II SA/Rz 1120/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie bonifikaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo własności postanawia I. Zwolnić wnioskodawczynię od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w 1/2 części, II. W pozostałym zakresie odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. A. P. wnioskując z uwagi na trudną sytuację materialną w złożonej przez siebie do WSA w Rzeszowie skardze o zwolnienie z kosztów postępowania (w tym zwłaszcza od opłaty od skargi), w przesłanym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu PPF zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Jako uzasadnienie wniosku powołała dodatkowo okoliczność samotnego wychowywania i utrzymywania uczącej się 22-letniej córki. Z zawartego w nim oświadczenia wynikało, że jedyny wartościowy składnik posiadanego przez nich majątku stanowi będący ich współwłasnością dom o pow. 213 m², zaś źródło utrzymania wynagrodzenie za pracę skarżącej w wysokości 2421 zł. i pobierana przez jej córkę renta rodzinna w wysokości 793 zł. brutto (netto odpowiednio 1750 i i 686 zł.). Wg złożonego przez wnioskodawczynię w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia, jej średnie miesięczne wydatki obejmują opłaty za energię elektryczną – 92 zł., gaz - 77 zł., rtv i telefon – 94 zł., ścieki – 45 zł., śmieci – 25 zł., zakup żywności – 700 zł., środków czystości – 50 zł., ubrań – 100 zł., leków – 80 zł., opału (drewno i węgiel) – 850 zł. oraz wynajem mieszkania dla córki – 380 zł. Skarżąca jest ponadto właścicielką samochodu osobowego Opel Astra (rok prod. 1996). Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, czego warunkiem w przypadku osoby fizycznej jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Dokonana w oparciu o powyższe informacje ocena możliwości płatniczych A. P. wskazuje, że częściowo spełnia ona tę przesłankę. Przemawia za tym struktura wydatków jej i córki które co do zasady dotyczą zaspokajania ich uzasadnionych potrzeb życiowych i zgodnie z udzielonymi informacjami wyczerpują całość ich dochodów. Zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym (m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. II FZ 240/08), przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy jednak rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż nie jest się w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Oznacza to, że wszystkie ponoszone przez wnioskodawcę i osoby wspólnie z nią gospodarujące wydatki o charakterze koniecznym (a więc na zakup żywności, opłaty związane z utrzymaniem domu/ mieszkania, leczenie, edukację) powinny zostać ograniczone do niezbędnego minimum, a wszystkie pozostałe zaniechane celem poczynienia niezbędnych oszczędności. W przypadku skarżącej, mimo że większość wydatków nie budzi wątpliwości, może to częściowo dotyczyć tych przeznaczanych na utrzymanie samochodu, telefonu czy zakup odzieży. Pewne zastrzeżenia co do jej wygórowania nasuwa też deklarowana kwota miesięcznych wydatków na ogrzewanie domu – 850 zł., biorąc przy tym pod uwagę, że praktycznie przez większość czasu przebywa w nim tylko 1 osoba (studiująca córka skarżącej zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu). Nie kwestionując doświadczania przez skarżącą okresowych trudności finansowych, w opisanej sytuacji stwierdzono brak uzasadnionych podstaw, aby całkowite pierwszeństwo względem kosztów sądowych przyznać wszystkim ponoszonym przez nią wydatkom. Za adekwatne do jej możliwości finansowych uznano więc zwolnienie jej z części wpisu sądowego warunkującego merytoryczne rozpatrzenie skargi. Przy pełnej jego wysokości w niniejszej sprawie 200 zł., jednorazowe opłacenie przez A. P. z tego tytułu połowy tej kwoty nie będzie się wiązało dla niej i córki z uszczerbkiem dla ich koniecznego utrzymania i zagrożeniem dla zaspokojenia ich podstawowych potrzeb życiowych. Powyższe podyktowane jest także wyjątkowym charakterem prawa pomocy wynikającym z regulacji art. 199 P.p.s.a. – zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, do czego zgodnie z utrwalonych orzecznictwem sądowym zobowiązane są wszystkie osoby posiadające jakikolwiek środki majątkowe (przy stałych miesięcznych dochodach i zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych skarżąca ten warunek spełnia). Przeciwko przyznaniu A. P. zwolnienia od kosztów sądowych w większym zakresie przemawia również to, że mimo ciążącego na niej wymogu nie wywiązała się ona całkowicie z obowiązku wykonania skierowanego do niej wezwania. Związane jest to z brakiem wyjaśnienia na czym polega i w jaki sposób objawia się ogólnie wskazana przez nią we wniosku trudna sytuacja materialna (jakich koniecznych potrzeb życiowych swoich i córki nie jest w stanie zaspokoić) oraz brakiem przedłożenia za wskazany okres wyciągów z posiadanych przez nie rachunków bankowych. Jak wynika z wykładni art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., wykazanie warunkujących przyznanie prawa pomocy przesłanek obciąża osobę wnioskującą (stosownie do postanowienia NSA z dnia 30 lipca 2009 r. I FZ 171/09, to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy). Okoliczności stanowiące podstawę do jego przyznania nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być interpretowane na korzyść strony wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 P.p.s.a. (służyło temu skierowane do wnioskodawczyni wezwanie). Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy musi się więc liczyć się z określonym stopniem ingerencji w sferę swojej prywatności, którego celem nie jest bynajmniej jak twierdzi skarżąca "upokarzanie osoby wnioskującej poprzez wnikliwe opisywanie jej wydatków i rachunków bankowych". Decydując się jednak na nieudzielenie żądanych informacji, nie można oczekiwać w pełni satysfakcjonującego rozstrzygnięcia w tym zakresie. Kryterium finansowo - majątkowe jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej (m.in. postanowienie NSA z dnia 21 listopada 2008 I FZ 430/08 oraz z dnia 24 marca 2009 r. II FZ 101/09). W tej sytuacji brak jest uzasadnionych przesłanek, aby skarżącą A. P. zwolnić od kosztów sądowych w części większej, niż połowa wpisu od skargi. Do pozostałych kosztów sądowych o największym prawdopodobieństwie wystąpienia w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku kwestionowania wyroku sądu I instancji – obydwie także w wysokości po 100 zł.), a ich jednorazowe opłacenie rozłożone w czasie nie będzie przekraczało jej możliwości płatniczych. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącej na art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi będzie jej przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.