r., a od [...] października 2015 r. była zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Wydana decyzja nie narusza zatem prawa. Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożyła M. Z., wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2 pkt 19 u.p.p.w.dz. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że pod pojęciem dochodu utraconego z tytułu zatrudnienia i innej pracy zarobkowej mieści się tylko wynagrodzenie, nie zaś także zasiłki chorobowe i macierzyński pobierane w trakcie zatrudnienia. Wskazała także na nieprawidłowe ustalenie przez organ dochodu jej rodziny w 2014 r. Niezasadnie przy ustalaniu tego dochodu wliczono przychód osiągnięty z tytułu pobieranych zasiłków chorobowych i macierzyńskiego (pomniejszony o koszty uzyskania przychodu i należny podatek). Jej zdaniem, tego dochodu organ nie powinien wliczać, gdyż był to dochód utracony z tytułu zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności lub niezgodności z prawem, gdy dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli we wskazanym zakresie Sąd stwierdził, że nie narusza ona prawa, zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Orzekające w sprawie organy administracji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, przyporządkowując je do właściwych przepisów, poddanych poprawnej wykładni. Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 u.p.p.w.dz.). Przysługuje ono osobom o których mowa w art. 4 ust. 2 (tj. matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka), do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (art. 4 ust. 3), w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (art. 5 ust. 1). Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy, prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 października do dnia 30 września roku następnego, z tym że stosownie do jej art. 48, pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy (nastąpiło to 1 kwietnia 2016 r.) i kończy się dnia 30 września 2017 r. (ust. 1), przy czym rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do tego świadczenia jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia wychowawczego ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu (ust. 2). W sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca w myśl art. 13 ust. 1 u.p.p.w.dz. jest osobą uprawnioną do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci. Wniosek o przyznanie świadczenia złożony został 8 kwietnia 2016 r., a więc w zakreślonym w art. 49 ust. 1 u.p.p.w.dz. terminie 3 miesięcy od dnia jej wejścia w życie, co warunkowało ustalanie prawa do świadczenia począwszy od tego dnia. Prawidłowo zatem świadczenie to zostało jej przyznane na syna J. (ur. [...] marca 2014 r.), w przypadku którego nie było też wymagane zachowanie kryterium dochodowego. Kryterium to musi być jednak spełnione w przypadku ubiegania się o świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko, które - jeżeli członkiem rodziny nie jest dziecko niepełnosprawne - nie może przekraczać 800 zł miesięcznie w przeliczeniu na osobę (art. 5 ust. 3 i 4). W przypadku skarżącej istotne jest zatem jego prawidłowe wyliczenie celem ustalenia, czy stwierdzone przez organy jego przekroczenie uzasadniało odmowę przyznania świadczenia na syna K. (ur. [...] lipca 2009 r.). U.p.p.w.dz. definiując w art. 2 pkt 1 pojęcie dochodu, odsyła do jego rozumienia zawartego w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.; dalej: u.ś.r.); stosownie do jej art. 3 pkt 1 lit. a, "dochód" co do zasady (z uwzględnieniem pkt 1 lit. b, c) oznacza, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c, 30e i 30 f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r., poz. 361 ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. "Dochodem członka rodziny" jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1 - 3 (art. 2 pkt 2 u.p.p.w.dz.), zaś "dochód rodziny" to suma dochodów jej członków (art. 2 pkt 4 u.p.p.w.dz.). W art. 7 ust. 1 - 3 u.p.p.w.dz. przewidziano sytuację zmian w strukturze dochodów rodziny, które powinny być uwzględnione w celu ustalenia dochodu zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego. Zmiany te mogą polegać zarówno na utracie dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego lub po tym roku, w efekcie czego przy ustalaniu dochodu nie uwzględnia się dochodu utraconego (ust. 1), jak też na uzyskaniu dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego (ust. 2) oraz po roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego (ust. 3), skutkującego odpowiednim jego zaliczeniem. Mając na uwadze treść przytoczonych przepisów, w ocenie Sądu nie budzi wątpliwości prawidłowość ustaleń organów obu instancji co do obliczenia dochodu rodziny M. Z., obejmującego - po potrąceniu stosownych składek – dochody uzyskane w 2014 r. ze stosunku pracy przez jej męża (28 575,01 zł) oraz wypłacone jej tytułem zasiłków chorobowych i macierzyńskiego (13 086,38 zł), co po podzieleniu przez 12 miesięcy dało dochód rodziny w wysokości 3471,78 zł, a w przeliczeniu na osobę 867,95 zł. W kontekście zawartej w art. 7 ust. 1 i 3 u.p.p.w.dz. definicji uzyskania i utraty dochodu, jako dochodu rodziny stanowiącego podstawę ustalenia kryterium dochodowego organy prawidłowo nie uwzględniły pobieranego przez skarżącą od [...] stycznia do [...] kwietnia 2016 r. zasiłku dla bezrobotnych (w okolicznościach sprawy, z uwagi na przekroczenie kwoty 800 zł miesięcznie na członka rodziny wynikającego z dochodu za 2014 r., jego ewentualne doliczenie i tak pozostawało bez znaczenia dla oceny zasadności wniosku i stwierdzonego nieprzysługiwania świadczenia na pierwsze dziecko). W odniesieniu do kwestionowanego przez skarżącą zarówno w odwołaniu jak i skardze braku uznania za dochód utracony pobranych w 2014 r. zasiłków chorobowych i macierzyńskiego należy podkreślić, że przywołana przez nią na poparcie tego twierdzenia argumentacja nie jest trafna. Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy organu I instancji świadectwa pracy z dnia [...] października 2015 r., M. Z. była zatrudniona w wymiarze pełnego etatu od [...] stycznia 2013 r. do [...] października 2015 r. (w okresie od [...] czerwca do [...] października 2015 r. korzystała z urlopu wychowawczego), zaś od [...] października 2015 r. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna (zaświadczenie Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r.). Wg informacji o dochodach uzyskanych od organu rentowego (ZUS o/[...]) za rok podatkowy 2014 (potwierdzonych zaświadczeniem Naczelnika US w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r.), dochód M. Z. z tytułu pobranych zasiłków z ubezpieczenia społecznego wyniósł 15 281,38 zł, z czego podlegający odliczeniu należny podatek 2 195 zł. Dla rozstrzygnięcia powyższej kwestii kluczowe znaczenie ma regulacja zawarta w art. 2 pkt 19 lit. f) u.p.p.w.dz., w którym ustawodawca jako utratę dochodu kwalifikuje utratę zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W rozpoznawanej sprawie nie budzi natomiast żadnych wątpliwości i nie jest to zresztą przez skarżącą kwestionowane, że świadczenia w postaci zasiłków chorobowych i macierzyńskiego uwzględnione przy wyliczaniu dochodu zostały przez nią pobrane w 2014 r., a więc w trakcie trwającego do [...] października 2015 r. zatrudnienia, a nie po jego utracie, jak bezwzględnie wymaga tego wskazany przepis. Aby zatem dochody z tego tytułu mogły zostać uznane za utracone, niezbędne byłoby ich pobieranie po tej dacie, co jednak nie miało miejsca (analogiczną regulację w odniesieniu do uzyskania dochodu przewiduje art. 2 pkt 20 lit. f) u.p.p.w.dz., który jako takie dochody traktuje uzyskanie zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, niemniej także z zastrzeżeniem, że musi to nastąpić po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej). Nieuprawnione jest w związku z tym również wywodzenie przez skarżącą naruszenia art. 2 pkt 19 lit. c) u.p.p.w.dz. poprzez nieprawidłowe (a mające wpływ na ustalenie jej dochodu za 2014 r.) przyjęcie przez organy, że pod pojęciem dochodu utraconego z tytułu zatrudnienia i innej pracy zarobkowej mieści się tylko wynagrodzenie otrzymywane od pracodawcy, a nie mieszczą się zasiłki chorobowe i macierzyński pobierane w trakcie zatrudnienia (zgodnie z treścią tego przepisu, ilekroć w ustawie jest mowa o utracie dochodu, oznacza to utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej). Podkreślenia wymaga, że z uwagi na podleganie przez skarżącą obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, zasiłki te (chorobowe i macierzyński) jako pobierane w okresie zatrudnienia stanowiły niejako substytut należnego wynagrodzenia za pracę. O ile zatem należy zgodzić się ze skarżącą, że nie mogą być one w związku z tym postrzegane jako świadczenia nie związane ze stosunkiem pracy, to jednak z wyjątkiem przypadku przewidzianego wprost w art. 2 pkt 19 lit. f) u.p.p.w.dz. (tj. kiedy były utracone po stracie zatrudnienia), wykluczone jest ich samoistne uznanie za dochód utracony w innej sytaucji. Wbrew stanowisku i oczekiwaniom skarżącej, alternatywnej podstawy ku temu w niniejszej sprawie nie mógł stanowić wspomniany art. 2 pkt 19 lit. c) u.p.p.w.dz. wiążący utratę dochodu (w tym pobranych zasiłków) z utratą zatrudnienia, bowiem dochody te - jako uzyskane w 2014 r. – mimo że stanowią podstawę dla ustalenia prawa do dochodzonego w niniejszej sprawie świadczenia wychowawczego, nie spełniają w ogóle kryterium dochodu utraconego. Wykładnia tego przepisu w kontekście przytoczonego już wyżej art. 7 ust. 1 tej ustawy przewidującego możliwość weryfikacji dochodu rodziny poprzez uwzględnienie dochodu utraconego, nie odnosi się do powyższego roku, lecz do roku kalendarzowego poprzedzającego okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego (czyli 2015), lub roku po nim następującego (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 12 stycznia 2017 r. II SA/Ke 898/16, LEX nr 2198074). Reasumując należy stwierdzić, że skarga nie jest zasadna, a zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu. Organy orzekające w sprawie – uwzględniając jej okoliczności - dokonały w pełni prawidłowej wykładni pojęcia utraty dochodu, odmawiając uznania za takowy świadczeń z ubezpieczenia społecznego wypłaconych skarżącej w 2014 r. w ramach trwającego stosunku pracy, skoro nie były one przez nią pobierane w okresie późniejszym (roku 2015 lub następnym). Słusznie uznano je łącznie z dochodami jej męża za dochód rodziny uwzględniany przy obliczaniu kryterium dochodowego warunkującego uzyskanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, którego przekroczenie obligowało do odmowy uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku. W związku z powyższym, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd skargę oddalił.